Ocena brak

Madryt

Autor /Sasza Dodano /31.01.2012

Madryt, stolica Hiszpanii, to dos­konale prosperujący, nowoczesny ośrodek przemysłowy, a jedno­cześnie miasto pełne zabytków. Wspaniała architektura Madrytu jest pozostałością po okresie naj­większej świetności, kiedy królowie hiszpańscy należeli do grona naj­potężniejszych władców Europy.
Do połowy XVI wieku położony w central­nej części Półwyspu Iberyjskiego Madryt był stosunkowo niewielkim miastem o nik­łym znaczeniu politycznym i gospodarczym. Dopiero od 1561 roku, kiedy to król Hiszpanii, Filip II przeniósł tu swoją siedzibę, miasto zaczę­ło się dynamicznie rozwijać. Od 1606 roku Madryt jest stolicą Hiszpanii, a obecnie również najwięk­szym miastem tego kraju.
Jak na stolicę kraju przystało Madryt jest mia­stem dużym, choć nie molochem, który przytła­czałby rozmiarami. Stolica Hiszpanii ma 531 km2 powierzchni i 2,9 mln mieszkańców. Pod wzglę­dem urbanistycznym wyraźnie odznaczają się dwa style zabudowy - centrum miasta (okolice Plaza Mayor) poprzecinane jest gęstą siecią wąskich, ma­lowniczych uliczek, natomiast przez wybudowane później dzielnice, otaczające zabytkowe centrum, ciągną się szerokie aleje. Wokół rozległych pla­ców wznoszą się tutaj wysokie nowoczesne budyn­ki biurowców.
Mieszkańcy Madrytu pochodzą ze wszystkich rejonów Hiszpanii - wielu z nich przyciągnęła do stolicy perspektywa pracy w szybko rozrastającym się pasie przemysłowym rozciągającym się wokół miasta. Hiszpanie nazywają mieszkańców Madrytu gatos, tzn. koty. Przydomek ten pochodzi jeszcze z czasów średniowiecza, kiedy to miejscowi żoł­nierze mieli opinię niezrównanych wspinaczy - nie był im straszny żaden mur obronny.
W latach 70. naszego stulecia do Madrytu napły­nęła liczna grupa uchodźców z hiszpańskojęzycznych krajów Ameryki Południowej (zwłaszcza Argentyńczyków i Chilijczyków). Część tej grupy to imigranci zarobkowi, wielu to ludzie prześla­dowani ze względów politycznych.
Położenie
Madryt jest najwyżej położoną stolicą europejską - leży na wysokości 635 metrów n.p.m. na gliniano-piaszczystej wyżynie Meseta u podnóża gór Sierra de Guadarrama. Najwyższy szczyt tych gór, Penalara, ma 2430 metrów. Średnie temperatury lipca i sierpnia sięgają 25°C, w dzień temperatura często przekracza 38°C.
Miasto wznosi się na dwóch brzegach rzeki Rio Manzanares, niewielkiego dopływu Jaramy, w do­rzeczu Tagu. Rio Manzanares jest niewielka, mówi się o niej ironicznie, że jest to raczej „strumyk o reputacji rzeki". Średnie roczne opady wynoszą tu 406 milimetrów - największe opady przypada­ją na miesiące zimowe.
Wprawdzie archeolodzy odkryli w pobliżu Madrytu ślady osadnictwa prehistorycznego i szczątki osady z czasów rzymskich, jednak w do­kumentach pierwsze wzmianki o Madrycie poja­wiły się dopiero w X wieku. W tym czasie był to niewielki zamek muzułmański zwany Madżrit. Później wokół leżącego na wyższym brzegu zamku (Alcazar) powstało niewielkie miasteczko zwane Medina. W 1083 roku Madżrit został zdobyty przez wojska Alfonsa IV Mężnego i włączony do Kasty­lii. Od tego czasu pełnił funkcję bastionu na granicy z Maurami. W 1309 roku Madryt został wyznaczo­ny na miejsce spotkań kastylijskiego parlamentu, tak zwanych kortezów.
Początkowo miasto rozwijało się wzdłuż dwóch ulic, które obecnie noszą nazwy Calle Mayor i Calle de Segovia. Maurowie, którzy aż do czasu zakoń­czenia rekonkwisty w 1492 roku razem z chrze­ścijanami zamieszkiwali to miasto, osiedlali się głównie w jego południowo-zachodniej części. Dzielnica ta do dziś nosi nazwę Moreria.
W 1561 roku Filip II przeniósł swą siedzibę do Madrytu na stałe, a za panowania jego następcy, Filipa III, w 1606 roku, Madryt stał się stolicą kró­lestwa Hiszpanii. Do końca XVI wieku miasto zaj­mowało obszar zaledwie 60 tysięcy m2, czyli pro­stokąt o bokach 200 i 300 metrów, jednak od momentu ustanowienia stolicy rozpoczął się okres jego gwałtownego rozwoju. W roku 1598 Madryt miał 60000 mieszkańców, a już w niespełna 60 lat później, kiedy Pedro Teixeira sporządził pierwszy plan miasta, liczba jego mieszkańców przekroczyła 100 tysięcy. W owym czasie w Madrycie było około 11 tysięcy budynków.
Z pewnością najsłynniejszą atrakcją architekto­niczną Madrytu jest zabudowa Plaza Mayor - cen­tralnego placu miasta zbudowanego w latach 1617-1619 według projektu Jana Gomeza de Mora. Plaza Mayor zaprojektowany jest na planie czworobo­ku. Sąsiadujące z placem ulice połączone są z nim za pomocą czterech sklepionych przejść. W przy­legających do placu budynkach znajdują się obec­nie liczne sklepy i kawiarnie. Plaza Mayor jest jed­nym z centralnych punktów Madrytu, wzmożony ruch panuje tu praktycznie przez całą dobę.

