Ocena brak

MIECZ

Autor /Ninogniew Dodano /03.04.2012

Broń biała o prostej rękojeści z prostym a. ku dołowi wygiętym jelcem i głowni prostej, długiej, zwężającej się ku końcowi, opatrzonej z obu stron strudziną. Służył do rąbania nieprzyjaciela. Używany od epoki brązu do XVI w. W ciągu XVI w. wyparty w Polsce przez szablę, pozostając jeszcze długo potem oznaką stanu rycerskiego. W śrdw. broń jazdy rycerskiej, w XVI w. - długa, dwuręczna broń piechoty; zob. też Toledo (Miecze toledańskie).

I przekują miecze swoje na lemiesze, łac. et conflabunt gladios suos in wmeres, z Wulgaty, Izajasz, 2, 4; Micheasz, 4, 3; Joel, 3, 10. Kto mieczem wojiąje, ten od miecza ginie przysł. wg Biblii, Ew. wg Mat., 26, 52; por. Sidła (Złapać się).

Miecz Boga Chalid ibn al-Waled, zm. 642, dowódca arabski, który pomagał mekkańczykom w walce przeciw Mahometowi i mieszkańcom Medyny (625), a później przeszedł na islam i został muzułmańskim zdobywcą Syrii. Nazwany tak za swe czyny w bitwie pod Mutą.

Miecz Damoklesa zob. Damokles. Miecz delficki zob. Delfy. Miecz ducha zob. Duch. Miecz obosieczny mający ostrza z obu stron głowni; w Biblii, Przypowieści Salomona, 5, 2-4: „Nie słuchaj chytrości niewieściej, kapiącym bowiem plastrem miodu wargi nierządnicy, a gardło jej gładsze niż oliwa, lecz koniec jej gorzki jak piołun i ostry jak miecz obosieczny"; por. List do Żydów, 4, 12.

Miecz Rzymu przydomek Marcellusa (Marcus Claudius Marcellus, zm. 208 pne.), jednego z najwybitniejszych dowódców rzymskich, zdobywcy i barbarzyńskiego łupieżcy Syrakuz. Miecz to broń odważnych Napoleon Bonaparte do Gaspara Gourgauda na Św. Helenie ok. 1816. Innym razem Napoleon powiedział jednak: „Są tylko dwie siły na świecie: miecz i rozum; na dłuższą metę miecz zawsze ulega rozumowi."

Miecz w ręku szalonego przysł. Multan dawn. ciężki, szeroki miecz katowski; dawn. kat; od Multanów, dawnej nazwy Mołdawii. Nie dawąj dzięcku miecza, łac. ne puero gladium. Ogniem i mieczem zob. Ogień.

Po mieczu (krewny) po ojcu, od strony ojca; por. Kądziel. Prawo miecza zob. Prawo. Przypasany do miecza, łac. hic homo alligatus ensi, żołnierz niskiego wzrostu; wojak mimo woli.

Słynne miecze. Dla śrdw. rycerza miecz, podobnie jak koń, był jednym z najcenniejszych skarbów, obdarzanych nieraz, z uwagi na swe indywidualne cechy i zalety, imieniem. Romanse rycerskie, zwł. z cyklu arturiańskiego i Karola Wielkiego, pełne są takich imion. Poniżej wybór bardziej znanych (nazwy fr. odnoszą się do une epee 'miecz' i dlatego są w r.ż.): Angurvadel miecz Frithjofa (zob.), płomienny w czasie wojny, a żarzący się matowo w czasie pokoju.

Arondight miecz Lancelota (zob.). Bałisarda w Orlandzie szalonym Ariosta słynny miecz wykuty przez czarodziejkę Falerinę w ogrodzie Orgagna; miał moc przecinania nawet substancji zaczarowanych; otrzymał go Ruggiero (zob. Roger), aby zabić Orlanda; zob. Roland. Balmung w Pieśni o Nibelungach miecz Zygfryda wykuty przez Vólunda (zob.). W zawodach o pierwszeństwo Yolund rozcina do pasa innego kowala cięciem tak gładkim, że tamten go nie zauważa; dopiero gdy próbuje się poruszyć, rozpada się na dwoje.

Całuj mnie wzad, fr. Baise mon cul, dwuręczny miecz Gymnastesa z powieści Gargantua i Pantagruel, 4, 41, Rabelais'go. Colada jeden z mieczów Cyda. Courtain jeden z mieczów Ogiera (zob.) Duńczyka; drugim był Sauvagine. Curtana tępy miecz św. Edwarda Wyznawcy, ostatniego króla anglosaskiego, ok. 1002-66, z dynastii Wessex. Miecz łaski, noszony przed królami ang. w czasie koronacji, nie posiadający ostrego końca i dlatego krótki (st.-fr. curt, łac. curtus); symbol miłosierdzia.

Durandan(a), Durandal, Durendal, Durindana magiczny miecz Rolanda (Orlanda), niegdyś używany przez Hektora; w niektórych romansach ofiarowany Rolandowi przez Karola Wielkiego, w innych przez Maugisa; zob. Dwa miecze zob. Władysław (Jagiełło).

Ekskalibur, Caliburn, miecz króla Artura w cyklu arturiańskim; magiczną siłą utkwiony w skale, mógł zostać z niej wyrwany tylko przez prawowitego króla Anglii. Artur jedyny spośród rycerzy wyciągnął miecz ze skały. W Morte Darthur (ok. 1469) Malory'ego miecz jest podarunkiem dla Artura od Damy Jeziora.

W ostatniej bitwie Artur, śmiertelnie ranny, rozkazuje Sir Bediveremu zwrócić Ekskalibur jezioru: Sir Bedivere wrzuca miecz do wody, z której wynurza się ramię w białym złotogłowiu, chwyta miecz za rękojeść i znika w jeziorze; z łac. ex cal(ce) liber(are) 'oswobodzić ze skały'.

Flamberge, Floberge, jeden z mieczów Karola Wielkiego a. Rinalda, a. Maugisa; 'tnący płomienie'. Glorius miecz Oliwiera (zob.), którym pociął na kawały 9 mieczów wykutych przez Ansiasa, Galasa i Munificana. Gram, 'troska', jeden z mieczów Zygfryda a. Odyna.

Haute-claire, 'błyszczący', miecz Ołiviera. Joyeuse, 'radosny', jeden z mieczów Karola Wielkiego. Merveilleuse, 'cudowny', miecz Doona (zob.) z Moguncji, tak ostry, że oparty ostrzem o kloc drzewa, przecinał go bez użycią siły. Mimung mit. skand, magiczny miecz wykuty przez Vólunda (zob.); mieczem tym ślepy Hódur zabił Baldura (zob. Azowie). Nagelring miecz Dy tryka (zob.) z Bern. Philippan miecz Marka Antoniusza; nazwa od zwycięstwa nad spiskowcami w 42 pne. pod Filippi.

Sauvagine zob. wyżej Courtain. Scyzoryk zob. Rapier. Szczerbiec zob. Tizona jeden z ulubionych mieczów Cyda, zob. Zerwikaptur zob. Longinus (Podbipięta). Taniec miecza tańce różnych ludów góralskich, Szkotów, Gruzinów i in., wykonywane z mieczami lub szablami w ręku a. zatkniętymi w ziemi lub ułożonymi na krzyż na podłodze.

Podobne prace

Do góry