Ocena brak

MORALIA, abo Rzeczy do obyczajów, nauk i przestróg w każdym stanie żywota ludzkiego z łacińskich i z polskich przypowieści ojczystym krótko napisane wierszem

Autor /muzzza Dodano /07.03.2012

MORALIA, abo Rzeczy do obyczajów, nauk i przestróg w każdym stanie żywota ludzkiego z łacińskich i z polskich przypowieści ojczystym krótko napisane wierszem, zbiór wierszy W. Potockiego, powst. 1688-96, nie ukończony, wyd. w Krakowie 1915-18. Księga pierwsza (w 5 cz.) i Księga wtóra (przerwana na cz. 1) zawierają łącznie ponad 2 tys. kilkudziesięciowersowych utworów. Każdy z nich ma podwójny tytuł: jednym jest sentencja łac. zaczerpnięta ze zbioru Erazma z Rotterdamu Adagia (wyzyskiwanego systematycznie, pozycja po pozycji), drugim zaś pol. przysłowie stanowiące jej odpowiednik lub pol. przekład (np. Wojna ludzi nie rodzi, Niechaj śpi pijany, Prośba przyjacielska stanie za rozbój, Zrazu jak po szydle, dalej jak po mydle, Lwa po pazurze, błazna po słowie poznać); często ten sam podwójny nagłówek służy kilku kolejnym wierszom. Treścią wierszy są refleksje etyczne nasuwające się poecie w związku z tyt. sentencją, ilustrowane przykładami z historii (czasem też zaczerpniętymi z Erazma) lub z życia, podsumowane nauką moralną. Pomimo rozwlekłości i jednostajnego elegijnego tonu M. mają wartość nieprzeciętną, zarówno z uwagi na walory języka, bogatego i pełnego plastyki, jak i ze względu na zawartość myślową. Jest to testament lit. Potockiego, przekazujący potomności doświadczenia całego życia poety. Przeniknięte głęboką troską patriot., są M. rachunkiem sumienia nar.; Potocki przeprowadza w nich surową krytykę współcz. społeczeństwa szlach., niczemu nie pobłażając i nie oszczędzając nikogo, piętnując degenerację życia publicznego, ucisk chłopstwa, nadużycia kleru i nietolerancję religijną. Z tego punktu widzenia dzieło Potockiego stanowi ogniwo łączące renesansowe i oświeceniowe tradycje socjalnej krytyki. Na uwagę zasługuje także szereg utworów stanowiących autorefleksję poet. - niezwykły na tle literatury staropol. komentarz poety do własnej twórczości.

Wyd. T. Grabowski i J. Łoś, t. 1-3, Kr. 1915-18 BPP 69, 72, 73.

Leszek Kukulski

Podobne prace

Do góry