Ocena brak

MARYCJUSZ SZYMON, Maricius, właśc. nazw. Kociołek

Autor /madziaCMG Dodano /05.03.2012

MARYCJUSZ SZYMON, Maricius, właśc. nazw. Kociołek, po nobilitacji Czystochlebski, Marycjusz-Czystochlebski, ur. 1516 w Pilźnie nad Wisłokiem, zm. 3 VI1574 w Czystochlebie (?) pod Wąbrzeźnem, humanista, filolog klas. i pisarz pedagogiczny. Ur. w rodzinie mieszcz.; po studiach w Akad. Krak. od 1532 tamże docent, nast. 1540-51 prof. wydz. filoz.; komentował m. in. Cycerona, Horacego i Wergiliusza. Stał na czele postępowej grupy uczonych-humanistów, częśc. skłaniających się ku reformacji. W 1544—46, jako guwerner młodego W. Herburta, odbył podróż do Włoch; uczył się w Padwie, Bolonii, uzyskał doktorat prawa w Ferrarze. Po powrocie ogłosił 1546-48 prace filol.: przekłady na łacinę dwóch mów Demostenesa i komentarze do dwóch utworów Cycerona, a 1551 - swe podstawowe dzieło De Scholisseu Academiis libri duo (przekł. pol. A. Danysza pt. O szkołach, czyli akademiach, ksiąg dwoje, Kr. 1929), stanowiące najpełniejszy i najbardziej konsekwentny wyraz pol. myśli pedag. doby odrodzenia. W dziele tym, osnutym na kanwie pedagogiki Kwintyliana, omawia całokształt wychowania publ., krytykując współcz. praktykę i postulując nowoczesną przebudowę systemu oświat.; kreśli wzór profesora-uczonego i wychowawcy, domagając się jednocześnie zmiany pozycji społ. i uposażeń stanu nauczycielskiego; uwydatnia rolę szkoły jako podstawy trwania i rozwoju państwa i uzasadnia konieczność kierowania szkolnictwem przez organy władzy państw., a nie kościelnej. Poglądy M. spotkały się z uznaniem współczesnych, m. in. A. Frycza Modrzewskiego, J. Przyłuskiego, A. Trzecieskiego (mł.). Mimo to M., zrażony stosunkami uniw. i biedą, porzucił katedrę obejmując intratne stanowisko kanclerza bpa chełmińskiego i włączając się do walki z różnowiercami. Po ożenku osiadł na roli w przysiółku Czystochleb (inaczej: Schoenbrot); 1559 nobilitowany. Jedynym dokumentem lit. tego okresu jest Korespondencja z 1551-55, prowadzona z przyjaciółmi (m. in. z S. Hozjuszem, M. Kromerem, A. Nideckim), dająca interesujący, rzadki u nas autentyczny obraz życia humanisty (wyd. z rękopiśmiennego kopiariusza przez S. Kota, Kr. 1929).

O szkołach..., wyd. i wstęp H. Barycz, Wr. 1955; 700 lat. Wiek XVI. PSB 20 (H. Barycz: Maricjusz); Ł. KURDYBACHA Poglądy pedagogiczne Sz. M., Rozpr. z Dziejów Oświaty, 6 (1963); H. BARYCZ Zmarnowany talent. Sz.M., humanista i pisarz pedagogiczny, w: Z epoki renesansu, reformacji i baroku, W. 1971.

Henryk Barycz

Podobne prace

Do góry