Ocena brak

Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Autor /alexis Dodano /25.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie pdf Międzynarodowe stosunki gospodarcze

Transkrypt

09-10-08

Międzynarodowe stosunki
gospodarcze
Wykład dla studentów CE UW
dr Leszek Wincenciak

Informacje ogólne
Wykład (30h)
Egzamin: 50 pytań testowych (materiał z wykładu
oraz z podręcznika)
Do zdania egzaminu konieczne jest uzyskanie
przynajmniej 25 pkt. (50%)
Konieczne jest wcześniejsze zaliczenie ćwiczeń
Materiały z wykładu:
http://coin.wne.uw.edu.pl/lwincenciak
Obecność na wykładzie nieobowiązkowa, ale
wysoka frekwencja będzie premiowana na
egzaminie dodatkowymi punktami

1

09-10-08

Program zajęć
Część I
Teoria wymiany międzynarodowej – skąd się bierze
handel międzynarodowy i jakie są jego skutki? Tradycyjne
i nowe podejścia
Polityka handlowa – dlaczego wolny handel przegrywa,
jakie są tego przyczyny i skutki?

Część II
Bilans płatniczy
Kursy walutowe i ich determinanty
Makroekonomia gospodarki otwartej
System walutowy, polityka gospodarcza

Literatura
LITERATURA OBOWIĄZKOWA:
Paul Krugman i Maurice Obstfeld, Ekonomia
międzynarodowa. Teoria i praktyka, PWN Warszawa
2007, wydanie III zmienione, Tom I i II
Caves R., Frankel J., Jones R., Handel i finanse
międzynarodowe, PWE Warszawa 1998
Inne
sylabus
Materiały na stronie internetowej:
http://coin.wne.uw.edu.pl/wincenciak

2

09-10-08

Wykład 1
Istota gospodarki otwartej
Gospodarka światowa jako system zintegrowanych
gospodarek otwartych
Miejsce Polski we współczesnej gospodarce
światowej

Autarkia vs. gospodarka otwarta
Autarkia oznacza gospodarkę zamkniętą:
Brak wymiany z resztą świata
Konsumpcja ograniczona własną produkcją
Inwestycje ograniczone własnymi oszczędnościami

Gospodarka otwarta:
Przepływy osób i czynników produkcji
Konsumpcja nie musi być ograniczona własną produkcją
(eksport i import)
Inwestycje mogą być finansowane z oszczędności innych
krajów (przepływy kapitału)

Gospodarki otwarte stają się współzaleŜne (dobre
i złe konsekwencje)

3

09-10-08

Korzyści z handlu
KaŜda dobrowolna transakcja wymiany wiąŜe się z
korzyścią dla stron ją zawierających (inaczej by jej nie
zawierały):
Polska (czyli polski konsument) kupując zimą pomidory na
Wyspach Kanaryjskich zyskuje, gdyŜ moŜe je konsumować
taniej (czyli więcej) niŜ, gdyby miała je sama produkować
(szklarnia, światło, węgiel itd.) Hiszpański producent zyskuje,
gdyŜ ma dochód, za który moŜe kupić, to na co ma ochotę.

Dodatkowa korzyść moŜe płynąć ze skoncentrowania się
na wytwarzaniu tego, w czym się jest dobrym. Tajemnica
tkwi w specjalizacji produkcji: kaŜdy kraj koncentruje
się na produkcji tego, w czym jest najbardziej efektywny;
nie musi to oznaczać ograniczania się do konsumpcji
tego, co produkujemy (wymiana – główna tradycyjna
korzyść z otwarcia)

Korzyści z handlu
Specjalizacja moŜe prowadzić do dodatkowych
korzyści:
korzyści skali produkcji
postęp technologiczny

Szczególny typ korzyści – wymiana międzyokresowa

4

09-10-08

Gospodarka otwarta
Przy tych samych zasobach (czynników produkcji)
oraz technologii (czyli umiejętności wytwarzania)
moŜna konsumować więcej, czyli osiągnąć wyŜszy
poziom zadowolenia (czyli uŜyteczności w języku
ekonomii):
Większa produkcja
Bardziej dochodowe inwestycje
Bardziej produktywne wykorzystanie siły roboczej

