Ocena brak

Motyw buntu w literaturze

Autor /kostek Dodano /09.04.2013

Bunt - 1) Sprzeciw, protest, opór, niezgoda, podburzanie. 2) Zorganizowana    akcja

protestacyjna wobec władzy; zbrojny spisek; rewolucja, przewrót; Biblia (ST) -1) Za pierwszych buntowników w Biblii uznaje się Adama i Ewę, którzy nie byli posłuszni woli Boga i zjedli owoc z drzewa wiadomości dobrego i złego, zdobywając w ten sposób umiejętność odróżniania dobra od zła, za co zostali wygnani z raju: Ewa za karę miała w bólach rodzić dzieci, Adam-ciężko pracować, aby utrzymać rodzinę (Ks. Rodzaju 3,16-29). 2) Gdy Bóg przyjął ofiarę Abla (pasterza), a odtrącił ofiarę Kaina (rolnika), wówczas Kain zbuntował się przeciwko'niejed-nakowemu traktowaniu, poczuł się odrzucony przez Boga i zabił Abla, za co Bóg naznaczył go piętnem i skazał na tułaczkę. Kain zamieszkał na wschód od Edenu. 3) W interpretacji chrześcijańskiej za buntowników uznaje się budowniczych wieży Babel, którzy przekonani o swoich    ogromnych

możliwościach, zazdrośni o wszechwładzę i wszechpotęgę Boga, postanowili zbudować wieżę, która sięgałaby nieba. Za karę Bóg pomieszał im języki, aby nie mogli się porozumiewać.

4) W drodze do

Ziemi Obiecanej, podczas gdy Mojżesz udał się na górę Synaj po dziesięcioro przykazań, brat jego, Aaron, na żądanie 

Izraelczyków, którzy sprzeciwili się    bezwzględnemu

posłuszeństwu tylko jednemu Bogu, sporządził złotego cielca. Lud złożył mu ofiarę całopalną. Bóg chciał zgładzić cały lud z wyjątkiem Majżesza, ale nie uczynił tego. Mojżesz rozkazał Lewitom urządzić rzeź. Zginęło około trzech tysięcy mężczyzn (Ks. WSjścia 22,27-28). 5) Upadłym Aniołem nazywa się Lucyfera, który wraz z całym swoim zastępem zbuntował się przeciwko Bogu, za co został strącony do piekła (Ks. Izajasza 14,12-15; Apokalipsa 12,9). Biblia (NT) - Przypowieść o synu marnotrawnym: przeciwko ustalonemu    porządkowi

zbuntował się młodszy syn i zażądał podziału majątku. Wziął swoją część i odszedł z domu, by wrócić później do ojca jako skruszony syn marnotrawny, który zaznawszy największego upokorzenia, zrozumiał swój błąd (Łk. 15,13-24).

W mitologii greckiej - 1) Najbardziej    znanym

buntownikiem jest Prometeusz, który wielokrotnie usiłował sprzeciwić się wszechwładzy Zeusa: 1) podczas ofiary w Mekone podzielił wołu na dwie części. Zeus wybrał kości przykryte tłuszczem i odtąd te części miano mu składać w ofierze; 2) wykradł ogień z Olimpu i podarował go ludziom, aby poprawić ich nędzne bytowanie na ziemi, nie uważał bowiem, że ogień należy się tylko bogom; 3) przejrzał zamiary Zeusa i usiłował go przechytrzyć, ostrzegając przed otwieraniem puszki, którą miała ze sobą Pandora. Za swoje występki został skazany na przykucie do skał Kaukazu, gdzie drapieżny ptak wyjadał mu odrastającą stale wątrobę. Od jego imienia na określenie postawy bun

tu wobec Boga i niezgody na taki kształt świata, w którym Stwórca zgadza się na istnienie cierpienia, utworzono termin "prometeizm". 2) Gdy Zeus związał Herę złotym łańcuchem i powiesił ją za ręce u szczytu Olimpu, Hefajstos odważył się sprzeciwić woli Gromowładnego i stanął w obronie matki, za co został strącony z Olimpu i spadł na wyspę Lemnos - stąd jego kalectwo.

