Ocena brak

MICKIEWICZ ADAM

Autor /cykoria Dodano /06.03.2012

MICKIEWICZ ADAM, ur. 24 XII 1798 w Zaosiu pod Nowogródkiem lub w Nowogródku, zm. 26 XI 1855 w Stambule, największy poeta polski. Pochodził z rodziny drobnoszlach.; syn adwokata przy sądach nowogródzkich, uczęszczał 1807-15 w Nowogródku do szkoły powiatowej, po czym studiował na Wydz. Literatury Uniw. Wil., ówcześnie ośrodka kultury oświeceniowej, pobierając stypendium (ojciec M. zmarł 1812, pozostawiając rodzinę w niedostatku), które zobowiązywało do kilkuletniej pracy w szkolnictwie. W 1819-23 uczył (z przerwą 1821 /22 z racji urlopu zdrowotnego) historii, literatury i prawa w szkole powiatowej w Kownie. Ze studiów wyniósł dobre przygotowanie humanist., zwł. w zakresie filologii klas. (G.E. Groddeck), historii (J. Lelewel), teorii poezji i wymowy (L. Borowski); uzupełniał je lekturami z literatury i filozofii eur. oraz samokształceniem w gronie przyjaciół (J. Czeczot, J. Jeżowski, F. Malewski, T. Zan). Jeden z założycieli Tow. —> Filomatów (1817), prowadził w nim żywą działalność organizacyjną; dokumentują ją pisma filomatyczne, zarówno organizacyjne, jak utwory lit., recenzje, rozprawki przedstawiane na zebraniach. W pierwszych utworach poet. był M. kontynuatorem tradycji XVIII-wiecznej. Składają się na nie przeróbki i przekł. Woltera powst. 1817 (Mieszko, książę Nowogródka, fragm. ogł. 1908 i 1925, całość 1948; Pani Aniela, ogł. 1910; Dziewica z Orleanu, zachowana z nie ukończ, przekł. pieśń V ogł. 1921); utrzymane w stylu heroikomicznym: nie ukończ, „poemko" Kartofla (1819-21, fragm. ogł. od 1841, całość 1948), Warcaby (I red. 1819, ostateczna 1821/22, ogł. 1822), pierwszy druk. wiersz M., Zima miejska (,,Tyg. Wil." 1818), oraz tzw. jamby - żartobliwe wiersze z okazji filomackich imienin (powst. 1818-19, ogł. przeważnie 1910); wreszcie wiersze programowe, w których dominuje poetyka klasycyst.: Już się z pogodnych niebios (1818, ogł. 1866), —> Oda do młodości, Pieśń filaretów (inc.: „Hej, użyjmy żywota!", powst. 1820, ogł. bezim. pt. Anakreontyk w „Motylu" 1828)-w formie biesiadnej piosenki studenckiej głosząca hasła patriot., Do Joachima Lelewela (wyd. bezim. 1822) - pochwała historii ujęta w formę zarysu dziejów powszechnych.

Praca w Kownie stała się dla M. realną próbą oświat, idei filomackich; do rozczarowań nauczycielskich i żywo odczuwanego osamotnienia dołączyły się ciężkie przeżycia osobiste: 1820 śmierć matki, 1821 ślub M. Wereszczakówny (poznanej w majątku Wereszczaków, Tuhanowicze) z hr. W. Puttkamerem. Gwałtowne i długotrwałe uczucie do „Maryli" wywarło głęboki wpływ na twórczość M; tematycznie związane są z nim zwł. IV cz. Dziadów, Upiór, liryki Do M'***' (inc. „Precz z moich oczu"; powst. 1823, ogł. „Dzień. Warsz." 1826), Do***. Na Alpach w Splugen (powst. 1829, ogł. w t. 3 Poezji 1833). W1822 wydał M. w Wilnie t.1 Poezji, zawierający —> Ballady i romanse oraz Wiersze różne (Hymn na dzień Zwiastowania N.P. Maryi, Żeglarz, Warcaby, sonet Przypomnienie); w przedmowie bronił poezji romant., której początków doszukiwał się w średniowieczu i do której zaliczał poezję ludową. Ze względu na tematyczne i stylowe nawiązanie do folkloru współcześni uznali nowatorstwo zbiorku, a r. 1822 w historii literatury przyjęty został za datę przełomu romantycznego. W 1823 ukazał się t. 2 Poezji: Grażyna oraz —> Dziadów cz. II i IV.

