Ocena brak

Metody kliniczne w praktyce diagnostycznej psychologa - Obserwacja - różne rodzaje

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

W psychologii klinicznej obserwacja, rozumiana jako celowe spostrzeganie zachowań i innych wskaźników procesów i cech psychicznych, jest uznawana za metodę podstawową, stosowaną przez reprezentantów wszystkich kierun­ków psychologii. Diagnosta rejestruje w pamięci, zapisuje lub uwiecznia na taśmie magnetofonowej albo też wideo i za pomocą specjalnej aparatury różne wskaźniki:

• konstytucjonalne (budowę ciała, proporcje, masę ciała itp. - dane ważne w zaburzeniach psychosomatycznych, anoreksji itp.),

• fizjologiczne (oddech, tętno, ciśnienie, przewodnictwo skóry, pocenie się, zaczerwienienie -jako wskaźniki poziomu aktywacji, stresu i fizjologicz­nych korelatów emocji itp.),

• wskaźniki behawioralne przebiegających procesów, istniejących cech psy­chicznych, które jak wiadomo mogą być bardzo rozmaite; obserwacja może być spontaniczna lub koncentrować się na wybranych wskaźnikach jak: mimika, (por. nową ścisłą metoda rejestracji za pomocą wyrazu mimicznego różnych emocji w badaniach P. Ekmana); kontakt wzrokowy, pantomimika, postawa ciała, proksemika, paralingwistyczne wskaźniki mowy, sposoby mówienia, sposoby komunikowania się (uwzględniające formę i treść wypowiedzi), akty behawioralne, celowe czynności, sposoby milczenia, zapominania itp.

• wskaźniki przedmiotowe - wytwory badanego lub rzeczy należące do osoby badanej.

Na ogół nie ma sporów wśród badaczy i klinicystów odnośnie do wyko­rzystywania powyższych wskaźników. Zasadnicze różnice pojawiają się natomiast w momencie interpretacji wskaźników i ich wykorzystywania w diagnozie. Zupełnie inaczej postąpi psychoanalityk, psycholog specjalizu­jący się w modyfikacji zachowań, a jeszcze inaczej klinicysta zorientowany na koncepcje systemowe - zawierające wiedzę o komunikacyjnym i sym­bolicznym znaczeniu mowy i zachowań niewerbalnych pacjenta.

Obserwacja jest jednak podstawową metodą badań każdego klinicysty;

jest możliwa nawet wówczas, gdy z badanym nie ma kontaktu, gdy utrud­nione jest porozumiewanie się za pomocą mowy (np. przy zaburzeniach słuchu i mowy u pacjenta). Jest też formą weryfikacji danych uzyskanych w rozmowie i wywiadzie, przez zestawienie ekspresji werbalnej i niewerbal­nej i badanie ich zgodności. Obserwacja jest też metodą z wyboru, gdy badamy dzieci, u których mowa jeszcze się nie rozwinęła lub badany nie może lub nie chce nawiązać kontaktu.

W badaniach stosujemy różne rodzaje obserwacji: spontaniczną, samo­dzielną lub towarzyszącą rozmowie, ogólną lub analityczną, nastawioną np. na rejestrowanie liczby zaimków osobowych i dzierżawczych używanych przez badanego (zbadano, iż jest to wskaźnik egocentryzacji). Obserwacja może mieć postać arkusza obserwacyjnego lub skali obserwacyjnej. Arkusze i skale obserwacyjne zmniejszają błąd subiektywizmu przy stosowaniu tej metody. Rejestruje się w nich z góry przewidziane wskaźniki badanych cech, jak np. aktywności, niepokoju, ekspresji złości, wytrwałości, precyzji w wykonaniu zadania.

Podobne prace

Do góry