Homer "Iliada" - W dziesiątym roku wojny, gdy Agamemnon w wyniku sporu odbiera Achillesowi jego brankę Bry-zeidę, Achilles chroni się w swoim namiocie i odmawia udziału w wojnie przeciw Trojanom. Za radą swojej matki, Tetydy, na znak protestu przeciwko według niego niesprawiedliwej    decyzji,

postanawia nie walczyć tak długo, aż wojska trojańskie nie podejdą do jego namiotu. Dopiero śmierć Patroklosa, który wziął udział w bitwie w zbroi Achillesa, skłania go do zmiany zdania.

Sofokles "Antygona" - Jedyną osobą, która odważyła się zbuntować    przeciwko

autokratycznemu    władcy,

Kreonowi, była Antygona. Twierdziła, że: obowiązkiem jej jest pochowanie brata; prawa boskie są ważniejsze od praw ustanowionych przez człowieka; jednakowo kochała obu braci; ma prawo wybierać między życiem a śmiercią. Karą za bunt było zamurowanie jej w grocie.

F. Villon "Wielki Testament" -Oprócz wizetunku łotra, oszusta i żebraka, Villon stworzył również obraz zbuntowanego człowieka przełomu epok, który doskonale widzi, że świat tak urządzony przez Boga, iżjedni mają pod dostatkiem smacznego i wykwintnego jedzenia, a drugim w brzuchu burczy,jest światem wielce niedoskonaŻ łym. Jego odpowiedzią na niesprawiedliwość w świecie i przemijanie jest

postawa, którą można nazwać rozpaczliwym hedonizmem.

J. Kochanowski "Treny" - Bunt jest najbardziej widoczny w trenach IX-XI, będących świadectwem kryzysu światopoglądowego. W trenie X pada bluźniercze    wyznanie:

gdzieśkolwiek jest, jeśliś jest, które jest wyrazem niewiary w istnienie życia pozagrobowego, zaś w trenie XI siłę rządzącą światem i życiem człowieka nazywa nieznajomym wrogiem, który miesza ludzkie rzeczy, nie mając ani dobrych, ani złych na pieczy. Twierdzi również, że w tak urządzonym świecie nie ma znaczenia, czy ktoś żyje uczciwie i bogobojnie (kogo kiedy pobożność jego ratowała? Kogo dobroć przypadku złego uchowata). W trenach poeta wyraził również sprzeciw wobec filozofii stoickiej, która nie okazała się tarczą przeciw złu tego świata, a więc jest filozofią bezwartościową, więcej - nieludzką, jeśli każe zachować spokój wśród przejmującego bólu. W trenie XVII stwierdzi: bo mając zranionq duszę, rad i nierad ptakać muszę.

W. Szekspir "Makbet" -Zabijając Dunkana, Makbet wystąpił przeciwko świętemu średniowiecznemu prawu obrony i ochrony swego seniora (a nie pozbawiania go życia) oraz świętemu prawu gościnności. Jego czyn był także targnięciem się na króla, który był władcą dobrym, mądrym i szlachetnym, wyłącznie z egoistycznej żądzy władzy. Karą za ten bunt będzie dalsze zbrodnicze życie, którego podsumowania Makbet dokona sam tuż przed śmiercią: życie jest tylko przechodnim pó~cieniem, nędznym aktorem (...), powieścią idioty.

W. Szekspir "Henryk IV" -Następca tronu, młody książę Henryk (późniejszy Henryk V), buntuje się przeciwko swojemu ojcu - Henrykowi IV. Bunt mani festuje, opuszczając dwór i żyjąc wśród ludzi z marginesu. Jego najlepszym przyjacielem jest sir John Falstaff, stary opój i blagier, który prowadzi hultajską edukację młodego księcia.

F. Schiller "Zbójcy" - 1) Karol Moor buntuje się przeciwko złu świata i niesprawiedliwości stosunków społecznych. Jego banda zbójecka napada na przekupnych sędziów, bogatych kupców, wszystkich, którzy przyczyniają się do tego, że światjest okrutny. Jednak ten bunt nie przynosi żadnych rezultatów, prowadzi jedynie do cierpienia i tragedii najbliższych Karolowi ludzi - ojca i Amalii. Uświadomiwszy to sobie, Moor zawoła: jakiż głupiec ze mnie, którym sądził, że świat cały okropnymi czynami upiększę, a prawa umocnię bezprawiem. 2) Franciszek Moor buntuje się przeciwko Bogu, sprzeniewierzając się miłości synowskiej (skazuje ojca na śmierć głodową) i braterskiej (za sprawą jego intryg stary Moor odtrąca Karola). Jemu także bunt nie przyniesie szczęścia -opuszczony przez wszystkich popełni samobójstwo w czasie ataku zbójców Karola na zamek. J. Wybicki "Pieśń Legionów Polskich we Włoszech" - Utwór jest zapowiedzią polskiego losu narodowego, który został zdeterminowany przez utratę niepodległości. Nie powinno to wpływać na Polaków przygnębiająco, ale wyzwolić chęć zemsty i odwetu: co nam obca moc wydarła, szablą odbijemy.