W wyniku śledztwa w sprawie tajnych związków młodzieży na Litwie M. wraz z grupą kolegów został aresztowany; 4 XI 1823 - 3 V 1824 więziony w klasztorze bazylianów wil., za udział w tajnych stowarzyszeniach i propagandę patriot. skazany został na zatrudnienie w szkolnictwie w centr. guberniach Cesarstwa Ros. (ze względów polit. nie otrzymał jednak pracy nauczycielskiej) i jesienią 1824 opuścił Litwę. Po 3-miesięcznym pobycie w Petersburgu, gdzie zaprzyjaźnił się z K. Rylejewem i A. Biestużewem, późniejszymi dekabrystami, oraz poznał pol. malarza J. Oleszkiewicza (o wpływie tego mistyka na poetę świadczy m. in. poświęcony mu fragm. Ustępu III cz. Dziadów), skierowany został wraz z Jeżowskim i Malewskim do Odessy, gdzie przebywał od marca do listopada 1825; jesienią odbył' wycieczkę na Krym w towarzystwie m. in. H. Rzewuskiego i jego siostry, K. Sobańskiej, z którą nawiązał romans. Z przeżyciami tego okresu wiążą się —> Sonety odeskie i —> Sonety krymskie, wyd. razem pt. Sonety w Moskwie 1826, przyjęte z oburzeniem przez obóz warsz. klasyków. Okres od grudnia 1825 do kwietnia 1828 spędził M. w Moskwie (na przełomie 1827/28 jeździł do Petersburga), zatrudniony formalnie w kancelarii generała-gubernatora. Utrzymywał bliskie stosunki z Malewskim, nawiązał przyjaźń z pianistką M. Szymanowską, myślał o poślubieniu malarki i poetki K. Jaenisch; otoczony już sławą wybitnego poety (m. in. głośne były jego improwizacje), wszedł w środowisko ros. elity intelektualnej Moskwy i Petersburga (Puszkin, N. Polewoj, P. Wiaziem-ski, Z. Wołkonska, W. Żukowski). Napisanego wówczas —> Konrada Wallenroda wydał w styczniu 1828 w Petersburgu, dokąd wyjechał wiosną i gdzie 1829 ukazały się Poezje (t. 1-2), poprzedzone polemiczną przedmową —> O krytykach i recenzentach warszawskich; do wyd. weszły m. in. wiersze powst. w Rosji (ballady Czaty i Trzech Budrysów, —> Farys i in.). Uzyskawszy dzięki pomocy życzliwych Rosjan paszport (mimo ostrzegawczego raportu Nowosilcowa w sprawie patriot. wymowy Wallenroda), wypłynął z Kronsztadu 27 V 1829; opuszczał Rosję jako uznany już przywódca pol. szkoły romant., udając się w półtoraroczną podróż po Europie.

