Ocena brak

Motyw władzy w literaturze

Autor /kostek Dodano /11.04.2013

Biblia (ST) - 1) Bóg, stwarzając świat, nazywa każdą z pojawiających się rzeczy. Nazywając, obejmuje w niepodzielne panowanie. 2) Człowiek oirzymuje od Boga władzę nad wszystkimi roślinami i zwierzętami na ziemi. Staje się panem stworzenia. 3) Królowie Izraela sprawują swoją władzę z bożego wyboru - Bóg im tę władzę daje i on może ich jej pozbawić. 4) Dawid jako władca jest bardzo impulsywny i podejmuje często nawet ważne decyzje pod wpływem emocji. 5) Salomon jest władcą roztropnym i mądrym. Każdą decyzję podejmuje po długim namyśle. Najbardziej znany jest jego sąd w sprawie dwóch kobiet, z których każda podawała się za matkę dziecka. Salomon kazał rozciąć dziecko na dwie połowy. Kiedy jedna z kobiet krzyknęła, by tego nie czyniono, jej oddał dziecko. Tylko prawdziwa matka wolałaby wyrzec się dziecka, niż zgodzić się na jego śmierć. Biblia (NT) - 1) Herod tak bardzo obawia się o swoją władzę, że kiedy dowiaduje się, że narodził się nowy król żydowski, każe wymordować wszystkie dzieci, które urodziły się w czasie określonym przez uczonych w piśmie jako czas narodzin owego króla. 2) Na krzyżu Chrystusa zostaje umieszczony napis określający jego winę: "Jezus Nazareński Król Żydowski" (INRI). 3) W "Liście do Rzymian" św. Paweł zaznacza, że wszelka władza na ziemi pochodzi od Boga, dlatego też należy szanować władców. Ideę tę ptzejmie św. Tomasz z Akwinu.

Mitologia - 1) Uranos obejmuje władzę nad światem w sposób niejako naturalny - jest pierwiastkiem męskim pierwszej pary bogów, która wyłoniła się z chaosu.

Homer "Odyseja" - i) Allcinoos, władca Feaków, kieruje swoją myślą okręty. Takim właśnie okrętem powróci na Itakę Odyseusz. 2) Powrót Odysa do domu to nie tylko powrót ojca i męża, ale przede wszystkim władcy, który wraca do swojego państwa, by ponownie objąć w nim rządy.

Sofokles "Król Edyp" - Edyp jest dobrym władcą Teb: rozważny, opanowany, dba o dobro swoich poddanych. Kiedy wyrocznia ogłasza, że nękające miasto nieszczęścia są karą bogów za to, że zabójca Lajosa nie poniósł dotąd kary, Edyp publicznie oświadcza, że zbrodniarz zostanie surowo ukarany. Gdy okazuje się, iż właśnie on zabił Lajosa, by uwolnić miasto od przekleństwa bogów, wymierza sobie karę. Sofokles "Antygona" - Kreon znajduje się jako nowy władca Teb w wyjątkowo trudnej sytuacji. Objął rządy po okresie chaosu i bratobójczej wojny. Miasto od dawna nie zaznało spokoju, wstrząsane skandalami w rodzinie królewskiej. Wydaje zakaz grzebania zwłok Polinejkesa, by przykładnie ukarać zdrajcę. Gdy okazuje się, że Antygona złamała jego rozkazy, staje przed dramatycznym wy borem: ukarać winną i pokazać poddanym, że nikt nie stoi ponad prawem, nawet członkowie panującej rodziny, czy też uwolnić Antygonę i narazić się na oskarżenia o nepotyzm.

J. Długosz "Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego" - Długosz przedstawia galerię władców od czasów legendarnych po Kazimierza Jagiellończyka, oceniając ich wady i zalety. W sądach jest bardzo subiektywny i wyraźnie jednych darzy sympatią, innych nie. Zawsze jednak wskazuje, że życie i postępowanie każdego władcy wpływa na losy jego państwa. Patrz: wojna - J. Długosz, przypadek Władysława IV.

