Ocena brak

Metody kliniczne w praktyce diagnostycznej psychologa - Metody projekcyjne

Autor /Edgar Dodano /09.09.2011

Techniki te zostały wprowadzone przez badaczy będących zwolennikami psychoanalitycznego podejścia. Według nich zachowanie człowieka ma dla psychoanalityka tylko o tyle znaczenie, o ile można odkryć za jego pomocą głębsze, ukryte, niekiedy nieświadome treści psychiczne, czyli poznać prywat­ny świat człowieka. Aby to było możliwe, pacjentowi należy stworzyć warunki do rzutowania na sytuację badania swoich przeżyć, nastawień, konfliktów i przedświadomych treści. W tym celu trzeba stworzyć warunki badania lub postawić zadanie otwarte i wielo­znaczne, co powoduje, że badany ma swobodę w nadawaniu bodźcom indywidualnego znaczenia, a to z kolei jest podstawą do odkrycia wewnętrz­nych procesów i cech psychicznych człowieka. Badany jest świadomy czego od niego wymaga zadanie projekcyjne, ujawnia natomiast treści, których nie jest świadom. Metody projekcyjne zalicza się też czasem do metod testowych, choć nie spełniają one wszystkich cech poprawnych metod testowych. Są jednak wystandaryzowanym zadaniem i zaopatrzone są w zasady opracowy­wania odpowiedzi i ich interpretacji.

Nie sposób omówić bliżej tych metod, gdyż jest to bardzo złożony i od­rębny obszar wiedzy i badań. W piśmiennictwie polskim dostępne są od­powiednie publikacje. Psycholog kliniczny, chcąc korzystać z nich w praktyce, powinien przejść odpowiednie kształcenie zawodowe lub podyplomowe, gdyż programy studiów nie obejmują już niestety szczegółowo tych zagadnień i co więcej uniemożliwiają nabranie odpowiednich umiejętności stosowania tych metod.

Wśród testów projekcyjnych wyróżnioną pozycję zajmuje test Rorschacha (stworzony przez psychiatrę szwajcarskiego Hermanna Rorschacha), składający się z 10 tablic z plamami atramentowymi i wymagający od badanego powiedzenia „co widzi?", „co to może być?". Jest to narzędzie do badania dynamiki osobowości. Po stworzeniu przez Exnera całościowego systemu opracowania wyników i ich interpretacji oraz uzyskaniu empirycz­nego potwierdzenia podstawowych założeń tej metody, można w sposób jednolity stosować to narzędzie. W metodzie tej koduje się i ocenia:

• lokalizację wypowiedzi (cała tablica, cześć duża, mała),

• determinantę wypowiedzi (kierowanie się kształtem, barwą, światłocieniem czy wrażeniem ruchu),

treść wypowiedzi (ludzie, zwierzęta, przedmioty, natura itp.),

częstość występowania w populacji.

Badanie testem Rorschacha umożliwia określenie aspektu ekspresyjnego, znaczeniowego i adaptacyjnego osobowości, wymaga jednak od psychologa dużej wiedzy i sporej praktyki w stosowaniu tego narzędzia.

Test Apercepcji Tematycznej (TAT) i jego dziecięcy odpowiednik CAT składa się z tablic tematycznych przedstawiających sytuacje społeczne. Badany ma za zadanie ułożyć opowiadanie na temat spostrzeganego obrazka z uwzględnieniem tego, jak do sytuacji doszło, co czują i myślą jej bohaterowie i jak ona się zakończy. Projekcyjność dotyczy więc w tym teście zarówno materiału testowego, jak i zadania. Interpretacja wyników tej metody, podobnie jak przy teście Rorschacha, także się zmieniała. Najistotniejszy wkład wnieśli psychologowie ego. Analiza opowiadań umożliwia nie tylko określenie dominujących potrzeb (jawnych i ukrytych) i nacisków, ale także ocenę konfliktów od strony poznawczej. Można przy pomocy tej metody ziden­tyfikować cechy bohatera (zakładając, że badany się z nim identyfikuje), cechy obiektów, z którymi pozostaje w relacji i formalne cechy osobowości', poziom jej integracji i adaptacyjności.

Projekcyjne techniki rysunkowe obejmują rysunek postaci ludzkiej, rysunek rodziny, drzewa, domu itp. Testy rysunkowe zakładają, że w czyn­ności rysowania autor projektuje swoje potrzeby, doświadczenia, sposób spostrzegania świata i siebie samego. W rysunku, podobnie jak w spon­tanicznej zabawie i psychodramie, dochodzi do rzutowania i ekspresji głęb­szych warstw funkcjonowania osobowości, emocji i popędów. W rysunku postaci mogą się ujawniać problemy z identyfikacją i tożsamością, co opisano niezwykle dojmująco w książce pt. Dziecko w autoportrecie z zamalowaną twarzą i pokazano zarazem, jak wartościową metodą może być rysunek w badaniach dzieci.

W analizie rysunków ocenia się:

• aspekty formalne - lokalizacja i wielkości rysunku oraz odległości pomię­dzy elementami, kreskę, nacisk, staranność,

• aspekty treściowe, co jest projektowane w rysowaniu, co i kogo autor przedstawia, jakich używa symboli dla oznaczenia elementów, czy i jakich używa barw, albo też czego na rysunku postaci ludzkiej, domu lub rodziny brakuje.

Techniki skojarzeń słownych to kolejna grupa metod projekcyjnych. Należy do nich klasyczny eksperyment skojarzeniowy Junga, test niedokoń­czonych zdań i test niedokończonych historii. Stosuje się w nich różne zasady interpretacji. W teście skojarzeniowym można badać poziom oporu, notując czas reakcji na bodziec słowny i jego treść. W test niedokończonych historii ocenia się poziom konfliktowości poszczególnych sfer.

Podobne prace

Do góry