W Berlinie bywał na wykładach Hegla i poznał S. Garczyńskiego, w Dreźnie - gen. K. Kniaziewicza, w Pradze - V. Hankę; w Karlsbadzie spotkał się z A.E. Odyńcem, który towarzyszył mu w dalszej podróży (—> Listy z podróży). Zwiedzając Niemcy, zatrzymali się m. in. w Weimarze, gdzie bywali u Goethego, w Bonn odwiedzili A.W. Schlegla; przez Szwajcarię i Włochy (m. in. dłuższy pobyt w Wenecji i Florencji) przybyli 18 XI 1829 do Rzymu. Wprowadzony przez księżnę Wołkonską do salonów arystokracji (poznał m. in. przyszłego Napoleona III), utrzymywał też poeta stosunki z Garczyńskim, malarzem W. Stattlerem i ks. S. Chołoniewskim, którego wpływ ożywił zainteresowanie M. problemami rel.; odbiło się ono w kilku powst. wówczas wierszach: Aryman i Oromaz i Arcymistrz (oba ogł. 1836) to na pewno „liryki rzymskie", nie ma natomiast pewności, czy zaliczane do nich dawniej Rozmowa wieczorna i Rozum i wiara powstały w Rzymie, czy też dopiero w Dreźnie wraz z wierszem Mędrcy (wszystkie ogł. w t. 3 Poezji 1833). Planom związku z poznaną w Rzymie hr. H.E. Ankwiczówną (pierwowzór Ewy z cz. III Dziadów i Ewy Hore-szkówny z Pana Tadeusza, adresatka wierszy Do mego cziczerona, ogł. 1860, i Do H* * *. Wezwanie do Neapolu, ogł. w t. 3 Poezji 1833) przeciwstawili się jej rodzice. Odwiedziwszy Neapol z okolicami i Sycylię, M. wyjechał 1 VII 1830 z Odyńcem do Genewy (w drodze powstał wiersz —> Do matki Polki)-, z poznanym tu Z. Krasińskim odbył wycieczkę po Szwajcarii, po czym sam już wrócił do Rzymu, dokąd w poł. grudnia dotarła wiadomość o wybuchu powstania.

Realizacja powziętego przez M. w jej wyniku zamiaru powrotu do kraju odwlekała się z nie całkiem jasnych przyczyn, tak że dopiero w czerwcu 1831 przybył do Paryża (być może na polecenie paryskiej legacji pol., z którą się kontaktował), skąd z fałszywym paszportem, przez Lipsk i Drezno (gdzie poznał Niemcewicza), dotarł w sierpniu do Wielkopolski; próbował podobno przedostać się nielegalnie do Królestwa, ale wobec oczywistej już klęski zaniechał dalszej podróży. Podczas kilkumiesięcznego pobytu w wielkopol. dworach ziemiańskich (romans z K. Łubieńską) powstała zapewne ballada Ucieczka (ogł. w Poezjach 1832), a także wiersze o tematyce powstańczej: Śmierć pułkownika (ogł. w Melodies polonaises W. Sowińskiego 1833), Nocleg (ogł. w Pokłosiu 1852), I red. —> Reduty Ordona. Przeszło 3-miesięczny pobyt w Dreźnie, dokąd przyjechał w marcu 1832, w licznym tam wówczas środowisku pol. (m. in. Odyniec, Garczyński, I. Domejko, A. Górecki, K. Potocka, W. Pol), był okresem niezwykle intensywnej pracy twórczej: powstała wtedy III cz. Dziadów, kilka wierszy (obok Mędrców m. in. Śniła się zima, ogł. 1880, Pieśń żołnierza, ogł. pt. Pieśń pielgrzyma 1861) oraz fragmenty przekładu Giaura Byrona. Opuściwszy z grupą emigrantów miasto w końcu czerwca, podejmowany w drodze gorąco przez niem. sympatyków powstania, przybył 31 VII 1832 do Paryża.

