Ocena brak

METODY LOGICZNO - LINGWISTYCZNE

Autor /KiLLbiLL Dodano /06.07.2011

Chodzi tu o metody badania języka i tworów językowych w aspekcie ich funkcji poznawczych i przypoznawczych, o sposoby przeprowadzania opisu, eksplikacji, precyzacji, ujawniania implikacji czy konsekwencji stosowanego  języka, sensu i ról poznawczych wyraŜeń stanowiących językowe formuły (odpowiedniki) podejmowanych zabiegów poznawczych, uzyskanych rezultatów poznawczych. Wymieńmy zasadnicze odmiany metod przeprowadzania analizy tworów językowych, które (owe twory językowe) biorą udział w poznawaniu i stanowią intersubiektywną szatę rezultatów poznawczych.

A n a l i z a to przede wszystkim czynność myślowego rozbioru jakiejś całości, wyróŜnienia i uwyraźnienia (a więc treściowego scharakteryzowania) elementów (składników, momentów) lub czynników badanego obiektu, uchwy-cenia relacji między nimi, wewnętrznej struktury itp; a takŜe sposób eksplikacji (uwyraźnienia, dookreślenia) i uściślenia znaczenia analizowanych wyraŜeń, badania poprawności rozumowań, konkluzywności wnioskowań. Mówiąc o ana-lizie w tym drugim sensie - o analizie znaczeniowej - zazwyczaj wyróŜnia się dwie jej postacie: dokładniejsze wyjaśnienie znaczenia słów i wypowiedzi (a poprzez nie myśli) przez zastąpienie wyraŜeń nieścisłych, niejednoznacznych, mglistych wyraŜeniami  ścisłymi, jednoznacznymi, jasnymi (przy zachowaniu toŜsamości treści, zakresu lub wartości logicznej wyraŜeń!) oraz transponowanie wyraŜeń języka zastanego (potocznego, naturalnego) na wyraŜenia języka skonstruowanego (sztucznego, formalnie scharakteryzowanego), przeprowadzenie logicznej rekonstrukcji wyrażeń; pierwszej patronował G. E. Moore, drugą propagowali B. Russell, L. Wittgenstein (wczesny), R. Carnap.

Analityczne, logicznie zorientowane wyjaśnienie, uwyraźnienie, ujawnienie lub uściślenie (sensu) jakichś wyraŜeń czy tekstów (a poprzez nie wyraŜonych w nich myśli) odbywa się przez odpowiednie zastosowanie następujących operacji: opisu eksplikującego lub regulującego, symbolizacji, transpozycji, asemantyzacji, formalizacji, rekonstrukcji (logicznej). Opis eksplikacyjny polega na dokładnym wydobyciu i określeniu sensu danego wyraŜenia, np. odwołując się do jego etymologii, ujawniając jego (uŜywamy terminologii językoznawczej) słownikowe paradygmaty czy typowe konteksty, syntagmatyczne uwikłanie (w danym kontekście), syntaktyczną pozycję lub rolę, konotację i denotację (intensję i ekstensję). Opis regulujący polega na modyfikacji zastanego sensu lub formy wyraŜenia celem jego precyzacji, ujednoznacznienia. Symbolizacja to przyporządkowanie wyraŜeniu lub jego wyróŜnionym, wyartykułowanym składnikom (elementom, członom) odpowiednich symboli.

Dzięki temu uzyskuje się bądź nową, bardziej podatną na róŜne operacje postać analizowanego wyraŜenia, bądź jego transpozycję w innym języku. Transpozycja jest rodzajem przekładu wyraŜenia jednego języka na wyraŜenie drugiego języka, przy czym zasady przekładu oraz stopień (czy typ) odpowiadania sobie wyraŜenia przekładanego i jego przekładu mogą być rozmaite. Szczególnym gatunkiem transpozycji jest asemantyzacja, polegająca na przeformułowaniu wyraŜeń (danego języka) w ten sposób, iŜ ich zapis ujawnia jedynie strukturę syntaktyczną wyraŜeń; w ten sposób dwa wyraŜenia róŜne semantycznie mogą okazać się dokładnie takie same syntaktycznie. Formalizacja w sensie ścisłym jest sprowadzeniem danych wyraŜeń wyłącznie do ich strony zewnętrznej: ustala się jedno-jednoznaczną relację między kształtem (i porządkiem przestrzennym) a znaczeniem wyraŜeń i pomija to ostatnie.

W języku sformalizowanym wyrażenia sprowadza się do napisów i relacji przestrzennych między nimi. Rekonstrukcją (termin ten uŜywany jest takŜe w innych znaczeniach) proponujemy tu nazywać odczytanie (eksplikację) czegoś przy załoŜeniu, iż to odczytanie (ujawnienie pełnego sensu) wymaga uzupełnień, dopowiedzeń do tekstu, który (którego sens) podlega rekonstrukcji. Uzupełnienia te mogą polegać np. na uściśleniu tego, co nieścisłe, ujednoznacznieniu tego, co wieloznaczne, ujawnieniu tego, co zakryte: załoŜeń (przesłanek), konsekwencji, wewnętrznej struktury, głębszego lub wtórnego (przenośnego) znaczenia. W tych róŜnych odmianach czy postaciach analizy lingwistyczno-logicznej zwraca się - między innymi i głównie - uwagę na rolę języka (szaty językowej naszego poznania) w zabezpieczeniu prawdziwości, prawomocności, komunika-tywności i kontrolowalności osiąganych rezultatów poznawczych.

Podobne prace

Do góry