Ocena brak

MODALNOŚĆ

Autor /bolo007 Dodano /09.11.2012

 

MODALNOŚĆ <łc. modus = miara, regu­ła, sposób) ang. modality; fr. modalite; nm. Modalitat

1. metaf. syn.—> Modus (1).

U I. Kanta — kategorie modalnosci: mo­żliwość (Moglichkeit) albo niemożliwość (Unmdglichkeit), rzeczywistość (istnienie) (Dasein) albo nierzeczywistość (nieistnienie) (Nichtseiń), konieczność (Notwendigkeit) al­bo przypadkowość {Zufdlligkeit).

2. log. Pojęcie wywodzące się z logiki tradycyjnej (Arystoteles), dotyczące cha­rakterystyki zdań pod względem sposo­bu, w jaki stwierdzają to, co stwierdzają. Z tego punktu widzenia, tzn. zależnie od stopnia kategoryczności, z jaką coś orze­kają, wyróżnia się trzy typy tzw. zdań modalnych:

  1. zdania asertoryczne — stwierdzające przysługiwanie cechy przedmiotowi („jest tak a tak");

  2. zdania apodyktyczne — stwierdzają­ce konieczność jakiegoś stanu rzeczy („musi być tak a tak");

  3. zdania problematyczne — stwierdza­jące możliwość jakiegoś stanu rzeczy („może być tak a tak").

Tradycyjnie wyróżnia się dwa typy mo­dalnosci:

A) sine dieto {de re) — gdy przysłówek modalny dotyczy orzeczenia (np. „S jest koniecznie P"). Za pomocą tego typu wy­rażeń charakteryzuje się sposób przysługi­wania cechy przedmiotowi;

B) cum dieto {de dieto) — gdy funktor modalny dotyczy całej wypowiedzi (np. „Konieczne jest, że S jest P"). Za pomocą te­go typu wyrażeń charakteryzuje się określo­ny (konieczny lub możliwy) stan rzeczy.

Niektórzy logicy średniowieczni odrzu­cali typ modalnosci de dieto, uważając, że da się on wyrazić w zdaniach asertorycznych z predykatem modalnym. Współczesna logika zdań modalnych zajmuje się modalnością de dieto w odróżnieniu od sylogistyki modalnej Arystotelesa, której przed­miotem jest modakiość de re. Współcześnie problematyka modalnosci stała się aktualna w związku z powstaniem systemów logik wielowartościowych (J. Łukasiewicz) oraz —> logiki modalnej, zajmującej się takimi poję­ciami, jak możliwość i konieczność.

Niektórzy logicy współcześni dość sze­roko rozumieją modalność, np. G. H. von Wright wyróżnił cztery rodzaje modalno­sci: modalność aleatyczną — rozumianą tradycyjnie jako charakterystyka zdań obejmująca takie funktory, jak: „koniecz­ne", „możliwe" itd.; modalność deontyczną — charakterystyka zdań obejmująca takie funktory, jak: „obowiązkowe", „do­zwolone", „zakazane"; modalność epistemiczną — charakterystyka zdań obejmu­jąca pojęcia epistemologiczne, tj. odnoszą­ce się do aktów lub stanów poznawczych, takich jak: „wiedzieć", „wierzyć", „uzna­wać", „odrzucać", „rozumieć"; modal­ność egzystencjalną — charakterystyka zdań przez —> kwantyfikatory. A. N. Prior zajmował się modalnością temporalną, która charakteryzuje zdania przez takie funktory, jak: „zawsze", „nigdy", „nie­kiedy" itp.

Do góry