Do miasta tego, w którym z niewielkimi przerwami spędzić miał resztę życia, przyzwyczajał się z trudem. Nie zżył się ze środowiskiem intelektualnym franc., choć poznał jego najwybitniejszych przedstawicieli; przyjaźnił się z rzeźbiarzem P.J. Davidem d'Angers, w pierwszych latach bliskie stosunki utrzymywał z ks. H.F.R. de Lamennais i Ch. de Montalembertem, w późniejszych propagatorką M. we Francji była G. Sand. Zrazu włączył się do prac emigracji, w Tow. Literackim, Tow. Litew. i Ziem Rus., Tow. Pomocy Nauk.; czas jakiś współdziałał z Komitetem Nar. Pol. Lelewela, nie związał się jednak z żadnym ze stronnictw emigracyjnych. Przekonania swoje na temat misji Polski i zadań emigracji zawarł w —> Księgach narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego, od kwietnia do czerwca 1833 był red. i gł. publicystą —> „Pielgrzyma Pol."; w artykułach swoich głosił wiarę w rychły przewrót eur., związek sprawy pol. z dążeniami wolnościowymi in. narodów, potrzebę zachowania zgody i gotowości żołnierskiej przez emigrantów. Działalność publicyst. i równoczesną pracę twórczą - kończył przekł. Giaura (wyd. 1835, z przekł. Korsarza Odyńca), pisał —> Pana Tadeusza - przerwał w pocz. lipca wyjazd do Szwajcarii, do chorego Garczyńskiego, którym M. opiekował się do jego śmierci w Awinionie 20 IX 1833; po powrocie do Paryża podjął pracę nad Panem Tadeuszem. Zawiedziony w rachubach na bliski przewrót w Europie, zniechęcony do sporów polit. emigrantów, odsunął się od życia publ.; przeżywał okres pogłębienia'życia rei., rozczytywania się w literaturze mistycznej, prób oddziaływania w tym kierunku na emigrację, m. in. jako współzałożyciel, z A. Góreckim, S. Witwickim, J.B. Zaleskim i in. Tow. Braci Zjednoczonych (1834). 22 VII 1834 ożenił się z Celiną Szymanowską (1812-55), poznaną w Moskwie córką pianistki; położenie powiększającej się rodziny (1835-50 urodziło się 6 dzieci) było trudne, zwł. w okresach, gdy M. nie miał stałych dochodów. Poeta próbował franc. twórczości scen.: starał się wystawić w Paryżu dramat Les confedśres de Bar (—> Konfederaci barscy)-, drugi, Jacques Jasiński, ou les deux Polognes, zaczęty 1836, pozostał brulionowym fragm. (ogł. 1867, przekł. pol. Jakub Jasiński, czyli Dwie Polski 1866). Twórczość poet. pol. niemalże kończy się na Panu Tadeuszu; z lat późniejszych, poza cyklem Zdań i uwag, pochodzi kilkanaście wierszy refleksyjnych (wśród nich tzw. liryki —> lozańskie) oraz bajki Żona uparta i Golono strzyżono (obie ogł. 1861). Z zamierzonej historii Polski napisał M. 1835-38 tylko pierwsze księgi (wyd. 1868 pt. Pierwsze wieki historii polskiej). Od listopada 1839 wykładał literaturę łac. w Akademii w Lozannie; mimo sukcesów na tym stanowisku i korzystnych warunków uznał za obowiązek przyjęcie nowo utworzonej katedry literatury słow. w College de France i jesienią 1840 wrócił do Paryża.

Działalność M. jako wykładowcy (—> Literatura słowiańska) stanowiła przedmiot żywego zainteresowania środowiska paryskiego i całej opinii pol.; wśród słuchaczy, obok emigrantów pol., byli intelektualiści franc. i Rosjanie. Związany przyjaźnią z J. Micheletem i E. Quinetem, stanowił M. w uczelni wraz z nimi demokr. opozycję wobec monarchii lipcowej. Kierunek polit. wykładów, a zwł. propaganda towianizmu (—> Towiański A.) w kursie III i IV oraz towarzyszące jej demonstracje słuchaczy spotykały się z ostrą krytyką prasy pol. i franc.; w maju 1844 władze zawiesiły M. w czynnościach profesora. Towiańskiego poznał poeta w lipcu 1841, w okresie szczególnie dla siebie ciężkim z powodu nawrotu choroby umysłowej żony (Towiański miał ją wyleczyć), a zwł. poczucia beznadziejności emigr. wegetacji; uwierzył w jego posłannictwo, zgodne w niejednym z własnymi mesjanicznymi oczekiwaniami na nowe objawienie i wielką odnowę, i stał się gł. głosicielem „Sprawy Bożej" oraz przywódcą Koła towiańczyków w Paryżu po wydaleniu „mistrza" z Francji. Po rozłamie wiosną 1846 założył Koło własne, które prowadził przez 1847, nadając doktrynie Towiańskiego radykalniejszy charakter polit. i społeczny. W tym okresie zaprzyjaźnił się z amer. pisarką M. Fuller, rzeczniczką emancypacji kobiet.

