Ocena brak

MAX WEBER (1864 - 1920)

Autor /Ivan Dodano /28.07.2011

Socjolog, historyk i ekonomista niemiecki, sławny i wpływowy już za życia, a po śmierci uznany za jedną i największych postaci w historii socjologii. Najbardziej głośne dzieło to Etyka protestancka i duch kapitalizmu (1904-1905), ale największe bogactwo idei zawarł w Wirtschaft und Gesellschaft [Ekonomia i społeczeństwo] (1922), a także licznych esejach z metodologii badań społecznych, socjologii religii, prawa i polityki.

Weber zapoczątkował przełom antypozytywistyczny w uprawianiu socjologii, głosząc zasadniczą odrębność tej dyscypliny wobec nauk przyrodniczych. Przedmiotem socjologii są bowiem działania ludzkie, ostateczne tworzywo, z którego powstają struktury, organizacje, instytucje, a niezbywalnym elementem działań są znaczenia. Analiza działań ludzkich musi prowadzić do ich rozumienia, poprzez interpretację zawartych w nich znaczeń motywacyjnych (przyjmowanych przez samych działających) oraz kulturowych (podzielanych w zbiorowości, w której działają). Operacja Verstehen (rozumienia) jest możliwa, ponieważ większość działań ludzkich jest racjonalnych, wystarczy więc odtworzyć kalkulację środków i celów, kosztów i zysków, jaka leży u podłoża działań. W odniesieniu do działań afektywnych pomocna jest empatia, a w odniesieniu do działań tradycjonalnych - pamięć historyczna.

Z działań ludzkich wyłaniają się trwalsze struktury, na przykład władza - prawdopodobieństwo podejmowania wiążących decyzji. Naga przemoc przeradza się w autorytet, gdy jest akceptowana przez podwładnych. Podstawą legitymizacji władzy może być prawo, tradycja lub charyzma. Najbardziej zracjonalizowaną sieć relacji władzy stanowi organizacja biurokratyczna, kierująca się wyłącznie bezosobową, instrumentalną efektywnością. Ze złożonych sieci działań powstają także struktury nierówności: majątkowej, politycznej, prestiżowej.

Również tak skomplikowana formacja społeczno-ekonomiczno-polityczna, jaką jest kapitalizm, narodziła się dlatego, że w pewnym momencie i w pewnym miejscu ludzie podjęli działania przedsiębiorąc, inwestycyjne, gromadzili oszczędności, akumulowali i pomnażali majątek, konkurowali ze sobą. Motywacji działań zgodnych z „duchem kapitalizmu" dostarczyła etyka protestancka, a zwłaszcza kalwinizm. Z czasem ekspansywność i efektywność kapitalizmu zrodziła immanentne motywacje jego dalszego rozwijania, ale „pierwszego pchnięcia" dokonała religia. W historii takie zbiegi okoliczności czy przypadki odgrywają wielką rolę i dlatego nie można mówić o koniecznościach dziejowych czy żelaznych prawach historii. Historia jest produktem ludzkich decyzji i wyborów, nigdy do końca niezdeterminowanym.

Podobne prace

Do góry