Ocena brak

Monarchia i społeczeństwo w Anglii. Początki parlamentu

Autor /Hygin696 Dodano /02.05.2012

 

  • Podczas gdy Europa Środkowa trwała w rozbiciu politycznym, Zachód przezwyciężał z wolna to stadium, krystalizując swe oblicze w formie scentralizowanych królestw, które, później niż na Wschodzie, przybiorą oblicza narodowe.

Panowanie Henryka III

  • Na razie Anglia Henryka III, mimo utraty większości swych francuskich posiadłości, nie straciła bynajmniej francuskiego pokostu. Henryk III nie taił zresztą, że będzie dążył do odzyskania zarówno terenów utraconych we Francji, jak i prerogatyw królewskich, uszczuplonych przez Wielką Kartę.

  • Otoczenie Henryka III składało się z Francuzów, którzy namawiali króla do wystąpienia przeciwko Kapetyngom. Ale podejmowane wyprawy skończyły się, mimo olbrzymich wydatków, klęską. Henryk szukał innych dróg zaspokojenia ambicji.

  • W 1254 r. Henryk przyjął od papieża w imieniu swego syna Edmunda koronę sycylijską. Trzeba było ja jednak zdobyć na Hohenstaufach. W zamian za to król poręczył długi papieskie w wysokości 135 tys. grzywien.

  • Brat Henryka, Ryszard z Kornwalii, służył z kolei papiestwu w Niemczech, przyjmując koronę niemiecką z rąk tamtejszego stronnictwa papieskiego w 1257 r.

  • Pupil Honoriusza, Henryk, pozostał całe życie wiernym wykonawcą polityki papieskiej, nawet wbrew interesom kościoła angielskiego. Kler angielski coraz niechętnie patrzył na interwencje wszechwładnego an dworze nuncjusza papieskiego, bez zastrzeżeń popieranego przez króla, oraz coraz to nowe opłaty.

  • Tak, jak korona sycylijska dla Henryka III, tak korona niemiecka dla Ryszarda z Kornwalii okazała się fikcją. Ciężar tych przedsięwzięć miało ponieść społeczeństwo, obciążane regularnie podatkami, początkowo zgodnie uchwalanymi. Miara jednak została przebrana i najpierw kler, a potem świeccy baronowie zaczęli występować przeciw królewskim nadużyciom. Ideologiem opozycji był uczony bp. Lincolnu, Robert Grosseteste (zm. 1253), ostro występujący przeciw nadużyciom kurii rzymskiej, a w zaginionym dziś traktacie O królestwie i tyranii formułujący postulat ograniczenia władzy królewskiej przez społeczeństwo.

  • W 1258 r. wielka rada, którą teraz zaczęto nazywać parlamentem, odrzuciła nowy podatek nałożony dla celów papiestwa. Baronowie pojawili się zbrojnie pod Westminsterem. Na ich czoło wysunął się Szymon de Montfort, hr. Leicester, syn wodza krucjaty przeciw albigensom, szwagier króla, przyjaciel Roberta Grosseteste.

  • W obliczu groźby król musiał pójść na ustępstwa: usunąć najbardziej znienawidzonych doradców i przyjąć żądania opozycji.

Wybrana w połowie przez króla, a w połowę przez baronów Komisja Dwudziestu Czterech miała zająć się naprawą stosunków w państwie. Uchwaliła zatwierdzone następnie przez króla postulaty, zwane prowizjami oksfordzkimi:

  • powołanie wybieranej pośrednio w dość skomplikowany sposób stałej Rady Piętnastu, kontrolującej w porozumieniu z królem (który nie mógł działać bez porozumienia z Radą) całą administrację państwową

  • zwoływanie trzy razy do roku Parlamentu (dla uniknięcia kosztów składający się z 12 delegatów), który miał omawiać aktualne sprawy z członkami Rady.

  • Rada Piętnastu, działająca pod przemożnym wpływem Szymona de Montfort, przejęła rządy w państwie, przeprowadzając zmiany w personelu administracji i podejmując inicjatywę w polityce zagranicznej.

Rezultatem działalności Rady było zawarcie korzystnego dla Anglii pokoju paryskiego z Francją w 1259 r.

  • Wyznaczeni przez Radę kontrolerzy przemierzali kraj demaskując nadużycia urzędników, zwłaszcza szeryfów, i zbierając skargi. Ruch opozycji przeciw królowi, wywołany przez baronów, sięgnął szerszych kręgów społecznych, spodziewających się po nowych rządach ograniczenia nadużyć urzędniczych i baronów. Na czoło tego ruchu wysunęło się drobne rycerstwo.

