Ocena brak

Modele decentralizacji administracji na przykładzie Hiszpanii

Autor /DobryDuszek Dodano /20.07.2011

Historię współczesnego samorządu lokalnego w Hiszpanii wiążemy z pokojowym usunięciem reżimu generała Franco. W konstytucji z 31.X.1978 roku znalazły się przepisy odnoszące się do zasad funkcjonowania samorządów terytorialnych. Realizacją konstytucyjnych postulatów było stworzenie systemu pionowego podziału władzy uznającego samodzielne korporacje terenowe obok państwa centralistycznego. Dyrektywa pluralizmu politycznego oznaczała przeniesienie praw zwierzchnich suwerennego państwa na wspólnoty autonomiczne narodów i regionów. Zasada autonomii ze względu na separatyzmy lokalne została ograniczona dyrektywami konstytucyjnymi mówiącymi o „nierozerwalnej jedności narodu hiszpańskiego jako wspólnej i niepodzielnej ojczyzny”. Autonomia nie oznacza, więc suwerenności, ale jest bardzo szeroka i wiąże się z nią decentralizacja. System samorządu terytorialnego obejmuje trzy szczeble. Na dole jest nieco ponad 8000 gmin. Kolejny stopień to 50 prowincji, a następnie mamy 17 autonomicznych regionów.

Gminy: Prawie połowa Hiszpanów mieszka w blisko 100 miastach liczących ponad 50 000 mieszkańców. Reszta ludności zamieszkuje w gminach o wiejskiej strukturze- znaczne rozdrobnienie i mała liczba mieszkańców. Władzę w gminach sprawują rady gminne. Do kompetencji rady zaliczamy:

  • Administrowanie i rozstrzyganie spraw gminy

  • Planowanie przestrzenne i określanie przepisów budowlanych

  • Uchwalanie budżetu, danin i podatków lokalnych

  • Kontrola i odwoływanie organów wykonawczych

  • Uchwalanie udziału gmin w organizacjach ponadgminnych

  • Korekty granic gminy

  • Występowanie w sporach cywilnych i administracyjnych

Kierowanie administracją gminną należy do burmistrza, wybieranego przez radę gminy absolutną większością głosów na 4 lata, pełniącego urząd zawodowo lub honorowo. Stanowi on tradycyjnie najwyższy autorytet w gminie. Burmistrz wyznacza samodzielnie spośród radnych swoich następców, którym może przekazać wykonywanie spraw administracyjnych. W miastach powyżej 5000 mieszkańców burmistrz powołuje również radę administracyjną. Do zadań burmistrza zaliczyć możemy:

  • Kierowanie administracją gminy

  • Przewodniczenie radzie gminy i jej reprezentowanie

  • Publikacja oraz wykonywanie uchwał rady

  • Zatrudnianie i zwalnianie pracowników gminnych

  • Kreowanie i nadzór nad przedsiębiorstwami komunalnymi

  • Decyzje odnoszące się do wydatków gminnych

  • Kierowanie miejscową policją

  • W sytuacjach nadzwyczajnych jednoosobowe kierowanie gminą

  • Wydawanie tzw. bandos- tradycyjna forma ogłaszania zarządzeń

  • Powoływanie zastępców i przydzielanie im na drodze delegacji części swoich kompetencji

W dużych miastach rada gminy może podzielić swe terytorium na dzielnice i przenieść na nie część swoich kompetencji. Konstytucja zabezpiecza gminom autonomię. Korzystają one z pełnej osobowości prawnej. Aparat wykonawczy (rząd i administracja) podporządkowany jest radom gmin. Zakres właściwości gmin reguluje „ Ustawa o podstawach systemu komunalnego” z 2.IV.1985 roku. Posiada ona „specyficzną moc wiążącą”, ponieważ stanowi akt konkretyzujący konstytucję. Uwzględniając tendencje regionalistyczne zabezpiecza jednolity ustrój administracji gminnej na całym obszarze państwa. Zakres zadań obowiązkowych gmin zależny jest od jej wielkości. Są to, we wszystkich gminach:

W gminach liczących więcej niż 5000 mieszkańców dodatkowo:

W gminach liczących więcej niż 20 000 mieszkańców dodatkowo:

W gminach liczących więcej niż 50 000 mieszkańców dodatkowo:

Prowincje: Stanowią one drugi szczebel samorządu lokalnego. Prowincja to korporacja lokalna posiadająca własną osobowość prawną. Funkcjonuje jako zrzeszenie gmin oraz jako okręg administracyjny dla spełnienia spraw państwa. Zmiana granic prowincji wymaga zgody Kortezów Generalnych wyrażonej większością 2/3 w postaci ustawy organicznej. Rząd i administracja prowincji podporządkowane są radom prowincjonalnym. Prowincje i gminy wyposażone są w autonomię administracyjną, różniącą się od autonomii regionalnej wspólnot autonomicznych wyposażonych we własną władzę ustawodawczą. Prowincje i gminy ograniczają się do realizacji zadań administracyjnych i nie posiadają możliwości formułowania własnych opcji politycznych. Organami prowincji jest rada prowincjonalna złożona z 51 delegatów wybranych przez rady gmin. Stanowi ona organ stanowiący. Organem wykonawczym są prezydent (gubernator) i jego zastępcy oraz zarząd.

Władztwo samorządowe prowincji obejmuje:

  • Władztwo planistyczne tzn. zdolność kształtowania lokalnego życia zbiorowego w zgodzie z sformułowanymi przez siebie kryteriami

  • Władztwo organizacyjne tzn. wolny wybór form zarządzania, na własną odpowiedzialność sprawami lokalnymi

  • Władztwo podatkowe i finansowe chroniące pole decyzyjne prowincji przed zagrożeniami typu finasowo-prawnego i gospodarczego.

