Ocena brak

Metoda sondażu diagnostycznego

Autor /Aleksander Dodano /29.08.2011

Wiele kontrowersji wiąże się z określeniem jednej z najpopularniejszych metod badań społecznych w tym także pedagogicznych jaką jest sondaż, zwany przez jednych sondażem diagnostycznym, przez innych sondażem ankietowym czy sondażem na grupie reprezentatywnej ..

Ogólne założenia badań pedagogicznych uzasadniają przyjęcie nazwy sondażu diagnostycznego na użytek praktyki pedagogicznej. Pojęcia tego używa A. Kamiński i on też dał teoretyczny opis sondażu w literaturze pedagogicznej.

Co jest przedmiotem badań sondażowych? "Tym czym dla studium indywidualnych przypadków są losy jednostek ludzkich określonego ro­dzaju, tym dla sondażu diagnostycznego jest określone zjawisko społecz­ne" (T. Kamiński 1974, s. 41). Tak więc badania sondażowe obejmują wszelkiego typu zjawiska społeczne o znaczeniu istotnym dla wychowa­nia, ponadto stany świadomości społecznej, opinii i poglądów określonych zbiorowości, narastania badanych zjawi k, ich tendencji i nasilenia. Cho­dzi tu więc o wszystkie zjawiska, które nie posiadają instytucjonalnej lo­kalizacji, a wręcz odwrotnie są jakby rozproszone w społeczeństwie. Ba­dania sondażowe mają na celu wykrycie ich istnienia oraz ukazanie wszystkich atrybutów strukturalnych i funkcjonalnych.

Badania sondażowe, jak wynika z samego sensu nazwy, opierają się niemal zawsze na badaniu specjalnie dobranej próby reprezentacyjnej z po­pulacji generalnej, którą nie zawsze można precyzyjnie' określić. Np. po­dany przez A. Kamińskiego przykład alkoholizmu nie daje się umiejsco­wić' terytorialnie ani demograficznie Dopiero bardziej szczegółowe określenia pozwalaj ą w miarę zwężać przedmiotowo i terytorialnie bada­nia. Kiedy już mowa o alkoholizmie młodzieży jesteśmy w stanie bliżej zorientować się w istocie zadania bada czego.

A zatem precyzyjne określenie problemu badawczego pozwala na uści­ślenie zasięgu terytorialnego badanego zjawiska i dokonanie wyboru odpo­wiedniej próby do badań. Technika doboru próby, aby była ona reprezenta­cją populacji generalnej, to inna, odrębna sprawa, w której bardzo wiele do powiedzenia ma statystyka. Ogólnie należy stwierdzić, że od rzetelności do­boru próby zależy nasze prawo do rozciągania uogólnień na całą populację i budowania teorii. Badający musi dążyć do wybrania takiej grupy do badań, aby stanowiła ona możliwie najwierniejsze odbicie struktury, wszystkich elementów i wszystkich cech badanej populacji. Biorąc za przykład badanie nad alkoholizmem młodzieży, to w prób e znaleźć się powinny odpowiednie proporcje młodzieży wiejskiej i miejski j, dziewcząt i chłopców, młodzieży uczącej się i pracującej, proporcja odpowiednich grup wiekowych itp.

Podany przykład nie jest zbyt szczęśliwy, jego zadaniem było tylko ukazanie ogólnej zasady. Bardziej precyzyjnych technik doboru próby dostarcza statystyka. Ich przydatność jenak w pedagogice dotychczas się nie potwierdziła, a nawet wydaje się wątpliwa.

Kierując się powyższymi uwagami, definicja omawianej metody może mieć postać następującą: metoda sondażu di gnostycznego jest sposobem groma­dzenia wiedzy o atrybutach strukturalnych i funkcjonalnych oraz dynamice zjawisk społecznych, opiniach i poglądach wybranych zbiorowości, nasilaniu się i kierunkach rozwoju określonych zjawisk i wszelkich innych zjawiskach instytucjonalnie nie zlokalizowanych - osiadających znaczenie wychowaw­cze .L w oparciu o specjalnie dobraną grupę reprezentującą populację gene­ralną, w kt6rej badane zjawisko występuje.