N. Machiavelli "Książę" -Władzę można osiągnąć na wiele różnych sposobów - można ją odziedziczyć, można zostać wybranym, można wreszcie zdobyć ją przez zbrodnię. Nie to jest istotne. Ważne jest, jak ją się sprawuje. Nawet najbardziej legalny władca, jeśli nie dba o dobro obywateli, zostanie swojej władzy pozbawiony. Nawet największy zbrodniarz, jeśli troszczy się o dobro poddanych i państwa, będzie rządżił długie lata. Machiavelli radzi, by ten, kto dochodzi do władzy drogą zbrodni, wszystkie występki popełnił od razu, a potem panował mądrze i sprawiedliwie. Dla autora "Księcia" wzorem władcy był Lorenzo de Medici (Wawrzyniec Wspaniały), książę Florencji. T. More "Utopia" -Rządy na Utopii sprawuje Rada złożona z pięćdziesięciu naczelników miast, którzy wybierani są spośród naczelników familii. Rada na roczną kadencję obiera ze swojego grona księcia, który jest jej przewodniczącym ale ma taką samą władzę jak inni członkowie.

P. Skarga "Kazania sejmowe" -Osłabienie władzy królewskiej uznaje Skarga za jedną z chorób Rzeczpospolitej. W. Szekspir "Hamlet" - 1) We wspomnieniach syna stary Hamlet jawi się jako idealny władca. Nic jednak o tym nie świadczy. Nikt inny oprócz młodego Hamleta nie mówi o rządach starego króla. 2) Klaudiusz zasiadł na tronie Danii po zabiciu własnego brata. Jednak jako władca wydaje się być mądry i sprawiedliwy (every inch King -król w każdym calu). Jego postępowanie w stosunku do Hamleta można tłumaczyć racją stanu i dbałością o spokój w państwie.

W. Szekspir "Ryszard III" - Król Ryszard III nie cofa się przed żadną zbrodnią, byle tylko osiągnąć to, czego pragnie -koronę. Ma przeciwko sobie wszystkich, więc nie będzie mógł długo się cieszyć zdobytą władzą. Patrz też: kat. W. Szekspir "Henryk V" - Król Henryk V, po okresie młodzieńczych szaleństw i hulanek, kiedy zasiada na tronie, okazuje się mądrym i roztropnym władcą. Jest także doskonałym wodzem w wojnie z Francją. Udaje mu się również doprowadzić do zawarcia pokoju przez małżeństwo z córką Karola VI. W. Szekspir "Burza" -Prospero sprawuje na swojej wyspie tyrańską władzę przy pomocy czarów. Przybył tu jako wygnaniec pozbawiony tronu we własnym państwie.

P. Corneille "Cyd" - Król kastylijski wydaje mądry wyrok w sporze między Roderykiem i Chimeną, kierując się dobrem dwojga młodych i Kastylii. Wolter "Kandyd" - Etykieta na dworze władcy Eldorado jest niezwykle prosta-na powitanie należy króla uścisnąć i dwa razy pocałować. Panujący w legendarnej krainie jest stróżem wolności wszystkich obywateli i przybyszów. Na jego rozkaz zostaje zbudowana machina, która pozwoli Kandydowi i Kakambo powrócić do znanego świata. Wielka encyklopedia francuska ("Encyklopedia albo słownik rozumowany nauk, sztuk i rzemiosł") - Jedyną naturalną formą władzy jest władza rodzicielska, ale i ta ustaje z chwilą uzyskania przez dzieci zdolności do samodzielnego i rozumnego kierowania swoim życiem.

