Ocena brak

MEIR EZOFOWICZ, powieść E. Orzeszkowej

Autor /madziaCMG Dodano /06.03.2012

MEIR EZOFOWICZ, powieść E. Orzeszkowej, prwdr. w „Kłosach" 1878, wyd. os. w Warszawie 1878, t. 1-2, z ilustracjami M.E. Adriollego. Akcja toczy się w małym miasteczku o fikcyjnej nazwie Szybów (prototypem jest Szkłów). Przedstawione zostało środowisko żyd., zamknięte, wyobcowane ze społeczności pol., występującej w powieści jedynie epizodycznie. O wpływy w tym środowisku walczą z jednej strony rodzina konserwatywnych rabinów Todrosów, z drugiej Ezofowiczo-wie, kupcy o tradycjach postępowych. Przeciwieństwa te usymbolizowane są przez starość Izaaka Todrosa i młodość Meira. W tle ukazana jest ciemna i wyzyskiwana uboga ludność miasteczka. Bohater powieści, potomek i spadkobierca duchowy zwolennika racjonalistycznej filozofii Majmonidesa, Michała Ezofowicza, który w czasach odrodzenia usiłował zreformować społeczeństwo żyd. i zbliżyć do pol., oraz Hersza Ezofowicza, działacza z czasów Sejmu W., przeciwstawia się ortodoksyjnemu, zacofanemu środowisku, reprezentowanemu przez rabina Todrosa. Meir, typ samotnego bohatera z tradycji literatury romant., przegrywa walkę, zostaje wyklęty i wygnany z Szybowa, jego towarzyszka, Karaimka Gołda, ginie zamordowana, broniąc powierzonego przez Meira testamentu Michała Ezofowicza, stanowiącego symbol postępu i narzędzie walki. Meir rusza w świat, zostawiając jednak w Szybowie grupę zwolenników. Gruntowne studia judaistyczne pozwoliły Orzeszkowej nawiązać do historii Żydów w Rzplitej (Michał i Hersz Ezofowicze są postaciami hist.) oraz stworzyć wszechstronny obraz obyczajowości i kultury żydowskiej. Poza licznymi realiami przyczynił się do tego stylizowany język postaci, zawierający wtręty w języku hebr. i jidysz. Idea przewodnia powieści była odbiciem panującym w 2 poł. XIX w. tendencji asymilacyjnych, związanych z nurtem tzw. oświecenia żydowskiego. Utwór, jeden z najznakomitszych w ówczesnej literaturze, zyskał rozgłos światowy. Przekłady na 12 języków. Adaptacja scen A. Kallas, wyst. 1902, 1907; ekranizacja 1911 w reż. J. Ostoi-Sulnickiego.

Wyd. J. Krzyżanowski w: Pisma zebrane, t. 9-10, W. 1947.

J. KRZYŻANOWSKI Historia małego miasteczka, w: W kręgu wielkich realistów, Kr. 1962; tenże, posłowie w wyd. W. 1973.

Mieczysława Romankówna

Do góry