Ocena brak

Motyw matki w literaturze

Autor /kostek Dodano /09.04.2013

Matka - Kobieta mająca własne dziecko (dzieći) w stosunku do niego (nich). Biblia (ST) - 1) Za pramatkę wszystkich ludzi uznawana jest Ewa (Księga Rodzaju), matka Kaina i Abla, obarczana często winą za grzech pierworodny. 2) Kiedy dwie kobiety kłóciły się ~ dziecko i żadna z nich nie chciała ustąpić, król Salomon wydał wyrok, aby jziecko rozciąć mieczem i każdej z ko~iet oddać połowę. Natychmiast mógł ~oznać prawdziwą matkę, bo ta krzyk-~ęła, by dziecka nie zabijać i oddać tej irugiej.

J. Kochanowski "Treny" - Matka poety pojawia się w trenie XIX z Urszulką na rękach. Tłumaczy zrozpaczonemu synowi, a ojcu dziecka, że Urszulka nic nie straciła, a wiele zyskała (np. może oglądać Boga). Tu matkajest symbolem osoby niosącej ukojenie, dającej mądre recepty na życie, tzn.: ludzkie przygody ludzkie noś. "Bogurodzica" - Tu matka Jezusa występuje jako błogosławiona,    wybrana, wywyższona, boska, ale jednocześnie bliska ludziom; jest ich orędowniczką, pośredniczy między ludźmi i Bogiem. W. Szekspir"Hamlet"-Gertruda,ma-tka Hamleta. Zabójstwo Hamleta (ojca) odbyło się za jej wiedzą, później poślubiła brata swego męża - Klaudiusza. Kobieta nie umiejąca w sposób zdecydowany wybrać między synem i nowym mężem, choć na pewno kochająca Hamleta (nie zdradza jego udawanego obłędu, sprzyja Ofelii, wypija truciznę przeznaczoną dla Hamleta).

J.U. Niemcewicz "Powrót posła" Podkomorzyna jest wzorem zarówno matki, jak też Polki, kobiety, żony i gospodyni. Podobnie jak mąż, chce wychować synów na dobrych obywateli, służących ojczyźnie. Z radością wita przybyłego do domu Walerego. Matka mądra, rozważna, patńotka.

A. Mickiewicz "Rybka" -Wiejska dziewczyna, Krysia ze związku z dziedzicem urodziła nieślubne dziecko. Zamieniona w rybkę, zjawia się zawsze, gdy stary sługa przynosi maleństwo, i przybrawszy kobiecą postać, karmi je. A. Mickiewicz "Do matki Polki" - Wiersz jest apostrofą do matki (wszystkich matek) młodego bojownika. Zapowiada los jej syna: jego przyszłość to nie zwycięstwo i sława, lecz upokorzenie, klęska, zapomnienie.

J. Słowacki "Do matki" - Wiersz autobiograficzny. Poetę łączyły bardzo bliskie i serdeczne więzi uczuciowe z matką, stąd w utworze tym tłumaczy się on, dlaczego nie wraca do kraju i prosi matkę o wybaczenie, podając jako argument o pozostaniu za granicą to, że woli konający - nie iść na obrożę.

J. Słowacki "Rozłączenie" -Jeden z najpiękniejszych liryków tego poety, pisany w Szwajcańi, wyrażający jednocześnie żal z powodu rozstania i tęsknotę za matką oraz tym wszystkim, co rodzime, znajome (ogródek, komnata). On, biedny tułacz przebywa w innym (zupełnie dla niej obcym) świecie. Mimo to pozostają oni w ciągłej łączności uczuciowej (jej symbolem w wierszu jest biaty gołąb).

J. Słowacki "Balladyna" - Dobra, czuła, kochająca i troskliwa matka dwóch córek: Aliny i Balladyny. Jednakowo kochająca obie dziewczyny, pragnąca dla nich księcia z bajki, jakim okazał się Kirkor. Gdy po zabójstwie siostry Balladyna została królową i skazała swoją matkę na tortury, ta nawet na mękach nie wskazała na nią jako na wyrodną córkę i zbrodniarkę.