Przybywszy w lutym 1848 do Rzymu z zamiarem pozyskania papieża Piusa IX dla swoich idei, wezwał go na audiencji 25 III, aby stanął na czele ruchów lud., które ogarniały Europę Wiosny Ludów. Przezwyciężając opór zachowawczych ugrupowań pol., zebrał 29 III kilkunastu ochotników jako zawiązek (Zastęp Pol.) legionu, którego cele ideowe ogłosił w Składzie zasad (tekst wł. 1848, pol. 1875); zawarł w nim postulaty radykalnych reform demokr. w przyszłej Polsce (nadanie chłopom ziemi, powszechność praw obywatelskich, równouprawnienie kobiet, Żydów). Na czele Zastępu (manifestacyjnie witanego przez patriotów wł.) wyruszył do Mediolanu, gdzie Rząd Tymczasowy zatwierdził projekt legionu pol. na służbie walczącej o wolność Lombardii; wróciwszy do Paryża, zabiegał o fundusze i utrzymanie charakteru ideowego legionu, który walczył do lipca 1849. Wraz z przedstawicielami lewicy franc. i grupą emigrantów różnych narodowości założył w Paryżu dziennikLa Tribune des Peuples" (—>Trybuna Ludów"), był jego naczelnym red. i publicystą; radykalny program społ., wspólny w niejednym z postulatami socjalistów franc., łączył — w przeciwieństwie do większości współred. -z wiarą w żywotność idei napoleońskiej, w której widział szansę rewol. przebudowy Europy. Po paryskiej manifestacji antyrządowej 13 VI i zawieszeniu pisma ukrywał się przed represjami, a 15 X wraz z in. Polakami musiał wycofać się z redakcji w wyniku interwencji ros. ambasady. Po zamachu stanu 1851 poddany został nadzorowi policyjnemu i usunięty ostatecznie z katedry; 1852 otrzymał skromne stanowisko w Bibl. Arsenału. Nadzieje polit., któreM. wiązał z Napoleonem III, ożyły po przystąpieniu Francji do wojny krymskiej (1854); M. udał się (z uczniem i sekretarzem A. Levym) jesienią 1855 do Turcji (przybył do Stambułu 22 IX), aby autorytetem swoim wesprzeć akcję formowania legionów pol. do walki z Rosją. Zabiegał o powiększenie formacji Kozaków Otomańskich (—> Czajkowski M.) i przeciwstawił się ostro W. Zamoyskiemu, który zmierzał do podporządkowania wszystkich tworzonych jednostek swemu dowództwu, a zatem polityce Hotel Lambert. W tych okolicznościach nagła śmierć poety wywołała pogłoski, że został otruty; przyczyną zgonu była jednak najpewniej cholera. Przewiezione do Francji zwłoki pochowano uroczyście w Montmorency na pol. cmentarzu; przeniesienie trumny 1890 do sarkofagu w katedrze wawelskiej stało się wielką manifestacją narodową.