J.W- Goethe "Faust" -Rozczarowany    do

oświeceniowej wiedzy, która nie zapewnia pełni poznania i zrozumienia świata, Faust zawiera pakt z Mefistofelesem, zaprzedając mu swoją duszę. Jest to jednocześnie wyraz buntu i nieufności wobec Boga, który uniemożliwił Faustowi bycie szczęśliwym, do czego zobowiązuje się Szatan. Ceną za ten sprzeciw wobec Boga i Jego świata miało być zabranie duszy Fausta do piekła. Tak się nie stało, bo uczony odnalazł szczęście nie w egoistycznym zaspokajaniu zachcianek, ale w uszczęśliwianiu innych.

G.G. Byron "Giaur" -Tytułowy bohater jest człowiekiem zbuntowanym wobec nudnego, schematycznego stylu życia. W Grecji, gdzie właśnie toczy się walka przeciwko narzuconej przez Turków niewoli, szuka intensywnych    przeżyć.

Niepokorny i hardy, Giaur nie akceptuje też obyczajowości tego kraju - uprowadza brankę z haremu Hassana. Po latach, podczas spowiedzi w klasztorze, odrzuci też wszelką wiarę i modlitwę: nie mów pacierzy', w skutek ich nie wierzę. Wcześniej

o jego odwróceniu się od Boga narrator informuje: ani się kłania przed Bogurodzicą (...), przed Pańskim chlebem i winem nie klęka.

A. Mickiewicz "Oda do młodości" Utwór jest apoteozą młodości, która może bryłę świata pchnąć nowymi tory. Wspólne działanie, wiara w zwycięstwo, entuzjazm i przede wszystkim niezgoda na zastany kształt rzeczywistości (obszar gnuśności Załany odmętem: to ziemia) - są czynnikami niezbędnymi, aby wyłonił się nowy świat. Bohaterem mitologicznym, który swoją buntowniczą postawą może młodym posłużyć za przykład, jest Herakles (dzieckiem w kolebce, kto łeb urwał Hydrze), stąd wezwanie do buntu brzmi: gwatt niech się gwałtem odciska. A. Mickiewicz "Dziady" cz. IV -Nieszczęśliwy i zraniony w miłości Gustaw przychodzi do swego przyjaciela księdza, by postawić mu zarzut dotyczący lektur, jakie on, jako nauczyciel, podsuwał młodemu Gustawowi. Zraniony 

kochanek buntuje się przeciw takim wzorcom literackim, jak "Cierpienia młodego Wertera" czy "Nowa Heloiza". Oskarża także panujące stosunki społeczne, gdzie majątek jest gwarancją osiągnięcia szczęścia. Grozi: błyskotkg niosę dła jasnych panów. Jego bunt przez chwilę skierowany jest przeciw przyjaciołom, którzy w ukochanej Gustawa nie widzą anioła, a tylko at, sobie kobiet~, także przeciwko kochance, którą w momencie rozpaczy nazywa wietrzną istotct.

A. Mickiewicz "Grażyna" - W imię miłości do ojczyzny (obrona Litwy przed Krzyżakami) przeciwko zasadzie podporządkowania się woli męża i bezwzględnego posłuszeństwa jego rozkazom zbuntowata się żona księcia litewskiego, Litawora-Grażyna. Gdy litewski władca postanowił nie walczyć z Krzyżakami, Grażyna w zbroi swojego męża stanęła na polu bitwy. Śmiertelnie ranna, umierając, przepraszała Litawora za ten jedyny raz, gdy była mu nieposłuszna.

A. Mickiewicz "Konrad Wallenrod" - Postępowanie Konrada Wallenroda także usprawiedliwia miłość do ojczyzny i chęć walki dla niej. Średniowieczny wojownik łamie w rażący sposób zasady etyki rycerskiej: walczy podstępem, zdradza, przywdziewa maskę, by nie pokazać swego prawdziwego oblicza. Jako chrześcijanin -zabija i popełnia samobójstwo, skazuje na cierpienia ukochaną osobę. Konrad Wallenrod - to natura byroniczna: pełen sprzeczności, zbuntowany wobec świata, niepokorny, bo nawet Halban często z trudem jego moc bezrozumną na uwięzi trzyma, gwałtowny, bezkompromisowy.