Otwarcie gospodarki pozwala potencjalnie na lepsze
rozwiązanie centralnego problemu ekonomii:
problemu rzadkości i wyboru w ramach
ograniczenia

ZagroŜenia związane z otwarciem gospodarki
Ryzyko (większe niŜ w działalności gospodarczej w
kraju: róŜnice kulturowe i prawne)
Przenoszenie zakłóceń
UzaleŜnienie od koniunktury gospodarczej
u partnerów handlowych
Społeczeństwo jako całość zyska na otwarciu
gospodarki, ale mogą być jednostki (lub grupy), które
stracą na otwarciu
potencjalne źródło konfliktów i
presji politycznej (lobbing, ruchy antyglobalistyczne)

5

09-10-08

Co decyduje o strukturze handlu?
Pierwsze wyjaśnienia:
Klimat (Brazylia eksportuje kawę)
Zasoby naturalne (Rosja eksportuje gaz)

Ale dlaczego Japonia eksportuje samochody a USA
samoloty? Albo dlaczego Chiny eksportują T-shirty,
przecieŜ moŜna je uszyć wszędzie.
Wydajność pracy
Technologia, wyposaŜenie w czynniki produkcji
Korzyści skali

Gospodarki otwarte w dzisiejszym świecie
Większość gospodarek ma charakter otwarty, choć rola
wymiany międzynarodowej dla poszczególnych krajów jest
róŜna
Generalnie w ostatnich dekadach otwarcie gospodarek
narodowych dynamicznie wzrosło
Dziś mówiąc o gospodarce otwartej mamy na myśli:
handel towarowy
przepływy kapitałowe („poŜyczanie pieniędzy”)
migracje międzynarodowe
świadczenie usług przez granicę (trudne)
integrację gospodarczą, w tym koordynację polityki
makroekonomicznej

To jest właśnie przedmiot ekonomii międzynarodowej: pytamy
o przyczyny i skutki tych zjawisk – przedmiot zajęć z MSG w
tym semestrze

6

09-10-08

Gospodarka światowa
Współcześnie podmioty gospodarcze w róŜnych
krajach są trwale i silnie powiązane produkcyjnie,
handlowo i finansowo, tworząc ogólnoświatowy
system produkcji i wymiany – jest to tzw.
gospodarka światowa
Wymiana międzynarodowa (kaŜdego typu) nie ma
charakteru incydentalnego (jak na bezludnej
wyspie), ale ma charakter trwały i jest istotą
współczesnego sposobu gospodarowania
Elementami tej gospodarki są przedsiębiorstwa,
wielkie korporacje, rządy krajów, organizacje
integracyjne, organizacje międzynarodowe etc.

Powstanie gospodarki światowej
Tradycyjny międzynarodowy podział pracy jest
przyczyną powstania gospodarki światowej:
rewolucja przemysłowa: produkcja masowa
rewolucja transportowa
sprawny zintegrowany światowy system walutowy
Migracje
system kolonialny (import surowców i eksport dóbr
przetworzonych)
liberalizacja polityki handlowej

W efekcie pod koniec XIX wieku wykształcił się
klasyczny podział Północ-Południe (handel międzysektorowy: produkty przemysłowe za surowce i
Ŝywność)

7

09-10-08

Dezintegracja gospodarki światowej w
okresie międzywojennym
Wielki kryzys lat 1929-33, zapoczątkowany w USA,
wzrost protekcjonizmu, taryfa Smooth-Hawleya w USA ->
konkurencyjne dewaluacje, ograniczenie handlu
dodatkowo pogłębiło światową recesję
Szczególny spadek cen surowców i art. rolnych:
najbardziej ucierpiały kraje monokulturowe
Po 1932: 3 róŜne modele systemów walutowych
Protekcjonizm Niemiec hitlerowskich (nie zmieniono oficjalnie
parytetu marki ale waluta niewymienialna i rozliczenia
clearingowe)
W. Brytania: zawieszono wymienialność na złoto ale
wymienialność na inne dewizy przy stabilnym kursie;
USA: dolar po dewaluacji (35 $ za uncję złota) wymienialny dla
innych banków centralnych.