Kolejny okres prosperity Madrytu przypada na czasy, kiedy Hiszpania była pod panowaniem Burbonów. Wiele najwspanialszych budowli mia­sta zostało wzniesionych za panowania Karola III 1759-88. W tym czasie ukształtował się też dzi­siejszy układ ulic - powstały szerokie bulwary roz­chodzące się promieniście od najstarszej, zatło­czonej części miasta.
Nadwornymi architektami Karola III byli zafa­scynowani klasycyzmem Francisco Sabatini, Ventura Rodríguez i Juan de Villanueva. Monu­mentalny łuk na Plaza de Independencia i Puerta de Alcalá zostały zbudowane w 1778 roku. Z tego też okresu pochodzi plac Puerta del Sol. Usytu­owany tam kamień jest w Hiszpanii tradycyjnym punktem odniesienia do mierzenia odległości.
W 1808 roku do Madrytu wkroczyły wojska francuskie, a cesarz Napoleon Bonaparte ulokował na tronie swojego brata, Józefa. Józef Bonaparte nie cieszył się jednak poparciem Hiszpanów, wkrótce wybuchło powstanie, które Hiszpanie określają mianem guerra áe la independencia, czyli wojna o niepodległość. Mimo iż w 1814 roku Francuzi zostali wyparci z Hiszpanii, czasy pano­wania Burbonów odcisnęły silne piętno na kultu­rze hiszpańskiej. Do dziś zachowało się wiele budynków z tego okresu.
W 1819 roku ukończono budowę gmachu, który pierwotnie, według planu Karola III, miał pełnić funkcję muzeum przyrody i nauki. Ferdynand VII postanowił jednak zmienić jego przeznaczenie i wypełnił gmach dziełami sztuki z kolekcji kró­lewskiej wcześniej rozrzuconej po licznych pała­cach w całej Hiszpanii. Stała się ona zaczątkiem słynnego dziś na całym świecie muzeum Prado, w którym znajduje się bogaty zbiór arcydzieł mist­rzów hiszpańskich, flamandzkich i włoskich.