A. Mickiewicz "Droga nad przepaścia w Czufut-Kale" -Buntownicza natura pielgrzyma ujawnia się w czasie przeprawy przez przepaść. Mirza, jako człowiek Wschodu i znawca jego tajemnic, ostrzega przybysza przed groźnym pięknem gór, chce go skłonić do pokornej, czołobitnej postawy wobec majestatu gór. Mówi: zmów pacierz. opuść wodze, odwróć na bok lica (...). Tam nie patrz! Po pierwszych chwilach lęku ciekawość nowych doznań i niepokorna natura biorą górę, pielgrzym chełpliwie wyznaje: Mirzo, a ja spojrzałem.

A. Mickiewicz "Dziady" cz. III -

1) Przeciwko tyrańskiemu carowi występują młodzi polscy spiskowcy i ta część społeczeństwa,    której

buntowniczej siły i sto łat nie wyziębi. Ci młodzi, gniewni gotowi są porwać się do walki z góry skazanej na przegraną. Justyn Pol w scenie Balu u Senatora pragnie zabić No-wosilcowa choćby własnym scyzorykiem. 2) Jednym z młodych    spiskowców,

przetrzymywanych w klasztorze ojców bazylianów, jest Konrad -romantyczny Prometeusz, który widząc wszystkie cierpienia swego narodu, wydaje Bogu bitwę krwawszą niźli Szatan. Wyzywa Boga na pojedynek dlatego, że ten rządzi światem bez miłości, że ze spokojem patrzy na ból i poniżenie ludzi. Metafizyczny bunt Konrada ma mu zapewnić władzę nad ludzkimi uczuciami (rz4d dusz), by wreszcie bluźnierczy poeta mógł uczynić ten świat szczęśliwym (większe niż ty zrobiłbym dziwo, zanuciłbym pieśń szczęśliwą). Pojedynek z Bogiem został jednak przegrany, bunt był daremny, nie w poświęceniu jednostki droga do wyzwolenia narodu. A. Mickiewicz "Pan Tadeusz" W młodości Jacek Soplica był samowolnym    zawadiaką,

hardym,    pyszałkowatym

sobiepanem, który nie bał się nikogo i niczego, który trząsł calym powiarem. Ta niepokorna, buntownicza natura nie pozwoliła mu pogodzić się z decyzją stolnika. Zabicie Horeszki było wyrazem niezgody na ingerowanie magnata w sprawę miłości jego córki i Jacka Soplicy. Jego buńczuczna natura nie mogła pogodzić się z przymusem w żadnej formie.

J. Słowacki "Kordian" - Bohater Słowackiego to samotny indywidualista i buntownik, który znalazłszy w życiu cel (uwolnienie ojczyzny od tyrana), zechce poświęcić mu się bez reszty. Pomimo że Kordian przegra głosowanie w podziemiach katedry, nie przyjmie do wiadomości racji

Prezesa i będzie próbował sam zabić cara. Swoim opozycjonistom powie, że nie może spokojnie patrzeć, jak tysiące w kopalniach jęczą, a setki młodych Polaków wywieziono na Sybeńę. Za swój bunt zapłaci pobytem w szpitalu wańatów, później stanie przed plutonem egzekucyjnym.

Z. Krasiński "Nie-Boska komedia" 1) Hrabia Henryk, romantyczny poeta, nie może zaakceptować zwykłego codziennego i nudnego życia z żoną, którą powinien kochać. Przed zawarciem małżeństwa wydawało mu się, że wspólne życie z Mańą będzie atrakcyjne, niezwykłe. Szybko przekonał się, że tak nie jest, wobec tego dał się zwieść Szatanowi pod postacią Dziewicy. Buntując się przeciw,jego    zdaniem,

banalnemu i szaremu życiu, goniąc za nieosiągalnym ideałem, dotarł na skraj przepaści. 2) Przeciwko arystokracji jako warstwie zgrzybiałej i robaczywej, której czas już minął, występują młodzi, zgłodniałi i silni. Przyszli upomnieć się o swoje prawa: chleba, zarobku, drzewa na opat w zimie i odpoczynku w lecie. Patrz: rewolucja.

