Ocena brak

MORCINEK GUSTAW

Autor /muzzza Dodano /07.03.2012

MORCINEK GUSTAW, ur. 25 VIII 1891 w Karwinie (Śląsk Ciesz.), zm. 20 XII 1963 w Krakowie, prozaik.. Pochodził z rodziny robotniczej. Początkowo pracował jako górnik, 1914 ukończył seminarium nauczycielskie TSL w Białej. Czynny w akcji plebiscytowej na Śląsku Cieszyńskim. W 1920-36 nauczyciel w Skoczowie. Czł. komitetu red. kwartalnika —» „Zaranie Si." (1930-31), współzał. grupy lit. —» Przedmieście. W 1937-39 przebywał we Włoszech, płn. Francji, Niemczech (Westfalii), Danii i Austrii. Popularność zdobyły jego reportaże Duńskie serce (1934, wyd. 7 1939, wznów. 1948). W 1939 na Śląsku aresztowany przez hitlerowców, więzień obozów koncentracyjnych w Skrochowicach, Sachsenhausen i Dachau. Po wojnie przebywał we Francji, Włoszech i Belgii, 1946 powrócił do Skoczowa. Poseł na Sejm (1952-56). Laureat nagrody państw. II st. (1951), nagrody woj. katowickiego (1960), prezesa Rady Min. za twórczość dla dzieci i młodzieży (1961).

Od 1920 publikował gł. w czasopismach śl. artykuły pedag. oraz nowele. Tom nowel Serce za tamą (1929, wyd. 2 zmien. 1936, wznów. 1945) z przedmową Z. Kossak, która widziała w M. następcę Orkana, oraz powieść —» Wyrąbany chodnik (1931), będąca epicką panoramą dziejów Śląska w pocz. naszego stulecia, zapewniły M. pozycję w literaturze ogólnokrajowej. Gł. tematem swej twórczości M. uczynił nar. walkę górników oraz pracę - podniesioną do rangi mitu, wyeksponował egzotykę życia kopalnianego, pierwiastek emocjonalny. W powieściach nawiązał pocz. do tradycji XIX-wiecznej powiastki dla ludu (Byli dwaj bracia 1930, wznów. 1948), podjął problemy psychol. (Inżynier Szeruda, „IKC" 1936, wyd. os. 1948 w oprać. J. Krzyżanowskiego), ukazał sytuację pol. nauczycieli w l. trzydziestych (Wyorane kamienie, powst. 1937; nakł. zniszczony 1939, wyd. 1964 najbliższe pierwodrukowi). W twórczości dla dzieci i młodzieży (m. in. powieści: Narodziny serca 1932, wznow. 1947, Gwiazdy w studni 1933, wyd. popr. i uzup. 1956, Ludzie są dobrzy 1935, wznów. 1946, Uśmiech na drodze 1935, wznów. 1948, oraz zbiory opowiadań: W zadymionym słońcu 1933, wznow. 1947, Gołębie na dachu 1936, wyd. zmien. 1937, Miasteczko nad rzeką 1938; wyd. os. głośny Łysek z pokładu Idy 1933, wznów. 1945, 1975 ze wstępem B. Marszewskiej) realizował program wychowania nar. i społecznego. O doświadczeniach obozowych pisał z pozycji światopoglądu kat. (Listy spod morwy 1945, Dziewczyna z Pól Elizejskich 1946, Listy z mojego Rzymu 1946). Rewizję historioz. dziejów Śląska i przewartościowanie koncepcji kat. w duchu laicko-humanistycznym przyniosły późniejsze powieści: Pokład Joanny (1950, wyd. 11 1974), ukazująca rewol. dzieje Śląska, Mat Kurt Kraus (1957), Judasz z Monte Sicuro (1957). Zagadnienia współcz. ukazują: powieść Victoria (1959) i nowele wyd. w zbiorach Nowele wybrane (1956, oprać. Z. Hierowski), Miód w sercu (t. 1-2 1965, oprać. W. Nawrocki), a także zawierające wątki przygodowo-sensacyjne i refleksyjne - powieść Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki (1960) i Opowieść o ludziach w pociągu (1963). Do wspomnień z dzieciństwa powrócił M. w powieści dla młodzieży Czarna Julka (1959), do śl. tradycji lud. nawiązał w powieści hist. Ondraszek (1953) i w baśniach (m. in. zbiór Przedziwne śląskie powiarki 1961); syntezą tradycyjnego spojrzenia na świat górniczy jest ostatnia powieść Górniczy zakon (1964). Proza M. obejmuje ponadto monografię etnogr. Śląsk (1933) oraz publicystykę zawartą w wyborach: Polskie słowo na Śląsku (1948), Z mojej ziemi (1955, ze wstępem L. Brożka), Ziemia cieszyńska (1962, wyd. 2 rozsz. 1968). Wspólnie z M. Suboczową opracował M. antologię poezji i prozy Z górnośląskiej ziemi (1963, wybór Z. Hierowski). Przekłady utworów na 17 języków.

M. został pochowany w Cieszynie, w tamtejszym muzeum zebrano pamiątki po pisarzu. W 1978 SD ufundowało nagrodę lit. im. G.M.

Wybór pism, wstęp K. Zarzecki, t.1-3, Kat. 1956.

PSB 21 (L. Brożek); ŚSB 1 (W. Nawrocki); Z. HIEROWSKI Epik Górnego Śląska, w: Cztery szkice, Kr. 1957; G.M. w 70-lede urodzin (zbiór.), Kat. 1961; J. PIERZCHAŁA. Nad życiem i twórczością G.M., „Zaranie Śl." 1967 z. 1; W. NAWROCKI O pisarstwie G.M., Kat. 1972 , G.M. piewca pracy (zbiór.), W. 1979.

Mirosław Fazan

Podobne prace

Do góry