Ocena brak

MODUS

Autor /bolo007 Dodano /09.11.2012

 

MODUS (nłc. (1) = miara, reguła, sposób, rodzaj, typ) ang. modę (1-4), mood (5); fr. le mode; nm. Modus (1-4), Schlufimodus (5)

  1. metaf. W filozofii arabskiej i u J. Dunsa Szkota: sposób bytowania {modus essendi) jako określenie substancji. Modus substantialis modus substancjalny, określa­jący substancję jako taką (np. istnienie sa­moistne — subsystencja); modus accidentalis modus przypadłościowy, określający przypadłość (przypadłości relacyjne) lub substancję za pośrednictwem przypadłości.

  2. U R. Descartes'a: zmienna właściwość jakości substancji — w odróżnieniu od —> atrybutu (1) jako jej cechy stałej i koniecznej.

  3. U B. Spinozy: pobudzenia jedynej nie­skończonej substancji, czyli poszczególne skończone byty — rzeczy i ludzie, jako przejawy tej jednej powszechnej substancji.

  4. W fenomenologii: -> sposoby istnienia (2).

  5. log. Nazwa trybów (odmian) wniosko­wania w sylogistyce:

 

  1. modus ponendo ponens (skrótowo: mo­dus ponens) — reguła wnioskowania pozwa­lająca przechodzić od twierdzących (inaczej: pozytywnych) przesłanek do twier­dzącego (pozytywnego) wniosku {rule of modus ponens), według schematu, który od­powiada następującemu prawu klasycznego rachtinku zdań: [(p —> ^) a p] —> ^ (czyt.: jeśli prawdą jest, że z p wynika q i prawdą jest, że p, to prawdą jest, że q). Przykład wnio­skowania według tego schematu: „Jeżeli dziś jest sobota, to jutro będzie niedziela, i dziś jest rzeczywiście sobota; a zatem ju­tro będzie niedziela". Wruoskowanie tego typu nazywane jest także regułą -> odry­wania;

  2. modus ponendo tollens — reguła wnio­skowania pozwalająca przechodzić od twierdzących (pozytywnych) przesłanek do przeczącego (negatywnego) wniosku, we­dług schematu: [(p/ ~(j (czyt.: jeśli prawdą jest, że albo p, albo q, i prawdą jest, że p, to prawdą jest, że nie-p; „ /" jest tu znakiem -^ dusjunkcji i przez zdanie typu „piq" rozumie się zdanie dysjunktywne, tzn. zdanie prawdziwe wtedy i tylko wte­dy, gdy przynajmniej jedno z jego zdań składowych jest fałszjmre). Przykład wnio­skowania według tego schematu: „Dzisiaj jest sobota albo dzisiaj jest niedziela, i oka­zuje się, że dzisiaj jest sobota; a zatem dzi­siaj nie jest niedziela";

  3. modus tollendo ponens — reguła wnio­skowania pozwalająca przechodzić od przeczących (negatywnych) przesłanek do twierdzącego (pozytywnego) wniosku, według schematu: [{p v q) a ~p] -^ q (czyt.: jeśli prawdą jest, że p lub q, i prawdą jest, że nie-p, to prawdą jest, że q; „v" jest tu znakiem —> alternatywy /!/ i przez zdanie typu „p V q" rozumie się zdanie alterna­tywne, tzn. zdarue prawdziwe wtedy i tyl­ko wtedy, gdy przynajmniej jedno z jego zdań składowych jest prawdziwe). Przy­kład wnioskowania według tego schema­tu: „Dziś jest sobota lub dziś jest niedziela, i okazuje się, że dzisiaj nie jest sobota; a za­tem dzisiaj jest niedziela";

  4. modus tollendo tollens (skrótowo: mo­dus tollens) — reguła wnioskowania pozwa­lająca przechodzić od przeczących (nega­tywnych) przesłanek do przeczącego (nega­tywnego) wniosku (rule of modus tollens), według schematu: [{p —> ^) a ~q] —> ~p (czyt.: jeśli prawdą jest, że z p wynika q i prawdą jest, ze me-q, to prawdą jest, że nie-p). Przykład wnioskowania według te­go schematu: „Jeżeli dziś jest sobota, to ju­tro będzie niedziela, ale jutro nie będzie niedziela; a zatem dzisiaj nie jest sobota".

Podobne prace

Do góry