E. Bronte "Wichrowe Wzgórza" -Byronicznym    typem

buntownikajest Heath cliff. Natura mroczna, harda, nieodgadniona. Już w dzieciństwie, gdy jako znajda przybył do domu Katarzyny, niełatwo przyjmował wszelkie nakazy i dużego wysiłku wymagało zmuszenie go do czegokolwiek. Wtedy jednak nie mógł się otwarcie przeciwstawić, bo nie miał dość siły. Zdecydowaną walkę całemu światu wydał dopiero, gdy po swoim tajemniczym zniknięciu wrócił z dużymi pieniędzmi. Jego bunt (po kolei mścił się na ludziach z najbliższego otoczenia) był reakcją na świat, który wcześniej tak boleśnie go zranił. H. Balzac "Ojciec Goriot"

- Gdy młody Rastignac przyjechał z prowincji do Paryża studiować prawo, miał nadzieję na zrobienie kańery i uczciwe dorobienie się. W niedługim czasie zrozumiał (pomogli mu w tym Vautńn i pani de Beauseant), że droga na wyżyny społeczne i do wielkich pieniędzy prowadzi przez sypialnie pań z towarzystwa, a majątek można zdobyć choćby... przez ukartowane morderstwo. Przekonał się, że w Paryżu nie ma miejsca na żadne uczucia (córki Gońota). Wówczas po pogrzebie ojca Gońot, patrząc wyzywająco na Paryż, buntowniczo zawołał: teraz się spróbujemy!

F.M. Dostojewski "Zbrodnia i kara" - Raskolnikow nie akceptuje świata urządzonego tak, że jedni mają pieniądze, inni muszą się prostytuować, aby zarobić na utrzymanie rodziny (Sonia) i że jedni bogacą się kosztem innych (Alona Iwanowna). Buntuje się on przeciw Bogu, próbując stworzyć świat bez Boga, gdzie wszystkie prawa ustanawia człowiek. Rodion twierdzi: wszystko jest w rękach człowieka, a on pozwala sobie zdmuchnąć wszystko sprzed nosa. W swojej matematycznie ścisłej teońi dotyczącej uszczęśliwiania ludzi Raskolnikow nie uwzględnił właśnie... czło

wieka z jego jakże ludzką naturą i wyrzutami sumienia. Buntownik Rodion Romanowicz został pokonany cichą miłością Soni i jej pokorną wiarą.

B. Prus "Lalka" - Piękną, bogatą, choć prowokującą kobietą jest wyemancypowana obyczajowo pani Wąsowska, która w rozmowie z Wokulskim twierdzi, że stać ją na odważne dobieranie sobie kochanków, nie krępuje się wprost zaproponować Wokulskiemu romans. Jej świadomie wyzywająca postawajest reakcją na zniewolenie konwenansami kobiet z jej sfery (Izabela).

E. Orzeszkowa "Nad Niemnem"

- 1) Witold Korczyński reprezentuje pokolenie młodych pozytywistów, toteż jego zatarg z ojcem jest typowym konfliktem pokoleniowym. Witold nie akceptuje sposobu, w jaki Benedykt traktuje chłopów, ma ojcu za złe zbyt zachowawczy stosunek do przeszłości (powstanie styczniowe), oskarża go o czapkowanie Darzeckim. 2) Przeciw    stereotypom 

obyczajowym i towarzyskim konwenansom miała odwagę wystąpić Justyna Orzelska: wyszła za mąż za Bohatyro-wicza, nie bała się pracy w polu i gospodarstwie. Na tego rodzaju "rewolucję" nie miała wcześniej odwagi Marta. H. Sienkiewicz "Potop" - Bohaterem -buntownikiem (wzorowanym na Jacku Soplicy), który jest gotów walczyć o wszystko z całym światem, który nie przyjmuje nigdy odmowy i sprzeciwu, bo zwykł sobie wszystko sam brać, jest Andrzej Kmicic. Natura niepokorna, zawadiacka, typ kresowego watażki, który przyzwyczajony    jest

rozkazywać, a nie słuchać. Dlatego chyba było mu tak łatwo zapanować nad czambułem tatarskim, że to on umiał skręcać karki niepo- ; kornym, a sam dał się okiełznać tak naprawdę jedynie Oleńce.