Już wspołczesni uznawali w M. genialnego poetę, a jeśli nawet pełny wymiar ludzkiej wielkości nieliczni tylko zdolni byli pojąć, doceniano ogromne możliwości oddziaływania M. na opinię pol. i międzynar.; stronnictwa emigr. próbowały posłużyć się jego autorytetem moralnym, że zaś poglądy poety nie mieściły się w żadnym ówczesnym programie, były przedmiotem ostrych ataków. Zarzucano M. religianctwo i herezję, rewol. anarchizm i wstecznictwo, wyłączność nar. i sprzyjanie Rosji. Spory o jego dziedzictwo ideowe nie ustały i po śmierci M.; każde ugrupowanie polit. usiłowało zawłaszczyć sobie tę tradycję, przykrawając ją do własnego programu, żadne nie może z niej zrezygnować, ponieważ dzieło i życie M. jest nieusuwalnym składnikiem pol. świadomości zbiorowej. Podstawowe sytuacje jednostkowe i społ., problemy moralne, wzory patriotyzmu, koncepcję charakteru nar. i wizję pejzażu pol., aż po cytaty z dzieł, które weszły do języka potocznego -wszystko to twórczość M. przekazała pamięci pokoleń. Dla literatury pol. ma M. znaczenie decydujące, kształtował i nadal kształtuje język i wyobraźnię poetycką. Wpływowi M. ulegali nie tylko naśladowcy romant., ale również ci pisarze, którzy mu się przeciwstawiali: Słowacki, Krasiński, Norwid. Siła inspiratorska poezji M. oddziałała na pozytywistów (Orzeszkowa, Prus, Konopnicka), na Wyspiańskiego, Żeromskiego, Leśmiana, skamandrytów, Broniewskiego, Miłosza, poetów Awangardy Krak. (J. Przyboś), aż po pisarzy pokoleń debiutujących po 1945. Często są to świadome nawiązania do zwrotów poet., opisów sytuacji, typu bohatera (Konrad z III cz. Dziadów). Postać poety była tematem utworów lit., jego twórczość inspirowała także kompozytorów (m. in. Chopin, Moniuszko, W. Żeleński, S. Niewiadomski, K. Szymanowski, I. Paderewski, a także N. Rimski-Korsakow, M. Glinka, P. Czajkowski i in.), malarzy i grafików (m. in. liczne ilustracje do poszczególnych utworów: W. Smokowskiego, W. Gersona, A. Lessera, M.E. Andriollego, P. Stachiewicza, T. Gronowskiego i wielu in.). Z wizerunków M. najpopularniejsze to kompozycja W. Wańkowicza Na Judahu skale (1828), portret J. Oleszkiewicza (1828), medalion Davida d'Angers (podstawa stalorytu A. Oleszczyńskiego oraz popiersi z 1833-35), rysunek E. Delacroix (1841), medalion M. Borrela (M., Michelet i Quinet 1845), rysunki Norwida (1848-51) i dagerotyp z 1842. Pierwszy pomnik, dłuta W. Oleszczyńskiego, stanął w Poznaniu 1859,1898 odsłonięto pomniki w Krakowie (T. Rygier) i Warszawie (C. Godebski), gdzie wobec zakazu przemówień odsłonięciu towarzyszyła milcząca manifestacja (wszystkie 3 zniszczone przez Niemców w czasie II wojny świat., krak. i warsz. zrekonstruowane, w Poznaniu 1960 odsłonięto nowy, B. Wojtowicza; t.r. w Szczecinie); spośród wielu in. sławny jest pomnik E.A. Bourdelle'a w Paryżu (1929).

Pierwszym opiekunem puścizny M., żarliwym propagatorem jego kultu, był —> Władysław Mickiewicz, najstarszy syn poety. Fakt ten (obok scharakteryzowanej powyżej pozycji M. w najszerzej pojętym życiu narodu) zaważył na dziejach jego recepcji, jak i na kompletności wiedzy o nim, zwł. w zakresie biografii; autor 4-tomowego Żywota Adama Mickiewicza (1890-95) starał się wystylizować sylwetkę ojca wg pomnikowego wzoru wieszcza, tuszując sprawy, które do niej nie przystawały, i niszcząc niejednokrotnie ich dokumentację. Stanowisko takie, przez jednych podzielane, przez innych potępiane i zwalczane, stało się zarodkiem licznych sporów i dyskusji, z których najgłośniejsza to wszczęta przez T. Żeleńskiego 1929 batalia przeciw brązownictwu pod hasłem odkłamania" życiorysu poety (—> Brązownicy).

