Ocena brak

MATERIALIZM

Autor /bolo007 Dodano /08.11.2012

 

MATERIALIZM (nłc. materialis = doty­czący materii) ang. materialism; fr. materialisme; nm. Materialismus

Termin wprowadzony w XVII w. przez R. Boyle'a {materialist — „materialista") i G. W. Leibniza; zanim upowszechnił się termin „materializm", używano w tym znaczeniu określenia „epikureizm".

1. Ogólna nazwa przyznawana doktry­nom i poglądom, według których jedy­nym tworzywem rzeczywistości jest -> ma­teria (6, 7). Sprowadzają one całą rzeczy­wistość wprost do materii (materia­lizm skrajny) lub do jej modyfikacji, tzn. tego, co od materii bytowo pochodne i zależne, wystarczających do wyjaśnienia zjawisk życiowych i psychicznych (ma­terializm umiarkowany). Jako stanowisko ontologiczne materializm jest -^ monizmem (a), a jako teoriopoznawcze > empiryzmem (la, 2). W ujęciu mar­ksistowskim materializm jest teoriopoznawczym -> realizmem (IB) i jako taki jest
w tym ujęciu przeciwstawiany -^ ideali­zmowi (I) oraz -^ spirytualizmowi (1). W hi­storii filozofii materializm wiązał się na ogół z empiryzmem, -> racjonalizmem (4), —> determinizmem (5) historycznym, rela­tywizmem. Rozróżnia się:

  1. Materializm klasyczny, według któ­rego w materii zachodzą jedynie zmiany ilościowe, a myśl sprowadza się do zja­wisk porządku materialnego. Zalicza się do niego m. in.: materializm atomistyczny (Demokryt) {-^ atomistyka /1 /); materia­lizm mechanicystyczny starożytny (Epi­kur); materializm dynamistyczny staroży­tny (stoicy) (dynamizm /1 /); materializm mechanicystyczny nowożytny (Th. Hobbes, J. O. De La Mettrie, P. Th. d'Holbach, C. A. Helyetius, M. w. Łomonosow, A. N. Radiszczew) (—> mechanicyzm /a/ ontologiczny); materializm wulgarny (L. Buchner, K. VoGT, J. Moleschott); -> epifenomenalizm.

  2. Materializm dialektyczny — filozofię marksizmu, system zbudowany przez K. Marksa i F. Engelsa w nawiązaniu do -^ dialektyki (6) Heglowskiei, a rozwinięty przez W. I. Lenina. Według materializmu dialektycznego, który wyjaśnia ewolucję materii procesami dialektycznymi, u kre­su procesów ilościowych pojawiają się zmiany jakościowe, co tłumaczy również istnienie zjawisk psychicznych, będących jedynie wytworem materii, aczkolwiek wytwór ten różni się realnie od zjawisk porządku materialnego. Poza problematy­ką ontologiczną materializm dialektyczny zawiera problematykę teoriopoznawczą (obiektywność i aktywność poznania; —> te­oria odbicia) i antropologiczną („człowiek wytworem i współtwórcą całokształtu sto­sunków społecznych"). Określenia „mate­rializm dialektyczny" użył po raz pier­wszy prawdopodobnie G. W. Plechanow (1892).

    Materializm historyczny, czyli „materialistyczne pojmowanie dziejów" — stanowi zastosowanie materializmu dialektycznego do analizy zjawisk społe­cznych. Według materializmu historycz­nego czynnikiem decydującym w ostatniej instancji o rozwoju społecznym, ustroju, kulturze, religii jest sposób produkcji dóbr materialnych.

    3. Odmianami współczesnego materia­lizmu są również —> pansomatyzm (T. Ko­tarbiński) i —> naturalizm (1) (E. Nagel).

    2. Materializm praktyczny — praktycz­na postawa życiowa, przeciwstawna —> ide­alizmowi (II) etycznemu, zgodnie z którą posiadarue bogactw materialnych i dozna­wanie przyjemności (—> hedonizm /2/) to największe wartości w życiu człowieka. Materializm praktyczny nie musi być kon­sekwencją materializmu teoretycznego (1), jest raczej konsekwencją -^ indyferentyzmu (II) i —> relatywizmu (1, 2), a najczę­ściej wiąże się z konsumpcjonizmem i skrajnym -^ liberalizmem.

Podobne prace

Do góry