J. Kasprowicz "Dies irae" - W wierszu dochodzą do głosu nastroje    dekadenckie

charakterystyczne dla końca wieku, z którym łączono schyłek cywilizacji i który rodził poczucie kryzysu wartości. Upadek wartości obejmuje też kryzys wiary i zaufania do Boga oraz wzajemnych relacji: świat -człowiek - Bóg. Rodziło to pytanie zasadnicze: bojąc się osądzenia swych grzechów, a później potępienia, podmiot liryczny buntuje się przeciwko temu, że Bóg, jako stwórca wszystkiego, stworzył także zło i grzech, za które wini człowieka. Z tego buntu rodzi się oskarżenie: przez grzech Twój, Boże..., ginę, ginę, ginę.

G. Zapolska - "Moralność pani Dulskiej" - Przeciw tyranii Dulskiej usiłował zbuntować się Zbyszko. Swoim trybem życia (wizyty w kawiarniach, nocne powroty do domu) i zachowaniem (prowokacyjnie zaczepne odpowiedzi, np. czy jest kawa w tym zakładzie?, słownictwo)    oraz

pseudowyzwolonymi poglądami Zbyszko próbował zdystansować się wobec kołtuństwa matki. Oświadczył nawet, że ożeni się z Hanką. Jego bunt był jednak krótkotrwały i pozorny, bo młodzieniec w gruncie rzeczy i tak wiedział, że bgdZie Fełicjanem, będzie odbierał czynsze, będzie rodził Dulskich, całe legiony Dulskich (...), bo się urodziłpo kołtuńsku, a całej warstwy kołtuńskiej nic wyplenić nie zdoła.

S. Żeromski - "Doktor Piotr" -Gdy Piotr Cedzyna zorientował się, że jego ojciec oszukiwał robotników, w burzliwej rozmowie nazwał go złodziejem, oświadczył, że zaraz wyjeżdża, by móc spłacić ten, tak haniebnie zaciągnięty dług. Piotr w swym młodzieńczym buncie i bezkompromisowości nie wziął pod uwagę motywacji ojca. Oskarżył go, obraził, głęboko zranił i odjechał bez pożegnania. Młody człowiek nie mógł zaakceptować, że koszt jego wykształcenia    ponoszą

nieświadomi wyzysku chłopi.

S. Żeromski "Echa leśne" -Bohaterami opowiadania są dwaj Rozłuccy. Młodszy -Janek to natura romantyka. Podobnie jak jego stryj, był żołnierzem w armii rosyjskiej, ale tylko do czasu wybuchu    powstania

styczniowego. Wówczas młody Rozłucki wystąpił z szeregów armii carskiej i przyłączył się do powstańców, za co został skazany na karę śmierci. Umarł jak romantyczny buntownik (por. Goya "Rozstrzelanie powstańców madryckich"): do końca nieulękły, hardy, przekonany o słuszności swego wyboru. Nie pozwolił sobie zawiązać opaski na oczy (por. wiersz Broniewskiego "Na śmierć rewolucjonisty").

S. Żeromski "Ludzie bezdomni" Przeciwko takiemu stanowi, że lekarze są lekarzami ludzi bogatych, że leczą tylko choroby, a nie przeciwdziałają ich przyczynom, buntuje się doktor Judym, który sam pochodzi z nizin społecznych i uważa, że ma wobec najuboższych dług do spłacenia. Jego wystąpienie z odczytem u doktora Czernisza zapoczątkowuje walkę z kliką lekarzy, którzy podobnie jak Węglichowski, swoją działalność ograniczają do wypisywania recept dla biednych, zaś rzetelnie leczą tylko bogatych (umieją pilnie tępić mikroby w sy~pialni bogaczy). Buntownicza postawa Judyma znalazła apogeum w scenie kłótni z Węglichowskim i Krzywosądem. Doktor nie mógł opanować ogarniającej go szewskiej pasji. W.S. Reymont "Chłopi" - 1) Największym buntownikiem w gromadzie Lip-czanjest Antek, który nie chce pokornie godzić się na status prawie parobka w gospodarstwie ojca. Antek to rogata, niepokorna dusza, z trudem powstrzymuje emocje, nie może spokojnie zaakceptować prawa: ojca grunt, to i jego wola. Zazdrości ojcu posiadanych morgów, władzy, bogactwa i Jagny (będzie o nią z Maciejem rywalizował). Jego hardej natury nie złamało nawet wypędzenie z rodzinnego domu i bieda, jaką poznał, mieszkając u Bylicy. 2) Przeciwko wszechwładzy matki odważył się wystąpić Szymek Dominikowej. Ożenił się z Nastką bez zgody matki, nie wziął od Dominikowej nic, sam zbudował dom, nie czekając na jej pomoc i aprobatę.

