Ocena brak

Model gospodarczy Polski w latach PRL-u

Autor /Wladek Dodano /03.06.2011

Po II w.św. przed twórcami polskiej myśli politycznej, z wyjątkiem komunistów, stało trudne zadanie. Nie widziano możliwości urzeczywistnienia przedwojennego wzorca ustrojowego, brały to pod uwagę instytucje rządowe w Polsce i wspierające je ugrupowania polityczne. Również w powojennej słabo rozwiniętej myśli emigracyjnej i konspiracyjnej(nurtu demokratyczno-niepodleglosciowego zwalaszcza) obecne były, wątki o konieczności ograniczenia prywatnej dyspozycji środków produkcji, sprawiedliwego podziału dóbr i doceniania wysiłku produkcyjnego warstw pracujących. Nawet kościół katolicki podkreślał konieczność zreformowania stosunków społecznych. Zarysowały się wówczas 3 koncepcje ustroju społeczno-gospodarczego:1.model pośredni między kapitalizmem a socjalizmem, rozwijany przez SP i PSL 2. socjalistyczna wizja ładu gospodarczego, PPS 3.model komunistyczny, PPR oraz jego sojusznicy(PPS, SL, gr.”Dzis i Jutro”).

LudowcyPSL i chrześcijańscy demokraciSP nie sprecyzowali bliżej swej koncepcji programowej. Zaakceptowały one przeprowadzenie reformy rolnej i nacjonalizację przemysłu. Działacze i publicyści katoliccy związani z PS głosili konieczność zweryfikowania liberalnego pojęcia własności i odrzucenia systemu kapitalistycznego, rodzącego niesprawiedliwości społeczne. Chcieli znacjonalizowania lub uspołecznienia kluczowych gałęzi przemysłu, planową gospodarkę i ochronę państwa wobec małych i średnich przedsiębiorstw. Ludowcy PSL naczelne tezy agraryzmu z lat 30, o kapitalizmie jako ustroju nieefektywnym blokującym rozwój społeczny mający na celu nieograniczone zyski i wyzyski najemników.

Chcieli nacjonalizacji kluczowych gałęzi przemysłu, uspołecznionym większym przemyśle przejęcie go przez spółdzielnie i samorządy społeczne. Uzasadniali rolniczo-przemysłowy model gospodarki kraju. Nie widzieli możliwości szerokiej industrializacji Polski i przekształcenia jej w kraj przemysłowo-rolniczy. Byli przeciwni rozwiniętemu etatyzmowi państwowemu, prowadzącemu do kapitalizmu państwowego, biurokracji. Promotorzy socjalistycznej wizji nowego ładu społecznego również chcieli oprzeć gospodarkę na wielosektorowym układzie ekonomicznym poddanym kontroli społecznej i zasadach planowości. Usiłowali pogodzić interwencjonizm państwowy i planowanie centralne z mechanizmami gospodarki rynkowej. Był to rynkowy model socjalizmu gdzie wszystkie wartości były równorzędne: społeczna, spółdzielcza, samorządowa i prywatna. Ważne były humanistyczne treści i efektywność ekonomiczna.

Niebezpieczeństwo gospodarki planowej tkwi w niezdolności decydentów i planistów do myślenia kategoriami ogólnospołecznymi, w nieumiejętności godzenia celów partykularnych z ogólnonarodowymi. O.Lange, Hochfeld, Topiński(socjaliści) przeciwstawiali się komunistycznemu utożsamianiu upaństwowienia środków produkcji z uspołecznieniem. Żądali instytucjonalno-prawnych gwarancji kontroli społecznej nad przebiegiem procesów gospodarczych, przestrzegali przed alienacją władzy i tworzeniem uprzywilejowanych grup społecznych, zwłaszcza biurokracji gospodarczej. Wszystkie ośrodki dyspozycji gospodarczej muszą być zorganizowane na zasadach demokratycznego samorządu i demokratycznej kontroli z dołu. Przywiązywali oni pierwszorzędną rolę do spółdzielczości jako formy uspołecznienia produkcji i wymiany oraz kształtowania humanistycznych stosunków międzyludzkich.

Propagowali koncepcję industrializacji kraju, uzależniając ją od możliwości społeczeństwa i państwa, umiarkowany wzrost gospodarczy i w miarę równomierny rozwój poszczególnych gałęzi przemysłu. Komuniści chcieli gospodarki na wzór systemu gosp.ZSRR. Byli wśród nich zwolennicy przyśpieszenia przemian poprzez terror, przemoc fizyczną wzorem stalinowskiej polityki uprzemysłowienia Rosji. Swa partię PPR prezentowali jako org. ogólnonarodową, dążącą do realizacji reform demokratycznych. W ich planach ustrojowych kluczową rolę spełniać miało państwo jako dysponent środków produkcji, organizator procesów produkcji i wymiany. Najwyższą formą własności miała być własność państwowa, czyli uspołecznienie środków produkcji miała ona stanowić podstawę ekonomi w Polsce. Podstawa funkcjonowania państwa ma być rozwój przemysłu, głównie ciężkiego. PPR usiłowaLo zrealizować w Polsce wzorem ZSRR scentralizowany, etatystyczny system gospodarczy-socjalizm państwowy. Wizji tych nigdy nie zrealizowano.

Podobne prace

Do góry