  • Zrozumiał to Szymon de Montfort, który opowiedział się po stronie drobnego rycerstwa. Spowodowany przez niego ordonans poddawał posiadłości wielkich seniorów jurysdykcji królewskiej. Zredagowane w ślad za tym w 1259 r. prowizje westminsterskie:

  • zwiększyły kompetencje Rady Piętnastu i Parlamentu

  • tworzyły na ich wzór analogiczne Rady urzędujące przy szeryfach, złożone z 4 członków średnich warstw społecznych, które miały prawo wyboru szeryfa.

  • Te posunięcia Szymona de Montfort i Rady wywołały niezadowolenie większości baronów. Zaczęli oni skupiać się przy osobie najstarszego syna Henryka III, Edwarda, który swą rycerskością i umiejętnością zjednywania ludzi budził sympatię i potrafił ją wykorzystać do uzyskania pozycji przez dwór.

  • Henryk III, uzyskawszy unieważnienie prowizji przez papieża i wyrok arbitrażowy Ludwika IX, również wypowiedział się przeciw nim. Postanowił zlikwidować skutki ostatnich zaburzeń. Szymon de Montfort znalazł jednak oparcie w drobnym rycerstwie i mieszczanach londyńskich. Poparcia udzieliła mu też znaczna część kleru, niezadowolona z popierania papieskiego fiskalizmu przez króla.

  • Na czele tych sił Szymon de Montfort odniósł nad królem zwycięstwo pod Lewes w 1264 r., biorąc do niewoli Henryka III, brata Ryszarda z Kornwalii i syna Edwarda. Z tą chwilą władza przeszła w ręce Montforta, który sprawował prawdziwą dyktaturę, mimo iż nosił tylko tytuł seneszala królestwa.

  • Montfort, starając się zapewnić sobie poparcie, zwołał parlament w 1264 r. W parlamencie po raz pierwszy obok baronów i prałatów zasiedli przedstawiciele niższego rycerstwa (po 2 z hrabstwa) i większych miast. Parlament ten stał się punktem wyjścia dzisiejszego parlamentaryzmu angielskiego.

Jednakże większość baronów podjęła wojnę domową, którą ożywiła ucieczka księcia Edwarda, trzymanego dotychczas jako zakładnika przez opozycję. W 1265 r. pod Evesham Szymon de Montfort został pokonany i zginął.

  • Rozpoczęły się okrutne represje wobec zwolenników Montforta, którzy wobec tego musieli kontynuować walkę.

Dopiero Gilbert de Clare, przedstawiciel umiarkowanych baronów, dawny towarzysz walki Monforta, a potem jeden ze sprawców jego zguby, wymusił na królu z pomocą papieża układ w Kenilworth w 1267 r., umożliwiający wyzutym z własności przeciwnikom króla odzyskanie swych posiadłości.

  • W wydanym w 1267 r. statucie z Malborough król musiał odnowić postanowienia Wielkiej Karty.

Następcy Henryka III

  • Następca nieudolnego Henryka III, od 1272 r. Edward I, mimo osobistych przekonań o nieograniczoności władzy królewskiej, potrafił zrozumieć konieczność ustępstw na rzecz opozycji, zwłaszcza w obliczu finansowych trudności, związanych z ustawicznie toczonymi wojnami. Porozumienie umożliwiała mu jego popularność.

  • W 1295 r. Edward I zwołał parlament, powołując doń, wzorem Montforta, przedstawicieli niższego rycerstwa, kleru i miast.

  • W dwa lata później, wobec narastającego obciążenia finansowego społeczeństwa, król musiał się zgodzić na uchwalanie przez parlament nakładanych podatków.

  • Z wolna rósł udział parlamentu w ustawodawstwie. Jednocześnie zaznaczała się różnica ,między dążeniami prałatów i baronów (lordów) a przedstawicielami miast i niższej szlachty, którzy z czasem (za Edwarda III) utworzą odrębną od Izby Lordów Izbę Gmin.

  • Za słabego Edwarda II przewagę osiągnęli baronowie. W 1311 r. król znalazł się pod kontrolą kolegium złożonego z 21 baronów, tzw. Lordów Rządzących, a nadzór nad całością spraw państwa miał sprawować parlament, zwoływany 2- 3 razy w roku, w którego kompetencjach leżało:

  • decydowanie o sprawach wojny i pokoju,

  • powoływanie armii,

  • wyrażanie zgody na wyjazdy króla na kontynent

  • zatwierdzanie nominacji urzędników.

  • Dopiero w 1322 r. przy pomocy miast i rycerstwa udało się usunąć ten rząd lordów. Decyzje o najważniejszych sprawach państwa nadal podejmował jednak parlament.

Podobne prace

Do góry