B. Leśmian "Trupięgi" - Wiersz jest wyrazem niezgody poety na taki świat, gdzie zmarłego nędzarza rodzina nie ma nawet za co pochować. Ironicznie użyty czasownik wystroić (gdy go już wystroi w te zbytki żebracze) świadczy o stosunku podmiotu mówiącego do Boga, który dopuszcza tyle cierpienia na ziemi (i żebrak, ijego rodzina). Symbolem biedy są te buty z łyka (trupięgi). Jednak poeta (ja - poeta) przypuszcza, że również w zaświatach są bogaci i biedni (wiem, że tam w Zaświatach mam swoje trupięgi). Jako wyraźnie sformułowany protest przeciw tej na ziemi i tej po śmierci rzeczywistości brzmi zdanie: będę tupał na niego tymi trupięgami!

B. Leśmian "Dusiolek" - Ballada zawiera polemikę z Bogiem, który stworzył (zmajstrowat) na świecie zło. Tu opowieść o chłopie Bajdale jest pretekstem do wyrażenia pewnej prawdy o świecie: wszystko, co brzydkie i niedoskonałe, jest złe, a więc zło w świecie istnieje i nie jest ono wytworem człowieka. W zakończeniu wiersza pada pytanie do Boga: Nie dość ci, żeś potworzył mnie, sZkapę i wołka, jeszcZeś musiał takiego zmajstrować Dusiołka?

B. Leśmian "Dziewczyna" -Podobnie niepokomie wobec Boga brzmi pytanie w tym wierszu: takiż to świat! Niedobry świat! Czemuż innego nie ma świata? Na tym świecie przeznaczeniem człowieka jest wieczne dążenie do czegoś i niemożność osiągnięcia ideału, a przy tym często uleganie wyobrażeniom fałszywym, które narażają na trud i prowadzą donikąd.

Większość wierszy W. Broniewskiego nacechowana jest buntem i potrzebą walki, poczynając już od "Poezji", gdzie zawarty został program poetycki: nam re słowa ciche nie starczą (...) Ty masz werbel nam zagrać do marszu, bqdź jak sztandar rozwiany wśród walki. Por. inne wiersze: "Na śmierć rewolucjonisty" - wezwanie do śmierci heroicznej, która stanowi zwycięstwo moralne: trzeba umieć umierać pięknie, patrzeć w lufy wzniesione śmiało; "Do towarzyszy broni"- wezwanie do walki o wolność tych, których piynie krew, płynie krew majowa na ulicach, w szarżach policji, "Zagłębie Dąbrowskie" -gdzie milczenie kopalń jest groźną zapowiedzią walki: węgiel dobywa Zagłębie, Zagtgbie dobywa śmierć; "Bagnet na broń" - wiersz-apel o złączenie wysiłków w obronie ojczyzny ponad wszelkimi podziałami politycznymi i odpowiedzenie wrogowi ciosem na cios: za tę dłoń podniesionct nad Polską - kula w łeb!; "Monte Cassino" - wypowiedź kontrastowo inna niż wiersz "Żołnierz polski" (spuszczona głowa). Tu zapowiedź walki i zwycięstwa: gniewnie idziemy, krwawo idziemy, nasze granice w Monte Cassino.

I. Stone "Udręka i ekstaza" -Michał Anioł ośmielił się zbuntować przeciwko trzem stuleciom tradycji rodu Buonarottich. Ojciec Michała Anioła twierdził: od trzechset łat żaden Buonarotti nie upadł tak nisko, by żyć z pracy rąk. Lodowico (ojciec) głosi, że ród należy do najbardziej szacownych i zasłużonych we Florencji rodów mieszczańskich, toteż terminowanie syna w pracowni Ghirlandaja okryje rodzinę hańbą. Michał Anioł jest uparty: wytrwale znosi bicie, dzielnie przećiwstawia się ojcu, argumentując, że chce robić rzeczy piękne, które będą chlubą Florencji, a ród, mimo że istnieje trzysta lat, niczego po sobie nie zostawił. Ojciec uległ, gdy dowiedział się, że Ghirlan dajo będzie płacił za naukę Michała Anioła w jego pracowni.

