Ocena brak

Misja Antoniego Zeno z Mediolanu

Autor /Salwin Dodano /03.05.2012

 

  • W końcu 1421 r. kancelaria wystawiła 2 bulle w sprawie polsko- krzyżackiej dla Antoniego Zeno z Mediolanu:

  • I: Miał on doprowadzić do pokoju na drodze ugody.

  • II: Gdyby pertraktacje nie zostały uwieńczone powodzeniem, legat na drodze prawa miał zbadać dowody i zeznania obu stron w Głogowie, natomiast wyrok ostateczny miał wydać sam papież po zakończeniu misji.

  • Krzyżacy i Zygmunt protestowali przeciw wysłaniu Antoniego do Prus i Polski, ale posłowie królewscy skutecznie przycisnęli Stolicę, aby kontynuowała proces.

  • W wyniku starań Włodkowica, udało się wciągnąć do akt procesowych wyrok sądu warszawskiego (1339), bowiem papież transumował ten dokument pod koniec 1421 r. Krzyżacy protestowali bezskutecznie przeciw tej decyzji.

    Jednakże pod wpływem krzyżacko- luksemburskim stanowisko Marcina V zachwiało się i w 1422 r. wystawił bullę, w której zakazywał Antoniemu Zeno z Mediolanu jakichkolwiek działań przeciw wyrokowi wrocławskiemu (1420). Równocześnie papież zaznaczył, że legat może doprowadzić do pokoju tylko na drodze ugody, gdyż w przeciwnym razie zostanie odwołany.

Rokowania w Solcu Kujawskim (1422)

  • Antoni z Mediolanu przybył do Polski na początku 1422 r. i po kilku miesiącach doprowadził do rokowań w Solcu Kujawskim. W delegacji polskiej znajdowali się m.in. bp płocki Jakub z Kurdwanowa (doktor dekretów) i Zbigniew Oleśnicki.

  • Rozmowy zakończyły się fiaskiem, ze względu na maksymalny charakter polskich roszczeń terytorialnych i nieustępliwość Zakonu. Nie przedłużono nawet rozejmu, bowiem wynikł spór o klauzulę dotyczącą warunków zawieszenia broni.

  • W tej sytuacji legat wyznaczył obu stronom termin postępowania w Głogowie na drodze prawa, nie licząc się z pismem papieskim, zakazującym viam iuris.

    Postępowanie na drodze prawnej w Głogowie i Wschowie (1422)

  • Jagiełło wyznaczył polską delegację na proces w Głogowie, w której znaleźli się m.in.:

  • magister Piotr Pieszyk (kanonik kruszwicki)- prokurator strony polskiej

  • doktor dekretów Mikołaj Kiczka (archidiakon gnieźnieński)

  • doktor dekretów Władysław Oporowski (kanonik gnieźnieński).

  • Piotr Pieszyk wniósł 2 skargi w imieniu Jagiełły i Witolda.

  • Polski Libellus składał się z 13 pkt. I oskarżał Zakon o zbrojne zagarnięcie i bezprawne przetrzymanie:

  • Pomorza Gdańskiego

  • Ziemi Chełmińskiej

  • Ziemi Michałowskiej

  • 3 miast

  • Ziemi Dobrzyńskiej od Władysława Opolczyka i przetrzymanie jej przez 12 lat ze szkodą dla Królestwa

  • Drezdenka (1404, 1410)

  • Kujaw (1332).

    Dodatkowo podnosił kwestię najazdów w 1331 r. na Królestwo, napady na Mazowsze i ziemie pograniczne Polski w 1409 i 1414.

  • Skarga litewska była krótka i zarzucała Krzyżakom bezprawne zajęcie części Żmudzi i Sudowii oraz molestowane Jagiełły i Witolda, aby uznali te zabory.

  • W zakończeniu prokurator żądał skazania Zakonu na zwrot Polsce wszystkich bezprawnie zagarniętych ziem wraz z przejętymi z nich dochodami. Obie skargi zostały ułożone przez wspomnianych prawników, Piotra Pieszyka (?), Mikołaja Kiczkę i Władysława Oporowskiego. Porozumiewano się w tej kwestii z Pawłem Włodkowicem, który utrzymywał kontakt korespondencyjny z dworem.

  • Z powodu oporu miasta Głogowa i książąt śląskich rozprawa została przeniesiona przez Antoniego do Wschowy, gdzie na wniosek prokuratora polskiego Piotra Pieszyka zostali pozwani Krzyżacy.

  • Pełnomocnik strony krzyżackiej złożył jeszcze w Głogowie apelację od procesu i ewentualnego wyrok, zasłaniając się pismem Marcina V w sprawie viam iuris, mówiącym o odwołaniu legata, gdyby ten przekroczył swoje kompetencje.

