Ocena brak

METAFIZYKA

Autor /bolo007 Dodano /09.11.2012

 

METAFIZYKA (nłc. <metaphysica>, -ae od gr. meta = po + [ta] physika = rzeczy należą­ce do przyrody) gr. ta meta ta physikd; ang. metaphysics; fr. la metaphysiaue; rtm. Meta-physik

Nazwa „metafizyka" powstała prawdo­podobnie jako techniczno-wydawnicze okre­ślenie pism Arystotelesa traktujących o —> fi­lozofii pierwszej. Porządkujący spuściznę Stagiryty Andronikos z Rodosu umieścił je po jego pismach przyrodniczych i nazwał ta meta ta physikd — „te, które następują po przyrodniczych". Według innej hipotezy in­spiratorem tego tytułu jako wyrazu pewnej tendencji doktrynalnej, tej mianowicie, że metafizyka jest nauką, której przedmiotem ma być to, co się znajduje ponad fizyką (tj. przyrodą) — był sam Arystoteles poprzez swego ucznia Eudemosa.

Tak czy inaczej, przez metafizykę rozu­mie się na ogół podstawowy dział filozo­fii, rozmaicie jednak pojmowany zależnie od koncepcji samej filozofii; trudno o ja­kieś wspólne — syntetyczne czy eklekty­czne — pojęcie metafizyki, którą dla wię­kszości systemów można by co najwyżej scharakteryzować jako naczelne poznanie podstawowych elementów lub zasad ukła­du rozpatrywanego przez daną filozofię. Od czasów nowożytnych przez metafizy­kę rozumiano bądź naukę o jakiejś specjal­nej dziedzinie rzeczywistości (np. według R. Descartes'a metafizyka to nauka o tym, co niematerialne, a więc przede wszy­stkim o Bogu i duszy), bądź specjalny spo­sób poznania (np. według H. Bergsona metafizyka to swoiste, absolutne pozna­nie, będące bezpośrednią, pozaintelektualną intuicją tego, co rzeczywiste samo w so­bie). Jednakże podstawowe dla metafizyki jest jej znaczenie klasyczne, wywodzące się od Arystotelesa i powszechne aż do czasów nowożytnych, żywotne zresztą i współcześnie (np. w Polsce tzw. szkoła lubelska). Ważniejsze koncepcje metafizyki:

1. Metafizyka klasyczna, stanowiąca kontynuację filozofii pierwszej Arystotele­sa, nazywanawspółcześnie metafizy­ką ogólną lub niekiedy —> ~ ontologią (1). Metafizyka ogólna jest to ogólna teo­ria —>bytu, nauka o bycie jako bycie. Ma ona na celu racjonalne wyjaśnianie całej istniejącej realnie rzeczywistości; za punkt wyjścia przyjmuje empiryczne doświad­czenie tej rzeczywistości jako danej w in­tuicji świata materialnego, poza które jed­nak w naturalny sposób wykracza, posłu­gując się powszechnymi zasadami bytu i myślenia. Do metafizyki ogólnej włącza się też tzw. -^ teodyceę (teologię natural­ną, filozofię Boga), która szukając ostate­cznych racji istnierua czegokolwiek uza­sadnia istnienie bytu absolutnego.

Oprócz metafizyki ogólnej wyróżnia się metafizykę szczegółową, która obejmuje —^ filozofię przyrody (3A) (nie-ożywionej i ożywionej) i —> psychologię (1) filozoficzną (filozofię duszy), a także —> an­tropologię (3) filozoficzną (filozofię człowie­ka). Metafizyka szczegółowa nie daje się wyprowadzić z ogólnej, gdyż posiada włas­ne dane doświadczenia, uwyraźniające no­we treści w strukturze bytu.

  1. Od czasów I. Kanta: rozważania o tjntn, co pozadoświadczalne, pozazjawiskowe (u samego Kanta: całość wiedzy apriory­cznej czystego rozumu).

  2. Według A. Comte'a i pozytywistów: spekulacje dotyczące tego, co niepoznawal­ne; według neopozytywistów: zbiór niesprawdzalnych empirycznie, a więc tylko pozorrue coś mówiących wypowiedzi — tak rozumiana metafizyka może pełnić tyl­ko funkcje emocjonalne, ale nie poznawcze.

  3. Według A. Fouillego, W. Jamesa, R. Euckena: pewien analityczno-syntetyczny typ krytycznego poznania rzeczywi­stości, scalającego wszelkie doświadcze­nie, zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrz­ne; w tym ujęciu metafizyka byłaby swoi­stym, metodycznie opracowanym świato­poglądem.

  4. U N. Hartmanna: dział filozofii zaj­mujący się całością bytu, tj. zarówno jego elementami racjonalnymi, jak i nieracjo­nalnymi; w związku z tym rozwój metafi­zyki to rozwój problematyki, a nie rozstrzy­gnięć.

  5. Według heglizmu i materializmu dia­lektycznego: metafizyka w przeciwsta­wieniu do —> dialektyki (6, 7) — teoria rzeczywistości i odpowiednia do niej metoda badań, ujmujące byt jako statyczny zbiór odizolowanych od siebie przedmiotów.

  6. pot. Irracjonalne spekulacje na temat sensu świata i losu człowieka lub na temat bytów niematerialnych w ogóle, bądź bli­ska dziedzirue sztuki sfera przeżyć emocjonalno-intelektualnych odpowiadają­cych tym spekulacjom.

 

Podobne prace

Do góry