J. Jones "Stąd do wieczności" -Prewitt przeszedł tzw. "obróbkę" w armii amerykańskiej, bo usiłowano w nim złamać buntownika. Armiajest bowiem miejscem, zgodnie z teorią Holmesa, gdzie poskramia się lwy. Prewitt odmówił boksowania, bo uważał, że ma prawo decydować o sobie i od tego momentu rozpoczęła się jego prywatna wojna z dowództwem. Przeszedł wszelkie stopnie łamania charakterów (służbę nadobowiązkową, zakaz opuszczania koszar, obóz karny, czarną dziurę) i... wygrał. Podobnym buntownikiem był jego przyjaciel Maggio.

K. Kesey "Lot nad kukułczym gniazdem" - Przybycie Mc Murphy'ego do szpitala psychiatrycznego było od początku zapowiedzią jakiegoś trzęsienia ziemi. Początkowo wcale nie zależy mu na polepszeniu losu pacjentów, dba tylko o własne sprawy, stopniowo jednak jego wojna z Wielką Oddziałową staje się wyrazem niezgody na wszelką niegodziwość, przemoc, wykorzystywanie słabszych w celu zaspokojenia potrzeby panowania. Siostra Ratched tylko pozornie zatriumfowała nad Mc Murphym. Okazuje się, że buntjest zaraźliwy. Tak należy bowiem traktować czyn wodza Bromdena - wyrwanie konsoli i ucieczka z zakładu, aby podjąć samodzielne życie w normalnych warunkach - który jest zwycięstwem nad ideą Kombinatu.

E. Kazan "Układ" - Eddie Anderson próbował zbuntować się przeciwko takiej koncepcji społeczeństwa    (konsum

pcyjnego), w którym każdy człowiek funkcjonuje w układzie (układach) i poza nim (nimi) nie może żyć. Eddie zburzył układ rodzinny, małżeński, towarzyski, układy w pracy, chciał żyć tak, aby nic nie musieć, od nikogo nie zależeć i aby nikt od niego nie zależał i... wylądował w szpitalu wariatów. Tu lekarz uświadomił mu oczywistą prawdę, że nie da się istnieć poza społeczeństwem. Po wielu bolesnych próbach Eddie sam to zrozumiał.

S. Mrożek "Tango" - 1) Przed laty buntowali się rodzice Artura, rzucając wyzwanie tradycji (posiadłeś mnie na oczach mamy i papy podczas premiery Tannhausera w pierwszym rzędzie foteli, na znak protestu). Swoją wyzwoloną miłością Eleonora i Stomil burzyli formy. Traktowali to jako skok w nowoczesność, wyzwalanie się z więzów starej sztuki i starego życia. 2) Minęło ćwierć wieku i oto ich syn Artur, jak przystało na reprezentanta młodego pokolenia, też się buntuje, ale prżeciwko temu, że w domu panuje bezwład, entropia i anarchia (...). Tu nie ma żadnej tradycji ani żadnego systemu, są tylko fragment-,, proch. Otwarcie ogłasza swój bunt przeciw tej tradycji braku tradycji i dlatego żąda ceremonialnego ślubu, dziwi się, że ojcu nie przeszkadza w domu kochanek matki. Nie chce po prostu jako młody człowiek wchodzić w świat, który wypadł z normy i w którym nic nie jest możliwe, ponieważ wszystko jest możliwe.

J.D. Salinger "Buszujący w zbożu" - Holden Caufield jest wyrzucany z kolejnych szkół, ponieważ nie akceptuje świata dorosłych, w którym obowiązują normy, zakazy, nakazy i gdzie trzeba wywiązywać się z obowiązków i być za siebie odpowiedzialnym. Jego bunt obraca się przeciwko szkolejako instytucji i przeciwko rodzicom: szkołę opuszcza, bo i tak zostałby "wylany", do domu nie wraca. Marzy o ucieczce w dziką głuszę i o życiu bez żadnych cywilizacyjnych ograniczeń, w rodzaju np. konieczności nauki, obowiązku stosowania się do norm.

Z. Herbert "Pan Cogito o postawie wyprostowanej"-W sytuacji wybuchu epidemii instynktu samozachowawczego, gdy wszyscy mieszkańcy Utyki uczęszczają na przyspieszone kursy padania na kolana przed wrogiem, który się zbliża, Pan Cogito zachowuje postawę wyprostowaną za każdą cenę (nawet głowy) i to jest jego niezgoda z jednej strony na wrogą mu przemoc, z drugiej -na konformizm innych.



 





 

Podobne prace

Do góry