F.M.    Dostojewski "Zbrodnia i kara" - 1) Katarzyna Iwanowna, macocha Soni. Z pozoru hałaśliwa i opryskliwa, a naprawdę czuła, troskliwa i dobra matka, dźwigająca krzyż w postaci codziennego zmagania się z mężem pijakiem. Choć dla Soni była tylko macochą, umiała docenić jej poświęcenie dla rodziny. Na stypie po Marmieładowie powiedziała, że wszyscy zebrani nie są warci nawet małego palca Soni. 2) Pul-cheńa Aleksandrowna - matka Raskolnikowa: troskliwa, ciepła, kochająca, cierpliwa. Z niepokojem patrząca na stan swojego Rodi, pragnąca wierzyć, że jest on tylko wynikiem zmęczenia lub złych warunków, w jakich syn mieszka (wszak pokój przypomina trumnę). L.N. Tołstoj "Anna Karenina" - Piękna i wrażliwa kobieta, matka małego Sieńoży, bez pamięci zakochana w poruczniku Wrońskim. Połączenie tych trzech elementów sprawiło, że Anna Karenina nie mogła być wzorową matką. Książę Karenin kazał jej wybrać między domem a kochankiem. Jako element szantażu i zemsty wykorzystał wielką miłość Anny do syna -zabronił jej widywać się z nim. Jako matka Anna Karenina była czuła, kochająca i mądra, lecz nie umiała zrezygnować z miłości swego życia.

G. Flaubert "Pani Bovary" -Emma nie była ani dobrą żoną, ani dobrą matką. Małej Berty chyba nie znosiła (jakie to brzydkie dziecko), ponieważ dziecko, wymagające matczynej opieki i ciepła, odrywało ją od marzeń. Nie interesowała się jej zdrowiem (czasem, zdarzył się jakiś nagły, chorobliwy atak czułości) ani rozwojem. Początkowo małą wychowywała mamka. Zdarzyło się, że w rozdrażnieniu popchnęła Bertę tak, iż dziecko rozbiło sobie twarz. Nie nadawała się do roli matki, jedyna dla niej była rola bohaterki niezwykłych, pełnych dramatyzmu romansów.

B. Prus "Lalka"-Pani Stawska, matka małej Helenki. Kobieta dobra, pełna ciepła i miłości. Ciężko pracowała, by utrzymać dom, swoją matkę i córeczkę, ale nigdy nie narzekała. Starała się córce wynagrodzić nieobecność ojca.

E. Orzeszkowa "Tadeusz" - Nie okazująca specjalnie czułości, dość szorstka w obejściu chłopka, której ciężka praca nie pozwala zapewnić opieki dziecku. O jej matczynej miłości świadczy tylko to, że często podnosi oczy znad zagona, szukając Tadeusza i rankiem podprowadza go do ojca na krótkie powitanie.

M. Konopnicka "Banasiowa" -Tytułową bohaterką nowelijest stara kobieta, która bojąc się samotności (jak sama wyznaje), ściągła do córki na śmierć. Ale śmierć nie przychodzi, a córka ma pretensję do matki, że ta ciągle żyje, że trzeba ją karmić i zapłacić za zameldowanie. Banasiowa rozumie złość córki i nie ma do niej żalu.

M. Konopnicka "Dym" -Symbolem więzi uczuciowej, łączącej matkę i syna jest dym z fabrycznego komina, gdzie Marcyś pracuje jako palacz. Matka - uboga wdowa -prowadzi bardzo skromny dom, czeka na syna, wsłuchując się w kroki na schodach. Kształt dymu informuje ją, co w danej chwili robi syn. Po śmierci syna samotna wdowajeszcze długie lata spogląda na dym, układający się w postać syna.

G. Zapolska "Moralność pani Dulskiej" - Tytułowa bohaterka jest despotką i kołtunką. Nie zna potrzeb dzieci i nie interesują jej one. Wszystko musi tylko dobrze wyglądać na zewnątrz: dziewczynki powinny umieć grać na pianinie, zachowywać się skromnie, bo cnota to skarb dziewczęcia. Natomiast syn, Zbyszko powinien się wyszumieć i lepiej jeśli to robi w czterech ścianach wtasnego domu. Matka przymyka oczy naromans ze służącą. Dulskaniejestdla dzieci żadnym autorytetem: Zbyszko ją wręcz lekceważy.

S. Żeromski "Ludzie bezdomni"-Wiktorowa jest ubogą, prostą kobietą. Dzieci wychowują się prawie same, gdy ona pracuje w fabryce tytoniu, a Wiktor w hucie. Ciężkie i trudne życie nie pozwala matce na okazywanie dzieciom czułości. Pozostaje jedynie troska o nie i poczucie obowiązku - to w dużym stopniu ze względu na dzieci Wiktorowie decydują się na emigrację.

M. Proust "W poszukiwaniu straconego czasu" - Matka Marcela jawi się w jego wspomnieniach jako niezwykle czuła i opiekuńcza. Bez jej delikatnego pocałunku nie był w stanie zasnąć. Ale częściowo to ona ponosi winę za jego nadwrażliwość, bo zbyt długo traktowała go jak małe dziecko. Ona też staje się pośrednią przyczyną poszukiwania straconego czasu - zziębniętemu synowi podała filiżankę herbaty z kwiatu lipowego i magdalenkę, której smak wywołał cały ciąg wspomnień.