Twórczość M. znajdowała się zawsze w centrum zainteresowań filologów i historyków literatury. Już podjęte z inicjatywy Tow. Hist.-Lit. w Paryżu, oprać, przez E. Januszkiewicza i J. Klaczkę wydanie Pism 1860-61 (t. 1-11) wzbogaciło znany z ostatniej edycji autoryzowanej (t. 1-4 Par. 1844, staraniem A. Chodźki) zasób utworów o liczne pierwodruki; korespondencję zgromadził i opublikował 1870-85 W. Mickiewicz. Pierwsze wyd. nauk. — zawiązanego 1886 we Lwowie —> Towarzystwa Lit. im. A.M. (Dzieła t. 1-6 1893-1911), pozostało nie ukończ., podobnie jak Dzieła wszystkie (tzw. Wyd. Sejmowe, bo podjęte na mocy uchwały Sejmu z 18 XII 1920), z którego 1933-38 ukazały się t. 4-7, 9, 11, 13, 14, 16 (gotowe t. 2, 8-15 uległy zniszczeniu 1944). Od 1969 wychodzi (do 1981 t. 1, cz. 1-3, i t. 4) pod red, K. Górskiego nowa edycja Dzieł wszystkich (w nowych opracowaniach). Cały dostępny dorobek zgromadziły i ustalone krytycznie teksty w wielu wypadkach (m. in. Dziady i listy - S. Pigonia, przekł. i oprać. Literatury słowiańskiej - L. Płoszewskiego) przyniosły edycje o charakterze popularnonauk. (teksty franc., oprócz listów, wyłącznie w tłum., warianty w wyborze, komentarz rzeczowy): Wyd. Nar., pod red. Płoszewskiego - realizacja uchwały Krajowej Rady Nar. z 5 V 1945, i Wyd. Jubileuszowe, pod red. J. Krzyżanowskiego. W toku jest edycja Słownika języka A.M. (1962-77 t.1-9) pod red. Górskiego i S. Hrabca i wielotomowej Kroniki życia i twórczości M. pod red. Pigonia (Lata 1798-1824 M. Dernałowicz, K. Kostenicz, Z. Makowiecka 1957; Od „Dziadów" części trzeciej do „Pana Tadeusza" Dernałowicz 1966; M. w College de France Makowiecka 1968; Brat Adam taż 1975; Legion włoski i ,,Trybuna Ludów" Kostenicz 1969; Ostatnie lata M. taż 1978). W badaniach nad M. wśród wielu in. zapisali się szczególnie: J. Kallenbach (monografia 1897, wyd. 4 1926), J. Tretiak, J. Kleiner (nie ukończ, monografia 1934-48), W. Borowy, Górski, Płoszewski, W. Weintraub, Cz. Zgorzelski, a przede wszystkim Pigoń. Najbogatszy zbiór autografów, dokumentów i pamiątek znajduje się w Muzeum M. w Paryżu, zał. przez W. Mickiewicza 1903 przy —> Bibliotece Pol.; w warsz. Muzeum Literatury im. A.M. (zał. 1951 jako Muzeum M.) istnieje stała ekspozycja mickiewiczowska, ponadto niewielkie ekspozycje w Nowogródku i Stambule.

Dzieła, t.1-16, W. 1948-55 (Wyd. Nar.); Dzieła, t.1-16, W. 1955 (Wyd. Jubileuszowe); Listy, dedykacje, notatynie objęte wydaniem książkowym, oprać. S. Pigoń, W. 1964; A.M. wspomnienia i myśli, oprać, tenże, W. 1958.

I. ŚLIWIŃSKA, W. ROSZKOWSKA, S. STUPKIEWICZ A. M. Zarys bibliograficzny, W. 1957; A. SEMKOWICZ Bibliografia utworów A.M. do r. 1855, W. 1958; J. KLEINER M, t.1 (wyd. 2; prwdr. 1934) -2 (cz. 1-2), Lubi. 1948; M. JASTRUN M., wyd. 12, t. 1-2, W. 1974 (prwdr. 1949); S. ŻÓŁKIEWSKI Spór o M., Wr. 1952; W. WEINTRAUB The Poetry of A.M., 's Gravenhage (Haga) 1954; T. SYGA Te księgi proste. Dzieje pierwszych polskich wydań książek M., W. 1956; T. SINKO M. i antyk, Wr. 1957; T. SIVERT M. na scenie, W. 1957; W. BOROWY O poezji M., t. 1-2, Lubi. 1958; Ludowość u M. (zbiór.), W. 1958; T. PACEWICZ M. na scenach polskich, Wr. 1959; S. PIGOŃ Zawsze o Nim, Kr. 1960; W. BILLIP M. w oczach współczesnych. Dzieje recepcji... 1818-1830. Antologia, Wr. 1962; S. KAWYN M. w oczach swoich współczesnych, Kr. 1967; J. BUDKOWSKA Słownik rymów A.M., Wr. 1970; A. WITKOWSKA A.M., W. 1975; CZ. ZGORZELSKI O sztuce poetyckiej M., W. 1976; K. GÓRSKI M. Artyzm i język, W. 1977.

Zofia Stefanowska

Podobne prace

Do góry