J. Słowacki "Balladyna" - 1) Prawowity władca, król Popiel, musiał uciekać ze stolicy, ale zabrał ze sobą koronę, symbol legalności władzy. Pokonawszy uzurpatora, Kirkor ogłasza, że ten, kto pojawi się w Gnieźnie z ową koroną, powinien zasiąść na tronie. Otworzy to drogę do panowania Balladynie. 2) Niejako parodią i karykaturą władcy jest Grabiec, który zjawia się na zamku Kirkora w koronie rodu Popielów. Co dziwne, zgromadzeni tam panowie oddają mu hołd. Gdy jednak przyjdzie noc, Grabiec zginie z ręki żądnej władzy Balladyny i Fon Kostryna. 3) Po dokonaniu wielu zbrodni Balladyna zasiada wreszcie na tronie w Gnieźnie. Jak chce zwyczaj, musi zacząć swoje panowanie od sprawowania sądów. Stają przed nią kolejno oskarżyciele, którzy zanoszą przed majestat skargi na jej własne zbrodnie. Za każdym razem Balladyna osądza je zgodnie ze starodawnymi prawami. Kiedy po raz ostatni mówi: Winna śmierci, zabija ją piorun. Paradoksalnie stała się ofiarą tego, że chciała panować mądrze i sprawiedliwie. Patrz też: kat.

A.    Dumas "W dwadzieścia lat później"- 1) Karol I, władca Anglii, opisany został jako król-męczennik (do końca pełen godności, honorowy i sprawiedliwy), którego parlament niesłusznie skazał na śmierć (patrz: sąd/proces). 2) Po śmierci Ludwika XIII, w czasie regencji Anny Austriaczki, faktycznym władcą Francji jest kardynał Mazarini - intrygant, skąpiec i oszust. Przez Francuzów traktowany jest jako mierna kopia Wielkiego Kardynala -Richelieu. B: Prus "Z legend dawnego Egiptu" - 1) Stary Ramzes jest władcą despotycznym i okrutnym, ale okazuje się, że tylko on może rządzić Egiptem, ponieważ dobro państwa stawia ponad dobro osobiste. Nie zawahał się przyjąć lekarstwa, które mogło go albo uleczyć albo uśmiercić, bo Egipt musi mieć silnego władcę, silną ręką trzymajqcego sterpaństwa. 2) Młody Horus okazał się znacznie lepszy od dziadka jako człowiek. Dekrety, które przygotował, miały humanitarny charakter. Jednak jako przyszły władca skompromitował się. Umierając, najpierw odrzucał te dekrety, które dotyczyły spraw całego państwa. Jako ostatni, z martwej już ręki Horusa, wysunął się na podłogę dekret o uwolnieniu Bereniki, najbardziej prywatny.

H. Sienkiewicz "Ogniem i mieczem" - Jan Kazimierz jest władcą, który stawia na pierwszym miejscu dobro Rzeczypospolitej. Kiedy Skrzetuski przynosi wieść o sytuacji w oblężonym Zbarażu, król odrzuca rady niechętnych Wiś-niowieckiemu magnatów i wyrusza na odsiecz.

H. Sienkiewicz "Potop" - Jan Kazimierz uchodzi przed wojskami szwedzkimi z kraju, bo zostaje zdradzony przez magnatów. Kiedy docierają do niego wieści, że w Polsce rodzi się opozycja przeciw Szwedom, nie zważając na niebezpieczeństwo, postanawia wracać. H. Sienkiewicz "Pan Wolodyjowski" - Król Michał Korybut Wiśniowiecki jest władcą marionetkowym. Daje sobą kierować przedstawicielom możnych rodów, którzy prowadzą kampanię przeciw Sobieskiemu.

H. Sienkiewicz "Quo vadis" -Neron jako władca jest tyranem. Otacza się tłumem pochlebców, którzy boją się powiedzieć mu prawdę o jego obłąkanych pomysłach. Po to, by mógł opiewać pożar Troi, zostaje podpalony Rzym i giną tysiące ludzi. Patrz: błazen.

A. Nowaczyński "Wielki Fryderyk" - Król Prus, Fryderyk Wielki, jest władcą despotycznym i bezwzględnym. Człowiek jako jednostka, jego uczucia, pragnienia nie mają dla Fryderyka żadnego znaczenia. Nawet najbliższych przyjaciół i rodzinę traktuje wyjątkowo surowo. Ale wszystko, co robi, robi dla dobra Prus. Za jego panowania stały się one potęgą nie tylko militarną, ale także gospodarczą. Tym usprawiedliwia No-waczyński nawet najbardziej nieetyczne działania króla (np. zasypywanie Polski fałszywymi monetami, przekupowanie polskich posłów).



Podobne prace

Do góry