Ocena brak

Monografia pedagogiczna

Autor /Aleksander Dodano /29.08.2011

W badaniach pedagogicznych przyjęto węższe znaczenie pojęcia mo­nografii. Najczęściej używa się tego określenia na oznaczenie badań in­stytucji wychowawczo-oświatowych lub zjawisk edukacyjnych instytucjo­nalnie zlokalizowanych. Tymczasem w naukach społecznych monografią zwykło się nazywać nie tylko opis instytucji, lecz także opis zjawisk i pro­cesów społecznych, odznaczających się swoistą jednorodnością tematycz­ną, terytorialną lub instytucjonalną. I tak pracę poświęconą podkulturze młodzieży, sektom religijnym, narkotykom w środowisku wielkiego mia­sta - uważa się za monografię, zgodnie jakby z semantycznym znacze­niem pojęcia monografii, które wszak oznacza "opis jednostkowy".

Sądzę, że dla praktyki badań pedagogicznych bardziej właściwe będzie takie właśnie rozszerzające znaczenie monografii pedagogicznej.

Wedle sugestii A. Kamińskiego za monografię na gruncie pedagogiki przyjąć należy taką metodę postępowania, która prowadzi do opisu insty­tucji wychowawczych, rozumiejąc pod pojęciem instytucji wychowawczej "struktury sformalizowane" takie jak: Towarzystwo Przyjaciół Dzieci, Uniwersytet dla Rodziców, szkoła, spółdzielnia mieszkaniowa.

Dwa czynniki decydują o tym, że określony sposób postępowania ba­dawczego możemy uznać za metodę monograficzną. Pierwszym z nich jest przedmiot badań. Swoistym przedmiotem badań dla monografii jest instytucja wychowawcza lub inna instytucja dla celów wychowawczych bada- , na. Chodzi tu zarówno o instytucje w rozumieniu placówki (dom kultury, pogotowie opiekuńcze), ale także o instytucjonalne formy działalności wy­chowawczej (spółdzielnia uczniowska, drużyna harcerska), oraz określone zjawiska wychowawcze.

Drugi czynnik to sposób badania. W badaniach monograficznych dąży się do sięgnięcia w głąb danej instytucji i gruntownego, wielostronnego wejrzenia w jej funkcjonowania zarówno jako systemu społecznego, jak i jako związanego ze sobą zbioru osób (Kami1'iski A. 1974). Dla przykładu: "przyczyny sieroctwa społecznego" nie jest problemem nadającym się do badań metodą monograficzną (choć zjawisko "sieroctwo społeczne" ­jak najbardziej), ale problem: "kompensacyjna rola (wybranego) domu dziecka" w pełni nadaje się do zastosowania omawianej metody. Podob­nie przedstawia się sprawa z inną parą problemów: przyczyny niepowo­dzeń w nauce dzieci wybranej szkoły i kurs przygotowawczy na studia jako forma uzupełniania wiadomości.

Najbardziej wyróżniającą cechą badań monograficznych w sensie for­malnym jest ich ścisła lokalizacja instytucjonalna lub organizacyjna. Pod względem merytorycznym metoda monograficzna prowadzi do rozpozna­nia struktury i efektywności działań wychowawczych, do postawienia dia­gnozy określonych niedomogów i opracowania koncepcji ewentualnych ulepszeń. Wszystko w odniesieniu do badanej instytucji.

Dotychczasowe ustalenia pozwalają n m nazwać:

Monografia to metoda badań, której przedmiotem są instytucje wychowaw­cze w rozumieniu placówki lub instytucjonalne formy działalności wychowaw­czej, lub jednorodne zjawiska społeczne, prowadząca do gruntownego rozpo­znania struktury instytucji, zasad i efektywności działań wychowawczych oraz opracowania koncepcji ulepszeń prognoz rozwojowych.

Definicja pojęcia przez typologię zakresu i funkcji może budzić zastrze­żenia odnośnie jej poprawności. Wydaje się jednak, że każda inna próba definicji (np. przez denotację czy definicja analityczna) byłaby znacznie trudniejsza. Zaproponowana definicja częściowo projektująca, częściowo intencjonalna (przez konotację) ma tę za etę, że w miarę jasno wyróżnia monografię od innych metod badawczych .

Metoda monograficzna w badaniach p agogicznych oddaje nieocenio­ne usługi. Będąc dość łatwa w realizacji , nadaje się do systematycznej weryfikacji funkcji założonych danej instytucji, planowania ulepszeń i kon­troli ich funkcjonowania. Przy badaniu podobnych instytucji pozwala na ostrożne porównywanie struktur, zasad funkcjonowania i ocenę przyjętych w tych instytucjach rozwiązań problemów wychowawczych.

Sprawa porównywalności wiąże się prawem budowania uogólnień w oparciu o badania monograficzne. Ponieważ są to badania na organi­zmach jednostkowych, na "przypadkach' w pedagogicznym rozumieniu tego słowa, sądy uogólniające winny być ostrożne. Wszelako jak pisze A. Kamiński "słuszna obawa przed uogólnieniami zbyt szerokimi nie po­winna ciążyć przesadnie nad badaczem ... Wyobraźnia badacza jest cechą podobnie cenną jak i sceptyczny krytycyzm" .

Metoda monograficzna może być realizowana przez wiele różnorod­nych technik. Prawie zawsze posługuje się badaniem ,dokumentacji, bar­dzo często wprowadza elementy obserwacji uczestniczącej, ankiety lub wywiady. Niekiedy mogą być wykorzystane elementy eksperymentu wy­chowawczego. Jak każda inna metoda, zgodnie z zasadami poprawności metodologicznej, nie poprzestaje na jednej technice badań. Łączy ich kil­ka, traktując je jako formę uzupełniania wiedzy i wzajemnej kontroli.

Podobne prace

Do góry