Instytucjonalizacja gospodarki światowej w
okresie powojennym
Amerykańska koncepcja instytucjonalizacji gospodarki
światowej – początkowo koncepcja globalna: ale wypadły
z niej (stopniowo) kraje komunistyczne
Powstanie całego szeregu instytucji regulujących
współpracę ekonomiczną krajów:
UNRRA - odbudowa gospodarek:,
World Bank - odbudowa gospodarek i inwestycje
długoterminowe;
IMF: rekonstrukcja międzynarodowego systemu walutowego;
System walutowy z Bretton Woods (1944)
System handlowy ITO (1947)

Stabilizacja polityk handlowych i jej stopniowa
liberalizacja (system GATT/WTO)

8

09-10-08

Aktorzy gospodarki światowej: powierzchnia
(2005)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

Rosja: 17 mln km2 (12,5%)
Kanada: 10 mln km2 (7,3%)
Chiny: 9,5 mln km2 (7,0%)
USA: 9,5 mln km2 (7,0%)
Brazylia: 8,5 mln km2 (6,3%)
Australia: 7,7 mln km2 (5,7%)
Indie: 3,2 mln km2 (2,3%)
Argentyna: 2,8 mln km2 (2,0%)
Kazachstan: 2,7 mln km2 (2,0%)
Algieria: 2,4 mln km2 (1,7%)

Aktorzy gospodarki światowej: ludność
(2005)
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.

Chiny: 1,3 mld (20,2%)
Indie: 1,1 mld (17,1%)
USA: 297 mln (4,6%)
Indonezja: 223 mln (3,4%)
Brazylia: 184 mln (2,8%)
Pakistan: 154 mln (2,4%)
Rosja: 143 mln (2,2%)
Bangladesz: 138 mln (2,1%)
Nigeria: 132 mln (2,0%)
Japonia: 128 mln (2,0%)

9

09-10-08

PKB: miara roli w gospodarce światowej
Mierząc wartość wszystkich towarów i usług
rozróŜniamy:
PKB = (GDP) Produkt Krajowy Brutto (wytworzony w
kraju)
PNB = (GNP) Produkt Narodowy Brutto (rezydentów
krajowych)
PKB + saldo przychodów czynników produkcji = PNB

Porównania między krajami dokonuje się najczęściej
przy uŜyciu kursów opartych o parytet siły nabywczej
(PPP), uwzględniający róŜnice w poziomach cen
wyraŜonych w róŜnych walutach

Potencjał ludności a znaczenie w gospodarce
Chiny i Indie zamieszkiwane są przez 37,3%
ludności świata, ale wytwarzają 5,6% światowego
PKB
Ale 10 lat temu było to tylko 3,6%
USA zamieszkuje 4,6% ludności świata, a
gospodarka ta wytwarza 31% światowego PKB
Trzy najwaŜniejsze gospodarki wysokorozwinięte
(USA, Japonia, Niemcy) wytwarzają prawie połowę
światowego PKB, choć zamieszkuje je niecałe 6%
ludności świata

10

09-10-08

Total GDP, 2006
USA
Japan
Germany
China
UK
France
Italy
Canada
Spain
Brazil
Russia
India
Korea
Mexico
Australia
Netherlands
Turkey
Belgium
Sweden
Switzerland
Indonesia
Poland
Austria
Norway
Saudi Arabia

13201819
4340133
2906681
2668071
2345015
2230721
1844749
1251463
1223988
1067962
986940
906268
888024
839182
768178
657590
402710
392001
384927
379758
364459
338733
322444
310960
309778

