Ocena brak

Motyw starości w literaturze

Autor /kostek Dodano /10.04.2013

Starość - Wiek podeszły, ostatnie lata życia, na które przypada spadek sił witalnych, a nierzadko mentalnych. Starzec - 1) Człowiek wiekowy, doświadczony,    obdarzony mądrością czerpaną ze swych przeżyć. 2) w kościele greckokatolickim i prawosławnym mnich - mędrzec, jeden z najstarszych w monastyrze, uznawany za najwyższy autorytet moralny, religijny i egzystencjalny.

Biblia (NT) - 1) Symeon -starzec, którego Maryja i Józef spotykają w świątyni w dniu ofiarowania. Duch Święty objawił mu, iż nie umrze, dopóki nie ujrzy Mesjasza. On też przepowiada upadek i triumf Chrystusa. 2) Starsi - jedna z trzech grup zasiadających w Sanhedrynie, przedstawiciele możnych rodów.

Mitologia - Tejrezjasz, ślepy starzec, wieszcz i wróżbita tebański, odegrał ogromną rolę w historii rodu Labdakidów. Ujawnił tajemnicę Edypa, nakłonił Kreona, by ten ułaskawił Antygonę. Nawet po śmierci nie utracił swej mocy wieszczej.

Homer "Iliada" - 1) Nestor -najstarszy i najbardziej doświadczony z dowódców greckich pod Troją, nazywany miodoustym, pełen humoru i wigoru starzec, którego rady szanowano na równi z boskimi; przen. ktoś najstarszy w danym gronie, np. nestor rodu. 2) Priam -król Troi, obdarzony licznym potomstwem, był zbyt stary, by brać udział w wojnie. Po śmierci Hektora udaje się do Achillesa i błaga go o wydanie ciała syna. Horacy "O co poeta prosi Apollina..:' -Składając ofiarę bogu, poeta zanosi do niego jedyną prośbę - o pogodną i pełną pieśni starość, tj. o zachowanie mocy twórczej do końca swych dni.

J. de Voragine "Legenda na dzień św. Aleksego" - W chwili śmierci Aleksego jego rodzice są już ludźmi starymi, stojącymi nad grobem. Eufemian, ojciec świętego, ma pretensję do syna, że ten, który miał być podporą jego starości, ukrywał się przed oczami bliskich. Teraz, gdy nie może już rozmawiać z synem, zrozpaczony nie znajduje dla siebie pociechy.

M. Rej "Zywot człowieka poczciwego" - W księdze III opisującej "zimę" życia ludzkiego, czyli starość, kreśli Rej obraz szlachcica, który pogodnie patrzy na świat, przekonany, iż życia nie zmarnował. Przekonanie to dotyczy nie tylko spraw codziennego bytowania, jak obowiązki gospodarskie i rodzinne, ale także wartości wyższych w zwykłych przejawach życia. Rej omawia tu również problem życia obywatelskiego i państwowego.

J. Kochanowski "Na dom w Czarnolesie"-Nawiązująca do Horacego (O co poeta prosi... ) fraszka filozoficzno-refleksyjna ma charakter modlitwy, w której poeta błaga Stwórcę o: starość nieprzykrą, obyczaje znośne i ludzką życzliwość, które byłyby ukoronowaniem jego życia.

W. Szekspir "Burza" - Prospero w sędziwym wieku odzyskuje tron Mediolanu. Skrucha brata -uzurpatora, szczęście córki, a także wizja pogodnej starości nakazują mu zerwać z magią (łamie swą różdżkę maga). Wcześniej wygłaszajednak słynną maksymę: Myśmy z tej samej materii, co mary senne, i krótkie to życie kończy się snem. Słowa te można potraktować także jako przesłanie samego Szekspira.

A. Dumas "Królowa Margot" -Postać Katarzyny Medycejskiej, królowej wdowy i królowej matki, przypomina bohaterki ze starożytności (dumna, monumentalna, stojąca ponad przeciętnością). Na starość negatywne cechy jej charakteru (apodyktyczność, zazdrość, nieufność i chorobliwe pragnienie władzy) osiągają stadium patologiczne. Jedynym jej marzeniem staje się utrzymanie korony w rękach Walezjuszy, choćby miało się to odbyć kosztem tysięcy ludzkich istnień (Noc św. Bartłomieja, wojny religijne). Patrz: rodzina, władza/władca.

F.M. Dostojewski "Bracia Karamazow" - Zosima, starzec z monastyru, uznawany jest za najwyższy autorytet moralny wśród okolicznej ludności. Ukazany został jako ten, do którego udają się po poradę ludzie z bliższych i dalszych okolic. Wyzbywszy się samego siebie, starzec stał się przewodnikiem duchowym nie tylko dla młodych mnichów (Alosza), ale i dla osób świeckich. Dla Aloszy nosi on znamiona ziemskiej świętości. Zosima podejmuje się także rozsądzić spór pomiędzy Dymitrem Karamazowem a jego ojcem, Fiodorem Pawłowiczem. Bezstronność starca, głęboka mądrość i filozoficzna głębia mają być gwarantem sprawiedliwego wyroku.