  • Władysław Oporowski i Mikołaj Kiczka protestowali w imieniu króla przeciwko postępowaniu książąt głogowskich i władz miasta Głogowa, uznając apelację Księstwa Głogowskiego w niektórych sformułowaniach za obraźliwą dla Polski i króla.

  • Wskutek niestawienia się prokuratora krzyżackiego we Wschowie Antoni z Mediolanu, na wniosek Mikołaja Kiczki, zadecydował o prowadzeniu procesu pod nieobecność Krzyżaków. Wówczas pełnomocnik królewski przedłożył legatowi 114 artykułów, uzupełnionych następnie o kolejnych 8.

  • Artykuły zostały sporządzone na podstawie dotychczasowych doświadczeń procesowych strony polskiej i wszechstronnie rozwijały skargi złożone na początku postępowania. Obejmowały swoją treścią 2 najistotniejsze problemy:

  • Prawną przynależność Pomorza Gdańskiego, Ziemi Chełmińskiej i Michałowskiej, 3 miast:

    Na podstawie wypracowanego przez lata arsenału argumentów Artykuływiły o przynależności spornych terytoriów do Korony i podkreślały, że nikt nie miał prawa ich sprzedawać lub oddawać pod inne zwierzchnictwo.

  • Dzieje stosunków polsko- krzyżackich od sprowadzenia zakonu do wyroku wrocławskiego:

    Artykuły przedstawiały okoliczności, w jakich Pomorze, Ziemie Chełmińska i Michałowska oraz dobra na Kujawach znalazły się w rękach Zakonu oraz historię niszczycielskich najazdów krzyżackich na ziemie polskie.

    Podpierały polskie roszczenia wyrokami sądów papieskich inowrocławskiego (1321) i warszawskiego (1339), natomiast podważały moc prawną traktatów kaliskiego (1343), raciąskiego (1404) i toruńskiego (1411), a także wyroku wrocławskiego (1420).

    Kluczowym argumentem była przysięga składana od dawna przez królów polskich, którzy zobowiązywali się zachowywać nienaruszone Królestwo. Tak też uczynił Jagiełło i dla zachowania honoru musi stać starać się o odzyskanie utraconych terytoriów, zaś Krzyżacy, jako podlegli papieżowi, bez jego zgody nie mogą zawierać jakichkolwiek układów dotyczących spraw terytorialnych.

    W zakończeniu Artykułów Mikołaj Kiczka zażądał w imieniu króla i Królestwa wydania ostatecznego wyroku, zawierającego unieważnienie wszelkich traktatów i wyroków wydanych z krzywdą dla państwa polskiego oraz potwierdzenie wyroków z lat 1321 i 1339 z prawną przynależnością Pomorza Gdańskiego, Ziemi Chełmińskiej, Michałowskiej, 5 miast. Żądał także skazania Zakonu na zwrot tych ziem, wypłatę odszkodowań za zniszczenia wojenne i bezprawne pobieranie dochodów z ziem zagarniętych oraz koszty procesu.

    Ponadto postulowano reformę Zakonu, by w przyszłości był mniej szkodliwy dla Polski.

  • Ten wszechstronny program rewindykacyjny został sporządzony przez uczonych prawników, zaangażowanych w prowadzenie procesu, m.in. przez Pawła Włodkowica, Andrzeja Łaskarzyca i Mikołaja Kiczkę.

    Materiał ten miał zostać poparty zeznaniami świadków. Mikołaj Kiczka stworzył program testacyjny, obejmujący 46 osób, głównie dostojników kościelnych, świeckich, ale także mieszczan i rycerzy.

  • Zeznania złożyło 29 osób, a ponad połowa z nich należała do elity władz Królestwa. Wśród nich znaleźli się uczeni prawnicy i teolodzy:

  • Andrzej Łaskarzyc

  • Stefan Palec

  • Piotr Wolfram

  • Jakub z Kurdwanowa

  • Zbigniew Oleśnicki

  • Stanisław Ciołek

  • Jan Biskupiec.

    Przesłuchania rozpoczęły się pod koniec 1422 r., a zakończyły na początku 1423. Świadkowie powoływali się na Żywot św. Wojciecha, św. Stanisława, stare kroniki, dokumenty książąt i królów polskich, korespondencję królewską oraz akta procesów z lat 1320- 1321, 1339. Na wszystkie te źródła powołał się np. Zbigniew Oleśnicki. Dodał przy tym nowy argument: polskość mieszkańców Pomorza i polskie brzmienie nazw wsi, miast i zamków w tej ziemi.

  • Mikołaj Kiczka przedłożył legatowi w międzyczasie przesłuchań dokumenty: Mszczuja II, Władysława Łokietka, dokumenty (w tym 1 falsyfikat) Świętopełka, bullę Klemensa IV. Dowodziły one przynależności Pomorza do Królestwa, tak pod względem prawno- historyczno- terytorialnym, jak i diecezjalnym i urzędniczym.