WORLD

PKB wg Banku
Światowego, 2006

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25

27.4
9.0
6.0
5.5
4.9
4.6
3.8
2.6
2.5
2.2
2.0
1.9
1.8
1.7
1.6
1.4
0.8
0.8
0.8
0.8
0.8
0.7
0.7
0.6
0.6

27.4
36.4
42.4
47.9
52.8
57.4
61.2
63.8
66.4
68.6
70.6
72.5
74.3
76.1
77.7
79.0
79.9
80.7
81.5
82.3
83.0
83.7
84.4
85.0
85.7

48244879

Problem porównywania PKB między
krajami: parytet siły nabywczej
PKB wg kursu nominalnego i wg PPP
USA
Japan
Germany
China
UK
France
Italy
Canada
Spain
Brazil
Russia
India
Korea

Wg PPP
Wg kursu nominalnego

Mexico
Australia
0

2000000

4000000

6000000

8000000

10000000

12000000

14000000

11

09-10-08

RóŜnice w poziomie Ŝycia

Główni gracze światowej wymiany
Leading exporters and importers in world merchandise trade, 2005
(Billion dollars and percentage)

Rank

Exporters

Value

Share

Annual
percentage
change

Rank

Importers

Annual
percentage
change

Value

Share

1732,4
773,8
660,0
514,9
510,2
497,9
379,8
359,1
319,7
318,7

16,1
7,2
6,1
4,8
4,7
4,6
3,5
3,3
3,0
3,0

14
8
18
13
8
6
7
12
15
12

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Germany
United States
China
Japan
France
Netherlands
United Kingdom
Italy
Canada
Belgium

969,9
904,4
762,0
594,9
460,2
402,4
382,8
367,2
359,4
334,3

9,3
8,7
7,3
5,7
4,4
3,9
3,7
3,5
3,4
3,2

7
10
28
5
2
13
10
4
14
9

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

United States
Germany
China
Japan
United Kingdom
France
Italy
Netherlands
Canada
Belgium

11

Hong Kong, China
domestic exports
re-exports
Korea, Republic of
Russian Federation
Singapore
domestic exports
re-exports
Mexico
Taipei, Chinese
Spain
Saudi Arabia c
Malaysia
Switzerland

292,1
20,1
272,1
284,4
243,6
229,6
124,5
105,1
213,7
197,8
187,2
181,4
140,9
130,9

2,8
0,2
2,6
2,7
2,3
2,2
1,2
1,0
2,0
1,9
1,8
1,7
1,4
1,3

10
0
11
12
33
16
17
14
14
8
2
44
11
7

11

Hong Kong, China
retained imports a

300,2
28,1

2,8
0,3

10
3

12
13
14
15

Spain
Korea, Republic of
Mexico
Singapore
retained imports a

278,8
261,2
231,7
200,0
94,9

2,6
2,4
2,1
1,9
0,9

8
16
12
15
16

16
17
18
19
20

Taipei, Chinese
India
Switzerland
Austria
Russian Federation b

182,6
134,8
126,5
126,2
125,3

1,7
1,3
1,2
1,2
1,2

8
39
9
5
29

12
13
14

15
16
17
18
19
20

12

09-10-08

Powiązania handlowe w gospodarce
światowej, 1997
N o rth
A m e ric a

A u stral
A s ia

3 (4 )
(1 )

6
3 (3 )
L atin
A m erica

1 (2 )

1

W es t
1 (1 ) E u ro p e
28

1

1 (1 )
S u b -S ah ara
A fric a

4
3 (3 )

3 (4 )

M id d le
1 (1 )
E a st &
N o rth
A fric a
2 (3 )
E a st E u ro p e
& C . A sia
1

4 (5 )

1 (2 )
E as t A s ia
& P a c ific
1

S o u th
A s ia

E x p o rts in d ire ctio n c lo se d a rro w
(E x p o rts in d ire ctio n o p e n a rro w )
In tra-reg io n al e x p o rts

Inne trendy
Dominują
produkty
przemysłowe,
przetworzone
Wzrost
znaczenia
usług
Spadek
znaczenia
wymiany
produktami
rolnymi

