Ocena brak

Max Weber

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Max Weber jako socjolog polityki. Wkład M. Webera jako socjologa polityki jest niemierzalny. Szczególne znaczenie dla socjologii polityki mają dwa dzieła M.Webera „Polityka jako zawód i powołanie”, „Gospodarka i społeczeństwo”. Max Weber zastanawia się nad tym, co takiego istnieje, co takiego musi zostać spełnione, by mogła istnieć władza; czym takim różni się Europa od pozostałych cywilizacji, że pomino iż w Europie tradycja polityczna jest dużo późniejsza, od tradycji np. azjatyckich (Cesarstwo Chin, Cesarstwo Japońskie), co jest takiego, że Europa Zach. narzuciła swój styl, narzuciła swoją wizję świata, tym wszystkim innym cywilizacjom, to Europa Zach. Stworzyła model nowoczesnego państwa. Państwa o trójpodziale władzy, państwa opierającego się na prawie.

Max Weber dostrzegł, że niemożliwe jest zrozumienie tylko i wyłącznie władzy jako jednego obszaru. Ażeby zrozumieć sferę władzy, należy równocześnie interesować się trzema sferami, nie jest możliwe oddzielenie tych trzech sfer. To jest z jednej strony sfery władzy, z drugiej – sfery gospodarki, i z trzeciej strony – sfery wartości. Nie można rozpatrywać tych sfer osobno, bez odnoszenia się do nich wzajemnie. Max Weber zastanawiał się nad tym, skąd rekrutowali się politycy, zastanawiał się nad grupami społecznymi, z których rekrutowali się politycy. Tymi grupami są: duchowni, arystokracja, szlachta dworska. Były jeszcze inne grupy, np. istniejąca w Chinach, gdzie rozwinął się pogląd, że aby być politykiem, administratorem, trzeba mieć odpowiednią wiedzę.

Tą grupą byli humaniści-literaci. Odpowiednikiem humanistów-literatów była grupa istniejąca w Grecji – filozofów. Kolejna grupa jest charakterystyczna tylko i wyłącznie dla Europy, która miała potężne znaczenie dla rozwoju Europy – to są prawnicy. Była to kasta, która narodziła się w starożytnym Rzymie i jest charakterystyczna tylko dla Europy. Działała tylko i wyłącznie po to, by tworzyć i poznawać prawo. Społeczeństwo było oparte na tym prawie, zatem ci którzy byli najbardziej predestynowani do polityki to prawnicy. To wg M. Webera miało ogromny wpływ na tworzenie się nowoczesnego państwa zachodniego. Prawo to po upadku Cesarstwa Rzymskiego było hołubione, bo takim sukcesorem był Kościół, który zaszczepił rzymski model prawa na całą Europę Zachodnią.

Centralnym pojęciem M. Webera jest pojęcie panowania, które wcale nie jest tożsame z władzą. Wg Webera władza to jest przewaga, to jest posiadanie jakiejś przewagi, najlepiej jest to widoczne na przewadze ekonomicznej. Kto ma przewagę ekonomiczną, ten ma władzę. Natomiast w stosunku do władzy istnieje panowanie, czyli pewna relacja pomiędzy władcą a rządzonymi. Panowanie to stosunek w którym rządzący, ma prawo wydać rozkaz i możemy oczekiwać że ten rozkaz zostanie wykonany. Inaczej mówiąc panowaniu zawsze towarzyszy posłuch. Wg M. Webera istnieją dwa fundamenty panowania:

1.przemoc, kto panuje ten ma monopol na przemoc, jest to implikacja dysponowania siłą, jednak panowanie oparte tylko na sile będzie krótkotrwałe, słabe

2.jakaś wartość, która legitymizuje władzę. Musi istnieć jakiś system wartości, na którym opiera się posłuszeństwo.

Max Weber tworzył socjologię w oparciu o tzw. typy idealne. Typy idealne to jest zawieszenie rzeczywistości, typ idealny czegoś, to nie jest typ rzeczywisty. Zawieszenie rzeczywistości to jest tworzenie nowej jakości, na podstawie poznanych empirycznie doświadczeń rzeczywistości. Bierzemy fakty rzeczywistości i tworzymy typy idealne. To zawieszenie istnieje po to, by móc omówić rzeczywistość, która jest dynamiczna. Za pomocą typów idealnych poznajemy mechanizmy tworzące rzeczywistość.

