Ocena brak

MICHEL FOUCAULT (1926 - 1984)

Autor /Rick Dodano /29.07.2011

Filozof i historyk francuski, który wywarł znaczny wpływ na niektóre najnowsze kierunki myśli socjologicznej. Najważniejsze książki: [Szaleństwo i cywilizacja] (1961), Archeologia wiedzy] (1969), Surveiller et punir [Nadzór i kara] (1975).

Działania i myślenie członków społeczeństwa są kształtowane przez ukryte i nieuświadomione struktury, które wytwarzają się historycznie i mają wielką trwałość. Działają one jakby „za plecami* podmiotów społecznych. Foucault określa je mianem „dyskursów" życia potocznego, oraz struktur poznawczych (epistemes) aktywności filozoficznej i naukowej. W pewnych momentach ciągłość dyskursów ulega radykalnemu zerwaniu i tworzą się nowe ramy działania i myślenia. Istotną rolę w tym procesie odgrywa nauka społeczna. W rezultacie tworzy się całkowicie nowy świat społeczny, wszystko bowiem w społeczeństwie jest zrelatywizowane do dyskursu. „Archeologia wiedzy" to wydobywanie na jaw, odgrzebywanie spod powłoki pozornej oczywistości i konieczności innych niż panujące aktualnie dyskursów, ukazywanie zarówno ich historycznej ciągłości, jak i dyskursywnych przełomów. W historii dyskursów ogromną rolę odgrywa przypadek, odkrycie, inicjatywa, decyzja. Archeologia wiedzy pozwala dostrzec, że „teraźniejszość nie była zawsze", a obecne instytucje, reguły i przekonania nie są ani jedyne, ani konieczne, ani odwieczne.

Dyskursy raz ustalone są ludziom narzucane i egzekwowane. Pojawienie się nowych znaczeń stanowi efekt walk i realizowania władzy. „Genealogia wiedzy" odkrywa moment narodzin nowych dyskursów, wiążąc je ze starciami sił społecznych dysponujących nierównymi zasobami władzy. Na przykład pozornie oczywiste dychotomie: szalony-normalny, chory-zdro-wy, przestępca-przestrzegajacy prawa - zrodziły się w jakimś momende historyanym jako efekt praktyk psychiatrycznych, medycznych i kryminologicznych. Wykluczenie pewnych kategorii ludzi poza obręb społeczeństwa (ekskluzja) jest efektem zastosowania pewnych schematów kategoryzacyjnych. Stają się one narzędziem władzy, której agentami są „sędziowie normalności": nauczyciele, lekarze, naukowcy, pracownicy socjalni. Stworzyli nam oni dzisiaj „społeczeństwo dyscyplinujące", w którym jesteśmy poddani obserwacji, badaniu, naciskowi konformizującemu, represjonowaniu. Swoją genealogię pełną przypadków, innowacji, błędów, efektów walki mają wszelkie systemy reguł społecznych, które dlatego są zawsze heterogeniczne i wewnętrznie niespójne.

Władza przenika całe życie społeczne, jest obecna we wszelkich stosunkach społecznych. Występuje wszędzie tam, gdzie ludzie zmuszani są czynić to, aego by inaaęj nie robili. Warunkiem istnienia władzy (w odróżnieniu od całkowitego uprzedmiotowienia poddanych) jest wolność podmiotów, które mogą władzy się przeciwstawić. Konfrontacja i kontestacja przeciw władzy to symptomy podmiotowości.

Podobne prace

Do góry