Ocena brak

Manifest PKWN

Autor /Emeryk Dodano /20.10.2011

(przygotowany w Moskwie, tam też odbył się druk doku-u). Dla uwiarygodnienia wobec ludności ogłoszono go w Chełmie Lubel-skim, mieście znajdującym się już pod kontrolą Armii Czerwonej i Wojska Pol-skiego. PKWN w Manifeście: wzywał Polaków do walki z okupantem w ścisłym sojuszu z Armią Czerwoną; zapowiadał zbudowanie przyszłej Polski w oparciu o konstytucję z 1921 r. - ustrój demokratyczny, przywrócenie swobód demokra-tycznych; odmawiał uznania rządu londyńskiego, nazywając go "sanacyjnym" i "samozwańczym"; ogłaszał konieczność odbudowy Polski ze zniszczeń wojennych, reformę rolną (bez odszkodowania dla właścicieli ziemi 50 ha w Polsce centralnej i powyżej 100 ha na ziemiach polskich włączonych do Niemiec); przejęcie pod tymczasowy zarząd majątków niemieckich; zwrot osobom prywatnym majątku zagrabionego przez Niemców, gwarantował poszanowanie własności pry-watnej; zapowiadał przyłączenie do Polski Pomorza, Śląska, a w sprawie granic wschodnich stwierdzał konieczność oddania ziem litewskich Litwie, białoruskich Białorusi, ukraińskich Ukrainie, szczególny nacisk kładł na współpracę i dobro-sąsiedzkie stosunki z ZSRR i Czechosłowacją oraz na utrzymywanie przyjaznych stosunków ze wszystkimi państwami demokratycznymi.

27 lipca członkowie PKWN podpisali w Moskwie porozumienie z ZSRR, na mocy którego zrzekli się pretensji do wschodnich ziem polskich na korzyść Związku Radzieckiego. PKWN został przez Związek Radziecki uznany oficjalnie za legal-ną władzę w Polsce.

Od sierpnia 1944 r. na ziemiach polskich istniały dwa ośrodki władzy - legal-ny: Delegatura Rządu na Kraj z Krajową Radą Ministrów i struktury Armii Kra-jowej - instytucje mające mandat od legalnego rządu polskiego w Londynie, cieszące się poparciem zdecydowanej większości społeczeństwa polskiego; i nie-legalny: Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego i Krajowa Rada Narodowa -uznane jedynie przez ZSRR, działające z mandatu Kremla, cieszące się nikłym poparciem Polaków. O ostatecznym przejęciu władzy w Polsce zadecydowały fakty militarne - stacjonowanie na naszych ziemiach od lipca 1944 r. ponad 2,5 mln żołnierzy radzieckich i współdziałających z nimi oddziałów Ludowego Wojska Polskiego.

Okres od powstania PKWN (dojście frontu wschodniego do linii Wisły) aż do stycznia 1945 r. (podjęcia nowej ofensywy radzieckiej na zachód) nosi nazwę okre-su tzw. Polski lubelskiej. Budowanie struktur nowej władzy ludowej odbywało się pod opieką żołnierzy radzieckich, funkcjonariuszy NKWD i polskiego Urzędu Bez-pieczeństwa Publicznego. We wrześniu 1944 r. na mocy dekretu PKWN przewod-niczący KRN, Bolesław Bierut, został głową państwa - prezydentem KRN. PKWN i KRN organizowały życie na zajętych terenach eliminując ludzi z ujawniających się struktur podziemnego państwa polskiego.

Budowa nowej Polski odbywała się w atmosferze terroru - usprawiedliwieniem miało być podejmowanie walki z re-akcją, którą dostrzegano przede wszystkim w szeregach AK i strukturach Polski podziemnej. 30 października PKWN uchwalił dekret o ochronie państwa pozwala-jący na skazywanie na śmierć praktycznie za wszelkie przewinienia godzące w pań-stwo (możliwość wieloznacznego interpretowania przepisów). Jednocześnie pow-stała Milicja Obywatelska i policja polityczna: Urząd Bezpieczeństwa. Masowo w dawane były wyroki śmierci nawet za posiadanie radia.

~ Życie gospodarcze Polski lubelskiej było koncesjonowane przez władze: w sierpniu 1944 r. ukazał się dekret o obowiązkowych dostawach żywności dla wojska i do miast; władze lubelskie przeprowadziły niekorzystną dla obywateli wymianę pieniędzy; pod okiem Armii Czerwonej trwał rabunek urządzeń przemy-słowych i wywóz do ZSRR; zgodnie z postanowieniami Manifestu PKWN 6 wrześ-nia 1944 r. ukazał się dekret PKWN wprowadzający reformę rolną - przymu-sowa parcelacja obejmowała majątki o łącznej powierzchni 100 ha lub 50 ha powierzchni użytkowej, na ziemiach zachodnich powyżej 100 ha.

Parcelacji miały ulec także majątki poniemieckie, Polaków kolaborujących z okupantem i tych, któ-rzy uchylali się od służby wojskowej. Parcelacja wobec oporów społeczeństwa od-bywała się w wielu regionach przy użyciu siły. Chłopi za otrzymaną ziemię mieli uiścić opłatę wartości jednorocznych zbiorów rozłożoną na raty. Znaczna część parcelowanej ziemi znalazła się w rękach państwa. Reforma rolna było przeprowa-dzana w atmosferze agitacji ideologicznej i politycznej, rozpalonej nienawiści do obszarników".

Na potrzeby opinii międzynarodowej nowe władze polskie chciały stwarzać pozory wielopartyjności i swobody życia politycznego. Partie i stronnictwa polityczne mogły jednak istnieć jedynie za przyzwoleniem władz - wrzesień 1944 Lublin "powstanie" Polskiej Partii Socjalistycznej, "powstanie" Stronnic-twa Ludowego i "odnowienie" Stronnictwa Demokratycznego - działały one pod kuratelą władz Polski lubelskiej. Życie polityczne, społeczne i ideologiczne zdominowała w praktyce Polska Partia Robotnicza kontrolując na forum Central-nej Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Demokratycznych pozostałe partie i stronnictwa.

31 grudnia 1944 r. KRN powołała Rząd Tymczasuwy Rzeczypospolitej Polskiej. Premierem został Edward Osóbka-Morawski z PPS, a wicepremierami Wła-dysław Gomułka z PPR i Stanisław Janusz z prolubelskiego SL. Powstanie niele-galnego rządu na ziemiach polskich spotkało się ze zdecydowaną krytyką rządu polskiego premiera Tomasza Arciszewskiego w Londynie, Polakow mieszkających za granicami i przywódców Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych.

Podobne prace

Do góry