Ocena brak

Metody kliniczne w praktyce diagnostycznej psychologa - Rozmowa psychologiczna

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Jest metodą komunikowania się psychologa klinicznego z klientem/pac­jentem, by zdobyć informacje o problemach badanego, celach podjętego z psychologiem kontaktu; jest następnie rozmową polegającą na wymianie informacji umożliwiających opis i zrozumienie problemów, sposobów re­agowania, przeżywania, doświadczanych trudności, pojawiających się zabu­rzeń i zdrowych cech badanej osoby. Rozmowa kliniczna sprzyja także nawiązaniu kontaktu, powstaniu relacji zaufania interpersonalnego, o czym pisałam na początku tego rozdziału. Jest to więc nie tylko metoda zbierania informacji, ale także metoda umożliwiająca stworzenie pacjentowi warunków do ekspresji uczuć i wymiany poglądów. W rozmowie często realizują się cele diagnostyczne naprzemiennie z terapeutycznymi.

Ogólna rozmowa psychologiczna w procesie diagnozowania może mieć różny poziom dyrektywności, od całkowicie niedyrektywnej skoncentrowa­nej na kliencie - zalecanej przez Rogersa - do rozmowy dyrektywnej, kierowanej standardową strukturą pytań o informacje na z góry przygotowane tematy. To jaką formę rozmowy wybierze klinicysta, zależy od typu nawią­zanego kontaktu (rozmowa jest jedną z wielu planowanych, klient wypowiada się samorzutnie, jest współpracujący), od preferencji klinicysty i nastawienia osoby badanej.

Rozmowa niedyrektywna jest w zasadzie zalecana. Specjaliści na ogół stwierdzają, że największą sztuką jest zachęcić klienta/pacjenta do swobod­nego wypowiadania się na temat swoich doświadczeń życiowych, swojej biografii, przeżyć, kontaktów z ludźmi, zainteresowań itp. Zadaniem diag­nosty jest przede wszystkim zaproszenie do wypowiedzi typu: „Proszę powiedzieć w czym mogę pomóc" i stawianie odpowiednich pytań, „Jak pan myśli o swoim problemie?", „Co pani najżywiej wspomina ze szkolnych lat" itp., „Proszę powiedzieć co się wówczas wydarzyło".

Jak z powyższego wynika stawiamy pytania otwarte zachęcające do dłuż­szych, swobodnych wypowiedzi, unikamy pytań sugerujących odpowiedź, odraczamy też zadawanie pytań, do których badany nie jest jeszcze przygo­towany, np. zbyt intymnych. Rozmowę częściowo kierowaną, lub nawet kierowaną stosuje klinicysta wówczas, gdy osoba badana nie zgłasza się dobrowolnie, gdy należy odpowiedzieć w ograniczonym czasie na ważne pytania dotyczące zdrowia badanego. Zdaniem Wallena korzystne są w niej następujące zachowania i pytania:

• prośba odpowiedzi na konwencjonalne pytania o dane biograficzne (jeżeli ich psycholog nie posiada), przebieg nauki i pracy lub sytuacji rodzinnej;

• pytania ułatwiające zmianę tematu i naprowadzające - np. z pytań o szkołę łatwo jest przejść do tematu o zainteresowania, kontakty z ludźmi;

• pytania zawężające zakres - od ogółu do konkretu;

• stawianie pytań progresywnych - od mało do bardziej intymnych;

• pytania odroczone i odraczanie pytań;

• pytania projekcyjne - wykorzystuję zasadę projekcji, tj. rzutowania w sy­tuację rozmowy swoich cech; powinny więc być pytaniami o bardzo

otwartej strukturze lub pytaniami niedokończonymi.

Pytania te zostały zresztą bardzo rozpowszechnione przez media, w roz­mowach i wywiadach prowadzonych niekiedy przez redaktorów z wykształ­ceniem psychologicznym.

Problemem dla każdego klinicysty jest zapis rozmowy. Psychologowie postępują zapewne bardzo różnie. Jedni starają się zapisywać wyniki roz­mowy na bieżąco, robiąc mniej lub bardziej szczegółowe notatki. Inni dokonują rejestracji najważniejszych, uporządkowanych danych zaraz po zakończeniu rozmowy, niektórzy mają specjalny system zapisu rozmowy. Niekiedy psycholog terapeuta prosi o zgodę na rejestrację rozmowy na taśmie magnetofonowej lub wideo.

Każda rozmowa psychologiczna powinna być przygotowana. Przygoto­wanie do rozmowy zależy od już posiadanych informacji. Gdy spotykamy klienta po raz pierwszy najważniejsze jest wstępne nawiązanie kontaktu i odniesienie się do jego potrzeb i problemów. Następnie w zależności od posiadanego czasu klinicysta wybiera z puli ważnych obszarów tematycznych te, o których można rozmawiać przy pierwszym spotkaniu lub łączy rozmowę z wykonaniem zadania testowego. Ważne obszary tematyczne są zwykle podyktowane celami i metodologicznymi wymaganiami diagnozy, o czym już pisałam.

Szczególną formą przygotowania do rozmowy jest prowadzenie jej według systemu standardowych informacji lub standaryzowanych pytań. Rozmowy standaryzowane prowadzi psycholog kliniczny wówczas, gdy zamierza ba­dania diagnostyczne, np. z kobietami doświadczającymi przemocy małżeń­skiej, potraktować jako dane do uogólnionego omówienia problematyki.

Do góry