Ocena brak

Metody kliniczne w praktyce diagnostycznej psychologa - Rola kwestionariuszy w diagnozie klinicznej

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Kwestionariusze zwane też inwentarzami uzyskały znaczą popularność w psychologii klinicznej. Najczęściej stosuje się kwestionariusze osobowości i wybranych właściwości funkcjonalnych. Można na ich podstawie ocenić poziom zdrowia, poziom rozwoju osobowości i różnych jej właściwości, poziom patologii oraz czynniki osobowościowe, które odgrywają istotną rolę ' w powstawaniu zaburzeń.

Są wśród tych metod takie, które mają rodowód teoretyczny i kliniczno-empiryczny. Pierwsze w nich to: Kwestionariusz Osobowości Eysencka, (EPQ-R), Kwestionariusz Kontroli Emocjonalnej (KKE) Spielbergera, In­wentarz Stanu i Cechy Lęku (ISCL). W kwestionariuszu wykorzystuje się zasadę samoopisu i w związku z tym można te narzędzia konstruować niezależnie od podejścia teoretycznego. Toteż nawet w podejściu egzystencjalnym i humanistycznym powstają kwes­tionariusze do badania różnych zespołów, fenomenów świadomości i samo­świadomości.

Do najczęściej stosowanego przez klinicystów kwestionariusza o rodowo­dzie kliniczno-empirycznym należy wielokrotnie już wspomniany MMPI.

Składa się on z 10 skal klinicznych - (l) Hipochondrii-Hp, (2) Depresji-Dp, (3) Histerii-Hy, (4) Psychopatii-Pd, (5) Męskość/Kobiecość-Mf, (6) Para-noi-Pa, (7) Psychastenii-Pt, (8) Schizofrenii-Sc, (9) Manii-Ma i (10) Introwersji społecznej-Si.

W polskiej wersji tego kwestionariusza pisze się o tym, że nazwy skal klinicznych zamazują ich rzeczywiste znaczenie interpretacyjne. Najistot­niejsza jest wzajemna konfiguracja nasilenia wyników w poszczególnych podskalach, co przedstawia się za pomocą profilu osobowości. Ten profil wraz ze skalami kontrolnymi pokazującymi tendencje badanego do zafałszowania wyników jest przedmiotem pogłębionej analizy i interpretacji klinicysty. Używa się w tym celu także tzw. kodów. Na podstawie tego całościowego badania możliwa jest z całą pewnością ocena poziomu zdrowia, jego zagrożenia, poziomu patologii i jej rodzaju. Poważną wadą tej metody jest liczba pozycji, na które musi odpowiedzieć badany od 336 do 550 i brak podstaw teoretycznych oraz pewien konflikt z aktualnymi klasyfikacjami psychiatrycznymi. MMPI jest kwestionariuszem wielowymiarowym, który można uzupełniać nowymi skalami. W diagnostyce klinicznej często - a być może nawet częściej - są też stosowane kwestionariusze o mniejszej liczbie wymiarów, np. kwestionariusz Eysencka służy do badania neurotyzmu i eks-tra-introwersji. Kwestionariusz Spielbergera jest bardzo popularnym narzędziem do oceny poziomu lęku zarówno jako cechy, jak i jako stanu. Powszechnie stosuje się także kwestionariusz Becka do oceny poziomu depresji.

W ostatnim czasie powstało też wiele psychometrycznych narzędzi do badania strategii radzenia sobie ze stresem, spośród których najbardziej rozpowszechnił się kwestionariusz CISS Endlera i Parkera. Wśród kwestionariuszy badających zasoby odpornościowe i ce­chy wspomagające zdrowie najczęściej stosowany jest - zwłaszcza w bada­niach - kwestionariusz do oceny poczucia koherencji, SOC - 29.

Generalnie można powiedzieć, że powstają zarówno udane adaptacje popularnych w świecie inwentarzy do badania problemów zdrowia, jak i narzędzia rodzime. Rozpowszechniają się dzięki temu, że znacznie wzrosła świadomość metodologiczna konstruowania tych narzędzi i świadomość procedur adaptacji kulturowej.

Do góry