Warto za A. Kamińskim przytoczyć przykład, który ukazuje różnice w zastosowaniu omawianych metod. "Młodzież nadużywająca alkoholu może być objęta studium indywidualnych przypadków. Natomiast alko­holizm młodzieży jako zjawisko społeczne może być przedmiotem sonda­żu diagnostycznego" (tamże s. 42). Dodajmy, że działalność komitetu antyalkoholowego może być przedmiotem monografii, a wpływ uświado­mienia i propagandy prowadzonej przez ten komitet na alkoholizm mło­dzieży - przedmiotem eksperymentu.

W badaniach sondażowych najczęściej występujące techniki to wywiad, ankieta, analiza dokumentów osobistych, techniki statystyczne i inne. Wielkość badanej populacji zależy od stopnia dokładności badań, wielko­ści zespołu badającego, wybranych do badań technik i "dostępności po­znawczej w sensie terytorialnym".

"W sondażu diagnostycznym stwierdzone prawidłowości mają najwyż­szy stopień prawdopodobieństwa w ramach ograniczonych doborem pró­by. Poza tymi ramami dostrzeżon6 prawidłowości przybierają charakter tym większego prawdopodobieństwa, im bardziej analizowaną populację mo­żemy odnieść do podobnej całości" . Np. wychowawcza dys­funkcjonalność rodziny na terenach byłych państwowych gospodarstw rolnych zyska rangę wysokiego prawdopodobieństwa powtórzenia na te­renach głębokiego ubóstwa, bezrobocia i deprywacji potrzeb społecznych.

Charakterystyki omawianych metod ograniczają się w zasadzie tylko do opisu ich podstawowych cech. Całkowicie prawie pominięta została technika ich stosowania i organizacja badań. Nieprawidłowe zaś stosowanie najlepszej metody może całkowicie wypaczyć obraz badanej rzeczywi­stości. Dlatego nie można poprzestawać na tak ogólnych opisach. Nosząc się z zamiarem zastosowania wybranej metody badań, konieczne jest się­gnięcie zarówno do literatury metodologicznej, jak i do opracowań empi­rycznych powstałych w rezultacie stosowania odpowiedniej metody.

Żadna z omawianych metod nie występuje w stanie czystym. Nader często mamy do czynienia z mieszaniną różnych metod. Jest to zjawisko konieczne i pożyteczne. Konieczne, bo rzeczywistość wychowawcza jest tak bogata, iż nie mogą jej objąć ramy jednej metody, a pożyteczne, bo stosowanie różnych metod i technik stanowi źródło dodatkowej wiedzy i czynnik kontroli rzetelności badań.

Omówione wyżej cztery metody badań nie wyczerpują rejestru uznanych i stosowanych metod w badaniach pedagogicznych, a tym bardziej społecznych.

Coraz więcej spotyka się w literaturze metodologicznej kompetentnych opracowań, które wprowadzają nowe metody i strategie badawcze. Taką pracą jest np. zbiorowe dzieło Zakładu Metodologicznych Podstaw Pedago­giki Uniwersytetu Jagiellońskiego, który, od kierunkiem profesora Stanisła­wa Palki dał przegląd nowych orientacji metodologii i metodach pedago­gicznych. Rozdziały Krystyny Ablewicz o hermeneutyce i fenomenologii w badaniach pedagogicznych Danuty Skulicz badaniach w działaniu, Barbary Łuczyńskiej o badaniach historycznych oraz Bogusławy Matwijów o badaniach porównawczych w pedagogice - są cennym, jeśli nie nowa­torstwem, to odnowieniem i utrwalenie nowych strategii w badaniach pedagogicznych. Janusz Gnitecki (1999) omawia i charakteryzuje kilka­dziesiąt metod badań i poznania klasyfikowanych ze względu na różne kry­teria: celu, procedury, orientacji metodologicznej, przedmiotu badań itp.

Omówione przeze mnie metody w t m rozdziale, uzupełnione w czę­ści opracowanej przez Teresę Bauman, są w powszechnym użyciu, dają wyniki upoważniające do wnioskowani o wysokim stopniu prawdopodo­bieństwa, mają przejrzystą procedurę w konawczą.

Podobne prace

Do góry