S. Żeromski "Przedwiośnie" - 1) Cezary byłjedynym synem państwa Baryków, stąd matczyna miłość nie miała granic. W dzieciństwie rozpieszczony przez oboje rodziców. Po wyjeździe męża i wybuchu rewolucji w Baku troska o Cezarego i jego bezpieczeństwo stała sięjedynym celem matki. Potajemnie przynosiła mąkę, urządzała samotne, dalekie wyprawy poza miasto, aby zdobyć pożywienie. Cezary ocenił to bardzo późno, gdy wycieńczona wysiłkiem i ciągłym zmartwieniem o syna pani Jadwiga Barykowa umarła.

M. Hłasko "Ósmy dzień tygodnia" - Matka Agnieszki jest kobietą schorowaną i tą chorobą terroryzuje cały dom. W stosunku do córki jest okrutna: szczuje ojca przeciwko Agnieszce. Dziećmi się nie interesuje. Jest zgorzkniała, złośliwa, zła na cały świat.

J. Steinbeck "Na wschód od Edenu" - 1) Liza Hamilton, matka dziewięciorga dzieci praktycznie jest głową domu. Zaradna, trzeźwo myśląca, przygotowuje synów i córki do trudnego życia. Wie jednak, że Sam, jej mąż, jest dla dzieci tym ważniejszym i bardziej kochanym z rodziców. Na starość zamieszka ona u swej córki, Oliwii. 2) Oliwia Hamilton, później Steinbeck, w swoich dzieciach wywołuje podziw nie tyle jako matka, co jako kobieta czynnie uczestnicząca w życiu Salinas (np. organizacja Czerwonego Krzyża). Jej lot aeroplanem dzieci potraktowały jak niezwykłe wydarzenie i dowód wielkiej odwagi. 3) Katarzyna Trusk, która zostawiła swoje dzieci zaraz po ich urodzeniu, matką poczuła się dopiero wtedy, gdy zobaczyła dorosłego już Arona. Jego niezwykła uroda i czystość sprawiły, że zapragnęła go mieć tylko dla siebie. Marzenie to nigdy się nie spełniło, ale przed śmiercią Katarzyna przepisała cały swój majątek synowi.

E. Kazan "Układ" - 1) Florance jest przybraną matką Ellen, ale nie ma to większego znaczenia, ponieważ jako kobieta cywilizowana podobnie zachowywałaby się wobec rodzonego dziecka. Jest poprawna, dba o to, co wypada zrobić i powiedzieć (w rezultacie chłodna), dlatego Ellen ma bliższy kontakt z ojcem. 2) Eddie Anderson bardzo dużo zawdzięcza matce: kobiecie cichej, lecz upartej życiowo, która zawsze chroniła go przed despotycznym ojcem, namówiła do studiowania tego, co go interesowało, w miarę możności pomagała finansowo. Eddie bał się ojca przez całe życie, dla matki zaś zachował wiele czułości i serca.

K.I. Gałczyński "Spotkanie z matk~" - Wiersz jest hołdem złożonym matce jako osobie, która wprowadza dziecko w świat: ona mi pierwsza pokazała księżyc i pierwszy śnieg na świerkach. Wspomnienie matki przywodzi na myśl baśniowe dzieciństwo, kojarzy się ze spokojem i pięknem przyrody.

K. Wierzyński "Suszone gr~szki" Osoba matki skojarzona ze wspomnieniem dzieciństwa: kuszącym zapachem suszonych owoców, spokojnym snem, sytością, bezpieczeństwem.

T. Różewicz "Ale kto zobaczy... " Wiersz jest lirycznym wyznaniem czułości i wzruszenia, jakie ogarniają dorosłego syna na widok starej, bliskiej śmierci matki, która ma oczy zaszczutego zwierzątka i składa ręce jak wystraszona dziewczynka. To, co można jej teraz ofiarować (dużo i mało jednocześnie), to: nosić ją na sercu i karmić słodyczą.

A. Bursa "Zgaśnij księżycu" -Sytuacja liryczna wiersza to zasypiające z misiem w objęciach dziecko i matka, pragnąca go strzec przed całym złem świata, który w utworze symbolizuje zaglądający w okna księżyc. Matczyny opiekuńczy gest metaforycznie został wyrażony przez zasłanianie okna kocem.

A. Kamieńska "Matce ks. Jerzego Popietuszki" - Wiersz nasuwa skojarzenia z biblijną Matką Bolesną i średniowiecznym    "Lamentem świętokrzyskim". Jest przejmującym wyznaniem starej, prostej kobiety-matki, której odebrano syna i której wcale nie cieszą kurtuazyj ne wizyty i listy, jak też rozgłos, towarzyszący osobie jej syna.


Podobne prace

Do góry