Ocena brak

MODERNIZM

Autor /bolo007 Dodano /09.11.2012

 

MODERNIZM (nłc. modernus = nowo­czesny, współczesny, modny) nłc. modernismus (2); ang. modernism; ix. modernisme; nm. Moderne

Termin Moderne (w takim znaczeniu, jak podane niżej / 2 /) został wprowadzony pod koniec XIX w. przez austriackiego dramato-pisarza i krytyka teatralnego H. Bahra.

 

1. Nazwa obejmująca ogół nowatorskich tendencji w literaturze i sztuce z przdomu XIX i XX w., takich jak -> symbolizm (3), -^ estetyzm, dekadentyzm, secesja, prze­ciwstawiających się estetycznemu —> natu­ralizmowi (3) i -^ realizmowi (4) w sztuce na rzecz —> indywidualizmu (2,3), —> elitaryzmu (4), -^ irracjonalizmu (2). Filozo­ficzną inspiracją były dla nich poglądy A. Schopenhauera i F. W. Nietzschego, póź­niej H. Bergsona, przeciwstawne m. in. pozytywistycznemu —^ scjentyzmowi (1) i -^ optymizmowi, a znajdujące odbicie w —> filozofii życia (2). Modernizm był wy­razem żywo odczuwanego wówczas, zwła­szcza w środowiskach artystycznych i lite­rackich, kryzysu kultury, przede wszystkim zaś wyrażaną w tych środowiskach kryty­ką moralności mieszczańskiej. Wiązało się to z zachwianiem wiary w trwałość usta­lonych hierarchii wartości i w postęp cy­wilizacyjny ludzkości.

W odniesieniu do literatury polskiej ter­min „modernizm" stosowany jest bądź ja­ko synonim Młodej Polski, bądź jako oz­naczenie jednego z jej składników; pojęcie to zajmuje ważne miejsce w myśli filozofi­cznej S. Brzozowskiego.

2. Nurt religijno-filozoficzny w łonie Ko­ścioła katolickiego zapoczątkowany we Francji na przełomie XIX i XX w. (A. Loisy, M. Blondel, Ś. Le Roy), rozpowszechniony także we Włoszech (m. in. A. Fogazzaro) i w Anglii, postulujący zindywidualizo­wanie i uwewnętrznienie przeżycia reli­gijnego, modernizację teologii katolickiej, dostosowanie Kościoła do nowoczesnego świata, tj. do ówczesnych tendencji filozo­ficznych, naukowych, społecznych. Głó­wne tezy modernistyczne: wiara jest spra­wą uczucia; źródłem religii jest ludzka podświadomość; ani wiara, ani religia nie mogą być podporządkowane rozumowi; Objawienie jest uświadomieniem sobie przez człowieka swego stosunku do Bo­ga, stosunku wynikającego z wewnętrz­nej potrzeby religijnej; dogmaty wiary mają jedynie wartość symboliczną i czy­sto pragmatyczną, zmieniając swe zna­czenie w miarę rozwoju kultury; podob­nie Kościół poddany jest w swej struktu­rze ciągłej ewolucji, wobec czego mogą podlegać zakwestionowaniu roszczenia jego Magisterium. Poglądom tym towa­rzyszyła radykalna krytyka biblijna, dla której punktem wyjścia było zastosowa­nie metod krytyki historycznej w bada­niach nad Biblią i początkami chrześcijań­stwa. Wymienione wyżej tezy moderni­styczne zostały potępione przez Piusa X w encyklice Pascendi (1907).

Podobne prace

Do góry