Ocena brak

Model funkcjonalny demokratyzacji

Autor /Leon Dodano /22.07.2011

Model funkcjonalny (zwany obiektywnym lub modernizacyjnym) zaproponowany w latach pięćdziesiątych zakłada, że istnieje dodatnia korelacja między czynnikami strukturalnymi związanymi przede wszystkim z rozwojem ekonomicznym a demokratyzacją systemów politycznych. Wśród czynników ekonomicznych, których związek z procesem demokratyzacji badano, znalazły się:

  • Poziom zamożności społeczeństwa

  • Poziom industrializacji i urbanizacji

  • Poziom wykształcenia obywateli

We wszystkich przypadkach została wykazana dodatnia zależność między czynnikami ekonomicznymi a systemem demokratycznym.Oznacza to, że im wyższy stopień rozwoju ekonomicznego, tym pewniejsze są dążenia społeczeństw do demokratyzacji życia politycznego.Rozwój ekonomiczny powoduje wzrost społecznych oczekiwań i presji wywieranej na elity polityczne, które z kolei dzięki rozwojowi gospodarczemu mają większe możliwości zaspokojania tych oczekiwań.Badania L.J Diamonda prowadzone wraz z

A.Inkelesem wykazały także stałą zależność między dochodem brutto per capita w danym kraju a takimi cechami , jak osobista satysfakcja i efektywność, antyautorytaryzm i zaufanie, a więc potwierdzenie głównych tez twórców modelu funkcjonalnego.

Do podobnych wniosków dochodzi Huntington, który też dostrzega rolę czynnika ekonomicznego w procesie demokratyzacji.Rozwój ekonomiczny stwarza nowe źródła władzy(ekonomicznej) leżące poza państwem autorytarnym i rodzi funkcjonalną potrzebę przekazania części decyzji nowym ośrodkom władzy.Wzrost ekonomiczny sprzyja też zmianom w strukturach społecznych i społecznych wartościach.Towarzyszy mu wzrost poziomu wykształcenia, co z kolei wiąże się z upowszechnianiem postaw opartych na zaufaniu, poczuciu własnej godności, wyższych aspiracjach, sprzyjających demokracji.Rozwój gospodarczy ułatwia łagodzenie konfliktów społecznych, gdyż pozwala zgromadzić większe zasoby do podziału między członków wspólnoty.Powoduje także otwieranie się społeczeństw na wymianę z otoczeniem międzynarodowym, co wpływa na popularyzowanie idei demokratycznych.Wzrost gospodarczy wspiera też rozwój klasy średniej, która zazwyczaj jest jedną z głównych sił dążących do demokratyzacji.

Ten model jest często poddawany krytyce, główny zarzut to jej determizm.Jak pisze np. A.Przeworki, określone transformacje są nieuniknione, jeśli zaistnieją określone warunki, a obserwowane zmiany( w danych warunkach) są jedynie możliwe.Nie pokrywa się to jednak z praktyką funkcjonowania systemów. D.Rustow, krytykując model funkcjonalny, wskazuje na historyczne dowody istnienia systemów demokratycznych również w krajach o niskim poziomie rozwoju ekonomicznego( np.USA w 1820 r.).Sytuacja w krajach Europy Środkowej i Wschodniej , które rozpoczęły proces demokrytyzacji na początku lat dziewięcdziesiątych, zdaje się potwierdzać fakt, że wybór systemu demokratycznego nie wynika z osiągnięcia określonego poziomu rozwoj gospodarczego.Fukuyama stwierdza”relacja między kapitalizmem a demokracją nie jest bezpośrednia[…]. Ale kapitalizm jest bardziej efektywnym motorem ekonomicznego wzrostu niż socjalizm i jako taki jest bardziej odpowiedni, by wywołać socjoekonomiczne zmiany i powstanie i powstanie stabilnej demokracji.

Należy dodać ,że obydwie koncepcje nie wykluczają się wzajemnie, a próby wyjaśnienia procesów zmiany demokratycznej czerpią z obydwu wspomnianych nurtów badawczych. Przyczyn demokratyzacji szuka się zarówno w wewnętrznych uwarunkowaniach systemu( politycznych,ekonomicznych, społecznych, kulturowych) jak i w cechach szczególnych otoczenia międzynarodowego.

Podobne prace

Do góry