W latach 30. ubiegłego stulecia miasto zostało zmo­dernizowane i znacznie się powiększyło: ulice zostały oświetlone, wybudowano też wiele nowych budynków. W drugiej połowie XIX wieku, pod nadzorem Marquesa de Salamanca, podjęto prace nad rozbudową północnej części miasta. W roku 1872 na północ od Calle de Alcalá wybudowano 28 nowych ulic. Dzielnica ta do dziś nosi nazwę Salamanca i jest uważana za jedną z najelegant­szych części (barrios) Madrytu.
Na początku XX wieku miasto wciąż się roz­budowywało. W 1910 roku wybudowano nową główną ulicę Gran Via, która oddzielała barrio San Bernardo od Calle de Alcalá i biegła dalej do Plaza de España.
W czasie hiszpańskiej wojny domowej (1936 -39) Madryt, który był silnym ośrodkiem republi­kańskim, został poważnie zniszczony. Wojska generała Franco przez dwa i pół roku oblegały mia­sto i kiedy w końcu wdarły się do centrum, wojnę uznano za zakończoną. W czasie panowania faszy­stów, od zakończenia wojny aż do śmierci Franco w 1975 roku, Gran Via nosiła nazwę Avenida Jose Antonio de Primo de Rivera, na cześć założyciela hiszpańskiej partii nacjonalistycznej. Po zwycię­stwie sił demokratycznych i restauracji monarchii (na tronie zasiadł król Jan Karol) wszystkim prze­mianowanym przez frankistów ulicom przywróco­no ich dawne nazwy. Koniec wojny domowej stał się dla Madrytu początkiem kolejnego okresu pro­sperity. Było to możliwe między innymi dzięki temu, że Hiszpania nie brała aktywnego udziału w II wojnie światowej. W latach 1948-51 gwał­townie wzrosła liczba mieszkańców tego miasta.
Przemysł i sztuka.
Obecnie Madryt jest zarówno stolicą kraju, jak i prowincji. Pełni funkcję głównego ośrodka kul­turalnego i naukowego, jest też najważniejszym ośrodkiem przemysłowym kraju. Główne gałęzie przemysłu to włókienniczy, skórzany, chemiczny, spożywczy i gumowy. Istnieją tu też zakłady pa­piernicze, wydawnictwa i wytwórnie filmowe. Madryt pełni też rolę centrum bankowego i finan­sowego Hiszpanii.
W stolicy Hiszpanii znajdują się 32 muzea. Naj­słynniejsze z nich jest Prado, którego kolekcja dzieł sztuki jest odzwierciedleniem historii Hiszpanii i jej związków z innymi krajami Europy. Karol V i Filip II gromadzili dzieła mistrzów weneckich; za panowania Burbonów zbiory wzbogaciły się o malarstwo francuskie; z czasów, kiedy Hiszpanie panowali w Niderlandach, pochodzi kolekcja ma­larstwa flamandzkiego. W pobliżu Prado znajduje się El Cason de Buen Retiro: mieszczą się tutaj zbiory malarstwa hiszpańskiego z XIX i XX wieku, między innymi słynna Guernika Pabla Picassa. Sztuce współczesnej poświęcone jest Centrum Sztuki Królowej Zofii (Centro de Arte Reina Sofía) otwarte w 1986 roku. Wśród wielu wybitnych dzieł sztuki w Madrycie na uwagę zasługują też rezy­dencja burmistrza (Casa de Cisneros) i Pałac Królewski (Palacio Real).
Z pozostałych zabytków Madrytu warto wy­mienić Palacio Nacional (zbudowany w latach 1737-64; dawniej rezydencja Burbonów - obecnie zamieniony w muzeum); Bibliotekę Narodową posiadającą bogatą kolekcję rzadkich starodruków i rękopisów; muzeum archeologiczne i XVII-wieczną katedrę św. Izydora.
Siedziba hiszpańskiego parlamentu należy do najmniejszych budynków tego rodzaju w Europie. Wejścia do gmachu strzegą brązowe lwy wykona­ne z przetopionych dział Maurów.

Madryt ma ponad 40 parków i ogrodów. Na uwagę zasługują zwłaszcza: ogród botaniczny (założony w 1781 r.) i parki położone nad brzegami rzeki Manzanares na zachodzie i w okolicach Prado na wschodzie. Wielką atrakcją turystyczną jest też świątynia Deboda, staroegipska budowla sprowa­dzona w czasach budowy tamy asuańskiej i pie­czołowicie odtworzona w pobliżu Rosales. Roz­ciąga się z niej widok na całe miasto.
W Madrycie znajduje się największa w Hisz­panii arena, na której odbywają się walki byków - Las Ventas może pomieścić 23 tysiące widzów. Adepci sztuki matadorskiej toczą tu swe pierwsze walki w czasie specjalnych uroczystości inicjacyj­nych. Wielką popularnością wśród mieszkańców Madrytu cieszy się też oczywiście piłka nożna. W mieście funkcjonują dwa potężne kluby piłkar­skie: Real i Atletico. Stadion Atletico, Calderon, może pomieścić 70 tys. widzów, a stadion Realu, Bernabeu, 125 tys. kibiców.
Madryt jest największym ośrodkiem naukowym Hiszpanii. W mieście działa kilka wyższych uczel­ni o randze uniwersytetów, najważniejsze z nich to: Uniwersytet Otwarty (Universidad Nacional de Education a Distancia), Uniwersytet Katolicki, Uniwersytet Madrycki i politechnika. Wyższe uczelnie skupione są w położonym na peryferiach Madrytu, zbudowanym w latach dwudziestych mia­steczku uniwersyteckim Cuidad Universitaria. Na północy miasta swą siedzibę ma Autonomiczny Uniwersytet Madrycki.
Transport.
Madryt, położony w samym centrum Hiszpanii, jest siłą rzeczy największym węzłem komunika­cyjnym tego państwa. Rozchodzące się promieni­ście drogi i linie kolejowe zapewniają połączenie z wszystkimi częściami kraju. Największe dwor­ce kolejowe to: Atocha (obsługuje połączenia z Andaluzją, południem kraju i Portugalią), Chamartin (stąd wyruszają pociągi w kierunku pół­nocnym i wschodnim) i Estación Norte (kierunek północno-zachodni). Madryckie metro ma kilka­naście linii i zapewnia szybką, sprawną komuni­kację wewnątrz miasta.
Około 13 km na wschód od miasta znajduje się międzynarodowy port lotniczy Barajas; obsługuje on zarówno połączenia krajowe, jak i zagraniczne. Wokół Madrytu biegnie obwodnica autostradowa. Wybudowana w latach sześćdziesiątych sieć dróg szybkiego ruchu jest obecnie przebudowywana ze względu na zanieczyszczenie powietrza powodo­wane przez gwałtownie rosnącą liczbę samocho­dów prywatnych.

Podobne prace

Do góry