T. Mann "Śmierć w Wenecji" -Gustaw Aschenbach, podstarzały pisarz i erudyta, przybywa do Wenecji, gdzie dane mu będzie przeżyć jedyną prawdziwą miłość swego życia. Zauroczony urodą i i młodością Tadzia, stara się sam odmłodzić, by zmniejszyć dystans wiekowy pomiędzy sobą a chłopcem. Z uczernionymi włosami, brwiami i wąsami, z policzkami powleczonymi różem nie wydaje się młodszy, ale żałosny i groteskowy. Jest teraz tym, czym w przeszłości pogardzał. Patrz: miłość trudna.

S. Undset "Krystyna, córka Lavransa" - 1) Brat Edwin to stary mnich, franciszkanin, który całe życie poświęcił głoszeniu Dobrej Nowiny. Jego niekonwencjonalne podejście do spraw wiary sprawiło, że został wykluczony z szeregów kapłańskich. Ostatnie lata Edwina to nieustanna wędrówka i życie w skrajnej nędzy. Do końca pozostał wierny idei zakonów żebraczych. Dla Krystyny ten stary mnich jest najwyższym (obok ojca) autorytetem religijnym i moralnym, jak też jedynym człowiekiem, któremu może ona powiedzieć całą prawdę o sobie.

J. Andrzejewski "Bramy raju" -Stary mnich wyrusza wraz z krucjatą dziecięcą, przekonany o jej słuszności. Jego proroczy sen mąci nieco to przekonanie, a spowiedź dzieci odkrywa przed nim motywacje tej krucjaty. Mnich sam próbuje powstrzymać pochód, jednakże jego krzyki giną wśród głosów tłumu. Ginie, wdeptany w ziemię przez młodych pielgrzymów.

J. Steinbeck "Na wschód od Edenu" - Starzy Chińczycy mieszkający w San Francisco, o których opowiada Li, przypominają mędrców zgłębiających tajemnicę ludzkiej egzystencji. Dla odczytania oryginalnej wersji fragmentu Księgi Rodzaju (4, 6-7) nauczyli się języka hebrajskiego. Dzięki nim Li, Samuel Hamilton i Adam Trusk zrozumieli, jak Biblia objaśnia problem grzechu. Patrz: czytanie literatury.

E. Hemingway "Stary człowiek i morze" - Stary rybak, Santiago, obiekt kpin młodszych kolegów, podejmuje się heroicznego zadania: wypływa na daleki połów, by złowić merlina. Walka starego człowieka z ogromną rybą, jak i scena dopłynięcia do brzegu (z ryby pozostał tylko ogryziony szkielet), obrazują ogromną wolę walki o ludzką godność i poczucie, że jednak się nie przegrało.

G. Garcia Marquez "Sto lat samotności" - 1) Jose Arcadio Buendia - patrz: przemiana. 2) Urszula Buendia - patrz: matka, żona. 3) Melquaides, stary Cygan, mag i wynalazca, spędza ostatnie dni w Macondo. Na starość zajmuje się spisywaniem przepowiedni dotyczących przyszłych losów miasteczka.

G.    Garcia Marquez "Nie ma kto pisać do pułkownika" -Bohaterowie opowiadania to starzy ludzie, przy czym na ich przykładzie widać, jak różnie się starzeją: ona jest praktyczna, trzeźwa, doskonale wie, że list nigdy nie nadej dzie, a żyć za coś trzeba, więc domaga się sprzedania koguta; on -marzyciel,    niepoprawny idealista, ciągle stary - mały chłopiec. Starość tych dwojga ludzi jest smutna i samotna, bo niezależnie od biedy, każde z nich żyje w innym, własnym świecie.

P. Shaffer "Amadeusz"-Dramat Shaffera to opowieść starego Salieriego, niegdyś kompozytora na dworze cesarza Austrii, który na starość obwinia się o zabicie Mozarta. Na wpół obłąkany Salieri dokonuje rekonstrukcji wydarzeń sprzed lat, na nowo przeżywając nienawiść do genialnego rywala i jego śmierć, by wreszcie stwierdzić, iż on sam, niegdyś uznany za geniusza, zawsze był miernotą. Miłość do muzyki, pragnienie sławy, a zarazem niemoc twórcza nigdy nie pozwalały mu równać się z Mozartem.

U. Eco "Imię róży" - 1) Jorge, niegdyś bibliotekarz, pod koniec życia ślepy starzec, uznawany jest w opactwie za autorytet (wielokrotnie określa się go mianem: czcigodny). W istocie starzec ten jest uosobieniem pychy i zła. Przywłaszcza sobie prawo do narzucania własnej filozofii życiowej innym,jak też zamyka przed nimi drogę do wiedzy (ukrycie II tomu "Poetyki" Arystotelesa). Jego upór doprowadza do śmierci dwóch mnichów, a także do spalenia się opactwa. 2) Hubertyn z Casale, franciszkanin skazany na wygnanie przez Jana XXII, oskarżony o herezję, znajduje schronienie w opactwie benedyktynów na północy Włoch. Tam spotykają go Wilhelm i Adso, któremu objawia on tajemnicę piękna mistycznego.






Podobne prace

Do góry