Administracja państwa posiada znaczący wpływ na obsadę ważnych lokalnych funkcji administracyjnych. ( wydziały prawne, finansowe, rejestry). Osoby zatrudnione na tych stanowiskach przechodzą szkolenia w państwowym instytucie w Madrycie. Prowincje pełnią podwójną funkcję: Są jednostkami administracji rządowej realizującymi państwowe i regionalne zadania administracyjne oraz pozostają jednostkami tradycyjnie ograniczonego samorządu pełniąc rolę komplementarne (jako „związek gmin”) wobec zakresu działania gmin. Prowincje nie są równoprawne gminom odnośnie do zakresu zadań. Ich autonomię określa się jako „wspierającą”.

Hiszpańska doktryna przyjmuje zasadę przecinania lub identyczności interesów różnych szczebli samorządów i państwa. Model ten opiera się na idei dobrowolnego współdziałania różnych podmiotów administracji i tylko subsydiarnie dopuszcza mechanizmy jednostronnej koordynacji przez nadrzędny podmiot administracyjny np. za pomocą tzw. planów fachowych. Funkcjonuje obowiązek informacji wzajemnej oraz różne mechanizmy dobrowolnego współdziałania. System stosunków wewnątrzadministracyjnych nakierowany jest na kompromis stąd środki nadzoru komunalnego są ostatecznością wykorzystywaną jedynie w sytuacjach gdy korporacje komunalne nie dotrzymują ustaleń lub łamią prawo. Kontrola legalności jest prawie całkowicie odebrana organom administracji państwowej i regionalnej, a przekazana sadownictwu administracyjnemu. Kompetencje administracji są w zasadzie ograniczone do prawa zakwestionowania. Tyko w sytuacji skrajnie wyjątkowej państwowy delegat rządowy jest uprawniony do uchylenia aktów administracji komunalnej naruszających „interes Hiszpanii”. Natomiast zadania zlecone przez organy państwowe i regionalne podlegają szerokiemu nadzorowi pod względem legalności i celowości działań.

Regiony autonomiczne: Stanowią trzeci szczebel samorządowy. Na terenie Hiszpanii wyróżniamy ich 17. (Kraj Basków, Katalonia, Galicja, Andaluzja, Kantabria, Asturia, La Rioja, Murcia, Dragonia, Kastylia-La Mancza, Wyspy Kanaryjskie, Walencja, Nawarra, Madryt, Extremadura, Wyspy Balearskie, Kastylia-Leon) Regiony są korporacjami terenowymi wyodrębnionymi z organizacji centralistyczno-państwowej, posiadającymi poza szerokim władztwem administracyjnym i organizacyjnym także „polityczną” władzę decyzyjną i własne uprawnienia legislacyjne. Posiadając rząd, parlament, autonomiczną administrację, różnią się od państw członkowskich w państwie federacyjnym jedynie brakiem władzy konstytucyjnej. Statuty autonomiczne będące podstawą każdej wspólnoty opierają się na państwowych ustawach organicznych uchwalanych przez parlamenty regionalne i ostatecznie przez Kortezy Generalne większością 2/3 głosów.

Stanowią one wraz z konstytucją tzw. blok konstytucyjny, co sprawia, że mając formalnie statut ustaw zwykłych, posiadają wyższą rangę niż inne normy zarówno regionalne jak i państwowe. Statuty zawierają nazwę historyczną, granice, ustrój, siedziby instytucji oraz wykaz kompetencji. Sprawy niezastrzeżone wyraźnie dla państwa mogą być wykonywane przez wspólnoty, a zakres spraw nieokreślonych w statutach reguluje państwo. Regiony autonomiczne mogą wpływać na kompetencje gmin oraz prowincji w zakresie urbanistyki, rozwoju ekonomicznego, zagospodarowania przestrzennego, rolnictwa, turystyki, higieny, opieki społecznej, dróg oraz kultury i oświaty. Organami regionu są zgromadzenie ustawodawcze oraz rząd regionalny z prezydentem regionu na czele. Funkcje organu ustawodawczego obejmują:

  • Kompetencje budżetowe w obrębie terytorium regionu

  • Kompetencje kreacyjne tzn. wybory prezydenta oraz członków rządu regionalnego

  • Kompetencje ustawodawcze w dziedzinach zastrzeżonych ustawowo

  • Kompetencje kontrolne wobec władzy wykonawczej regionu

Do kompetencji organów ustawodawczych zaliczamy także sprawy o znaczeniu ogólnopaństwowym:

  • Udział w tworzeniu planów centralnych

  • Mianowanie senatorów reprezentujących region

  • Inicjatywę ustawodawczą dotyczącą rewizji konstytucyjnej i legislacji ogólnopaństwowej

  • Możliwość składania apelacji od orzeczeń konstytucyjnych

W strukturze wspólnoty autonomicznej działa też regionalny sąd najwyższy, od którego wyroków przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego.

Płaszczyzna komunalna w Hiszpanii nie jest zintegrowana ani z państwem, ani z regionalną organizacją administracyjną. Gminy i prowincje funkcjonują, do pewnego stopnia, obok tych struktur jako swoisty „trzeci filar” w ustroju. Służyć to ma uwolnieniu administracji komunalnej od tradycyjnego już ubezwłasnowolnienia centralistycznego i chronić ją jednocześnie od zagrożenia ograniczenia kompetencji przez młode wspólnoty autonomiczne. Hiszpańska konstytucja  z roku 1978 zdefiniowała pojęcie „państwa autonomicznego”. Stosunki międzynarodowe leżą wyłącznie w kompetencjach rządu centralnego.

Podobne prace

Do góry