W teorii panowania Max Weber wyróżnia trzy idealne typy:

1. idealny typ panowania to typ panowania tradycyjnego, w którym wartością legitymizującą władzę jest tradycja. Cała władza oparta jest na wierze poddanych, że dana władza zawsze była w posiadaniu tej rodziny, jest i będzie. To jest władza, która istniała w państwach feudalnych, plemionach Afrykańskich czy Płd Amerykańskich. Przykładem panowania tradycyjnego był sułtanizm – model panowania rozszerzonego władcy, gdzie całe państwo to jest rozszerzony dom władcy. Tradycja jest czymś, co legitymizuje władzę i która równocześnie ogranicza władzę. To tradycja decyduje o sposobie sprawowania władzy. Jeśli władca będzie władcą reformatorem i będzie chciał zmienić tradycję, to wtedy delegitymizuje swoją władzę.

2. typ panowania charyzmatyczny – od greckiego charyzma oznacza jakąś moc, jakąś magiczną siłę, która nieważne że obiektywnie nie istnieje, ważne że poddani wierzą w tę siłę. Ważne jest, że istnieje jakiś magiczny elementy, który predestynuje daną osobę do sprawowania władzy. Podobieństwo typu charyzmatycznego do tradycyjnego: wartość władzy jest skupiona w osobie panującego.

W typie tradycyjnym władca jest konserwatystą, w typie charyzmatycznym – rewolucjonistą, który używa swojej charyzmy, żeby coś zmienić. Z reguły są to przywódcy, którzy mają jakąś misję do spełnienia i dlatego lud wierzy, że jest to człowiek, który ma prawo nimi rządzić. Władca charyzmatyczny to jest władca, który chce wprowadzić nową jakość. Za takiego charyzmatycznego przywódcę uważa się Lecha Wałęsę, który był prostym robotnikiem, takim jak lud, u którego miał poparcie. Przywódcą charyzmatycznym był też Jan Paweł II, był duchowym przywódcą charyzmatycznym.

W tym typie panowania zachodzi problem sukcesji. Istniały dwa sposoby przekazywania władzy przez władcę charyzmatycznego:

Istnieją jakieś określone kryteria dla nowego przywódcy charyzmatycznego (np. Dalaj Lama uważany za wcielenie Buddy)

Przekazanie władzy, odchodzący przywódca przekazuje władzę drugiemu Najlepsi spośród uczniów wybierają spośród siebie i na niego spływa charyzma (Kościół katolicki).

Te dwa typy panowania Max Weber tworzy tylko po to, by odróżnić od trzeciego typu, charakterystycznego dla Europy.

3. typ panowania legalnego – to typ prawa, w tym sensie, że zarówno istnienie, zakres, kompetencja władzy, kto tą władzę sprawuje jest ustanowione przez prawa pozytywne.

Cechy charakterystyczne: istnienie abstrakcyjnych norm, które dopiero w konkretnych przypadkach są aplikowane wszelkie normy jakie istnieją mogą zostać wprowadzone jako prawo i będą one respektowane przez tych, którzy podlegają władcy ludzie zajmujący pozycje władzy nie są władcami osobistymi, ale pełnią funkcje ściśle określone przez prawo, które im narzuca jakie mają kompetencje. Z kolei rządzeni są wolnymi obywatelami, którzy nie są winni posłuszeństwa władcom, tylko są winni posłuszeństwa prawu.

Nieodzowny w tym typie panowania jest aparat zarządzania nazywany biurokracją. Biurokracja na pocz. XXw. była uważana za najnowocześniejszy system zarządzania. Ponieważ, jeżeli gdzieś indziej, kto jest kim decydują układy, koneksje, to w przypadku biurokracji obowiązują proste zasady awansu na podstawie kompetencji. To jest typ idealny. Typ rzeczywisty okazała się inny, w którym miały znaczenie właśnie koneksje. Typ idealny biurokracji wg M. Webera – prawo i administracja działają w sposób ciągły, są kierowane za pomocą pewnego zespołu, wg aktualnych zasad, cały proces, władza i odpowiedzialność każdego funkcjonariusza zależy od hierarchii, wszystko należy do urzędu nie do osoby zarządzającej, środki stanowiące o wykonywaniu władzy są własnością organizacji, a cały proces polega na przepływie dokumentów, co jest kwintesencją biurokracji. Bez biurokracji nie możliwy jest system panowania legalnego.

Podobne prace

Do góry