    Następnie Kiczka wniósł do protokołu procesu najważniejsze akta z procesu warszawskiego (1339), zawierające także wyrok inowrocławski (1321).

  • Pod koniec 1422 r. doktor dekretów Mikołaj Kiczka wyznaczył swoich zastępców w funkcjach prokuratorskich. Znaleźli się wśród nich:

  • Stanisław ze Skarbimierza (profesor prawa UK)

  • Jakub z Zaborowa (profesor prawa UK)

  • Jan z Czechla (o wszechstronnych zainteresowaniach intelektualnych)

  • Jakub z Paravesino (dyplomata od dawno zaangażowany w sprawy polsko- krzyżackie).

    Dwaj pierwsi przejęli na siebie główny ciężar obowiązków prokuratorskich i przedstawili Antoniemu Zeno z Mediolanu dalszych świadków i dokumenty.

  • Stanisław ze Skarbimierza pod koniec 1422 r. przedłożył Antoniemu wyciąg z akt sprawy toczonej przed Benedyktem Makraiem oraz 14 kolejnych dokumentów (dyplom Henryka von Plotzke z 1309 r. poświadczał władztwo Łokietka na Pomorzu!).

Finał postępowania sądowego

  • Na początku lutego 1423 r., podczas posiedzenia sądu Stanisław zrezygnował z przedstawiania dalszych świadków. Do początku lutego przesłuchano jeszcze 4, byli to:

  • wojewoda krakowski Jan z Tarnowa

  • kasztelan krakowski Krystyn z Ostrowa

  • bp chełmski Jan Biskupiec.

  • Protokół postępowania Antoniego Zeno z Mediolanu kończy się na końcu stycznia 1423 r. Legat opuścił Polskę na początku lutego, po otrzymaniu wcześniejszego mandatu papieskiego, nakazującego mu powrót do Rzymu. Ten sam mandat unieważniał także wszelkie postępowanie i działania legata od połowy 1422 r.

  • W Rzymie Antoni przedstawił papieżowi zgromadzony materiał w sprawie polsko- krzyżackiej. Marcin V przekazał go z kolei pod koniec 1423 r. kardynałowi, który koordynował sąd w Kurii od początku procesu rzymskiego, Wilhelmowi Fillastre.

  • Proces utknął w martwym punkcie, zaś Polacy uzyskali uwierzytelnioną kopię akt procesowych dopiero w 1427 r. Mimo kilkuletniego zaangażowania najwybitniejszych polskich uczonych i współpracy z jurystami włoskimi proces rzymski i postępowanie Antoniego Zenona z Mediolanu nie przyniosły rezultatu pozytywnego dla Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Pokój mełneński (1423)

  • Ponieważ wysiłki mediacyjne Antoniego, podejmowane na wiosnę 1422 r., nie przyniosły żadnych rezultatów, Jagiełło, mimo toczącego się ciągle procesu, zdecydował się na wojnę po upływie rozejmu.

    Król wysłał list wypowiedni Wielkiemu Mistrzowi i rozpoczął działania zbrojne. Nie przyniosły one przełomu w stosunkach z Zakonem.

  • W rokowań kończących tę wojnę, a prowadzonych pod koniec 1422 r. nad jeziorem Mełno, uczestniczył obok dostojników świeckich Zbigniew Oleśnicki, protonotariusz królewski, doskonale obeznany ze sprawą. Odegrał on istotną rolę w wynegocjowaniu dokumentu wstępnego do pokoju.

  • Dokumenty główne pokoju Jagiełło i Paweł von Rusdorf wystawili pod koniec 1422 r. Wśród 100 gwarantów polskich i litewskich, potwierdzających akt na początku 1423 r., znaleźli się:

  • bp poznański Andrzej Łaskarzyc

  • bp płocki Jakub z Kurdwanowa

  • bp przemyski Jan Śledź z Lubienia.

  • Pierwotnie ratyfikacja układów i wymiana opieczętowanych dokumentów miała nastąpić pod koniec 1422 r. w Gniewkowie. Przedstawiciele króla przybyli w oznaczonym czasie do Gniewkowa, ale nie doszło do bezpośrednich rozmów. Strony zgodziły się na przedłużenie terminu ratyfikacji.

  • Wymiana dokumentów i ratyfikacja traktatu mełneńskiego odbyła się ostatecznie w Wielonie na początku 1423 r., po wyjeździe z Polski Antoniego Zeno z Mediolanu. Stronę polską reprezentowali:

  • Sędziwój z Ostroroga

  • Wincenty z Szamotuł

  • Zbigniew Oleśnicki

  • Stanisław Ciołek.

  • W Wielonie ustalono terminy zjazdów polsko- krzyżackich dla rozstrzygnięcia sporów granicznych.

Podobne prace

Do góry