13

09-10-08

Czy globalizacja nastąpiła dopiero pod
koniec XX wieku?
Niejasny termin
Więcej niŜ dynamiczny wzrost obrotów handlowych
Powiązania kapitałowe i własnościowe
Fragmentaryzacja produkcji, przedsiębiorstwa
wielonarodowe (międzynarodowe): dziś szacuje się,
Ŝe 1/3 amerykańskiego eksportu i ponad 40%
importu to handel między oddziałami firm
wielonarodowych
Przepływ informacji
Globalny rynek (reklama, marketing, marka itp.)
Upowszechnianie wzorców konsumpcyjnych i
kulturowych

Otwieranie się gospodarek na wymianę
międzynarodową nie jest nowym zjawiskiem

14

Produkty mineralne

Broń i amunicja

Metale nieszlachetne

Drewno i wyroby z drewna

-2

35
-4

30
-6

25

Sprzęt transportowy

0
Relacja salda do PKB [%]

40

Meble

Relacja wartości handlu do PKB [%]
45

Zwierzęta i art. poch. zwierzęcego

2004

Przetwory spoŜywcze

2002

Wyroby ceramiczne, szkło

Import

Kamienie i metale szlachetne

2000
Rok

Papier, tektura i wyroby

1998

Prod. poch. roślinnego

Eksport

Obuwie, nakrycia głowy, itp.

1996

Tłuszcze i oleje

Skóry i wyroby

Materiały włókiennicze

1994

Prod. opt. i fotograf.

Tworzywa sztuczne

Maszyny i urządzenia

Prod. przem. chemicznego

CRCA
-8 -6 -4 -2 0 2 4 6 8

09-10-08

Polska: mała gospodarka otwarta
2

-8

2006
-10

Saldo (prawa oś)

Udział 1% w światowym eksporcie i 1,1% w imporcie
Znaczące otwarcie w ostatnich dwóch dekadach
Permanentny deficyt handlowy

Czym się wymieniamy?

Sekcja CN

15

09-10-08

Z kim się wymieniamy?

Ogółem
Kraje OECD
Kraje wysokorozwinięte
Kraje UE
Kraje Europy
Środkowowschodniej
Kraje rozwijające się
Rozwijające się kraje Azji
Południowo-Wschodniej

Udział danej grupy
krajów w wartości
importu (%)
100,00
74,52
73,32
65,56

Udział danej grupy
krajów w wartości
eksportu (%)
100,00
81,91
83,58
77,18

Relacja wartości
importu do wartości
eksportu
1,14
1,03
1,00
0,97

11,57
15,12

10,03
6,38

1,31
2,69

7,8

1,3

6,82

Powiązania finansowe Polski
Napływ kapitału finansowego do Polski, mld USD (dane roczne)
50

40

30

20

10

0
1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007
-10

-20

16

09-10-08

Napływ BIZ do Polski
Napływ BIZ do Polski i ich wartość skumulowana, miliardy dolarów
12

90
Napływ kapit ału
Skumulowana wartość inwestycji (prawa oś)

80

10
70
8

60
50

6
40
4

30
20

2
10
0

0
1993

1994

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

2004

Źródło: Obliczenia własne na podst. „Rocznik 2004”, PAIiIZ, s. 4 i 5.

Podsumowanie
Gospodarka otwarta (wymiana: zerwanie
bezpośredniego powiązania produkcji i konsumpcji,
specjalizacja)
Gospodarka światowa:
Nie jest to wynalazek XXI wieku
Coraz mniejsza rola podmiotów narodowych
Rosnąca rola firm wielonarodowych
Koncentracja produkcji na pewnych obszarach (podmioty
znajdujące się na terytorium trzech krajów wytwarzają połowę
światowej produkcji) róŜnice w poziomie Ŝycia

Polska: malutki trybik w gospodarce światowej
Kolejne zajęcia: mechanizmy powiązań w gospodarce
światowej
handel – model Ricardo

17

Podobne prace

Do góry