Ocena brak

Luis Buñuel

Autor /kama02 Dodano /17.04.2012

Niepokorne i często kpiarskie filmy hiszpańskiego reżysera Luisa Buñuela wydają się szokujące nawet dla widza końca dwudziestego wieku. Po długim okresie milczenia, w latach pięćdziesiątych Bunuel powrócił na ekrany, jako mistrz kina współczesnego.

Luis Buñuel urodził się 22 lutego 1900 roku w hiszpańskiej miejscowości Calendra. Pochodził z zamożnej rodziny, otrzymał wszechstronne wykształcenie i został wysłany na studia na uniwersytecie w Madrycie. Należał do pokolenia buntowników i, jak wielu innych młodych, starał się zmienić stary porządek. W czasach studenckich utrzymywał bliskie kontakty z dwoma przyjaciółmi - Salvadorem Dali, przyszłym malarzem o światowej sławie, oraz z Federico Garcią Lorcą, który po latach został uznany za najwybitniejszego hiszpańskiego poetę XX wieku.

Zainteresowanie awangardą rozwinęło się pod wpływem przyjaciół, choć Bunuel już wcześniej fascynował się młodą jeszcze sztuką filmową. W roku 1925 przeprowadził się do Paryża, gdzie przez pewien czas studiował w Academie du Cinema i szybko został asystentem czołowego francuskiego reżysera, Jeana Epsteina.

W roku 1928 Buñuel wspólnie z Salvadorem Dali napisał scenariusz do filmu krótkometrażowego. Obaj byli już wówczas pod silnym wpływem surrealizmu - kierunku w sztuce, który akcentował przede wszystkim znaczenie ludzkich snów oraz oddziaływanie podświadomości na myśli i postępowanie człowieka. Szkic zawierał spontanicznie nakreślone epizody, w których nie obowiązywały zasady przyczynowości.

Na kanwie scenariusza Luis Buñuel, zaledwie w dwa tygodnie, nakręcił niespełna półgodzinny film zatytułowany Pies andaluzyjski, który jest zlepkiem pozornie przypadkowych absurdalnych scen. Można je zinterpretować zgodnie z teorią Freuda, jako wyraz tłumionych pragnień, obsesji erotycznych i agresji. Niektóre sceny wywołują na widzach ogromne wrażenie.

Współpraca Buñuela z Dalim przy kolejnym filmie, zatytułowanym Złoty wiek nie układała się już tak pomyślnie jak wcześniej i reżyser ukończył realizację dzieła samodzielnie. Oprócz znanych motywów odnoszących się do podświadomości, tym razem Buñuel dał wyraz swej niechęci do hierarchii kościelnej i skrytykował hipokryzję dobrze prosperującej klasy średniej. Po pokazie Złotego wieku na jednej z imprez środowiska surrealistów prawicowe bojówki zdemolowały salę, w której odbywała się projekcja.

Niepokorne lata

Motywy poetycko-surrealistyczne oraz opozycja wobec kleru i politycznego establishmentu to elementy obecne w całej twórczości Buñuela. Wyjątkiem nie jest również obraz z roku 1932, Ziemia bez chleba, opowiadający o ciężkim życiu biednych hiszpańskich chłopów. Zyskawszy reputację obrońcy uciśnionych, Buñuel nie mógł liczyć na pomoc w finansowaniu swych zamierzeń w kręgach zamożnej hiszpańskiej klasy średniej. Przez piętnaście lat zmuszony był zarabiać na życie we Francji, Hiszpanii i w Stanach Zjednoczonych, pracując przy realizacji dubbingu angielskojęzycznych filmów lub montując antyfaszystowskie materiały propagandowe ze starych kronik filmowych.

Dopiero w roku 1947 nadeszła z Meksyku propozycja ponownego reżyserowania. Były to wprawdzie kręcone w pośpiechu, niskobudżetowe filmy oparte na prostym, konwencjonalnym scenariuszu. Buñuel potrafił jednak naznaczyć je piętnem swej osobowości. Za nakręcony w roku 1950 obraz Los Olvidados (Zapomniani), zdobył nagrodę dla najlepszego reżysera na festiwalu filmowym w Cannes. Chociaż w filmie jest jedna sekwencja snu w stylu surrealistycznym, jednak generalnie Los Olvidados to realistyczny obraz, który opowiada historię młodzieży z nędznych slumsów na przedmieściach Nowego Meksyku. Obrazem Los Olvidados Buñuel znacznie wyprzedził swą epokę - w nietypowy sposób osadził akcję filmu w kraju rozwijającym się, ponadto bohaterowie dalecy są od ideału.

Reżyser międzynarodowy

Zanim Buñuel zyskał sobie sławę międzynarodową, w Meksyku nakręcił jeszcze osiem filmów. Wśród nich znalazła się zrealizowana w roku 1953 przejmująca ekranizacja słynnej powieści Daniela Defoe, Przypadki Robinsona Crusoe. Spekulacje krytyków, iż Buñuel złagodniał w swych radykalnych poglądach, umilkły już w roku 1959, gdy na ekrany kin wszedł obraz Nazarin. Opowiada on historię pewnego księdza, który usiłuje żyć na wzór Chrystusa, co w praktyce okazuje się niemożliwe.

Zrealizowana dwa lata później Viridiana porusza podobny temat, choć tu Buñuel posługuje się ironią - najwymowniejszą ze wszystkich swych technik. Bohaterka - młoda zakonnica - podejmuje się opieki nad grupą żebraków, jednak pomimo wielkiego oddania sprawie, jej wysiłki nie przynoszą efektu. Paradoksalnie to właśnie ona zostaje „nawrócona" do życia wśród ludzi. Najsłynniejsza scena z Viridiany ukazuje przyjęcie wydane dla żebraków. Uczta przeradza się w parodię obrazu Leonarda da Vinci - Ostatnia wieczerza.

Niepokorny Buñuel nakręcił Viridianę w Hiszpanii, która w owych czasach rządzona była przez dyktatora faszystowskiego Francisco Franco. Gdy władze zdały sobie sprawę jakie przesłanie niesie ze sobą Viridiana, zabroniły rozpowszechniania dzieła nawet za granicą. Zamieszanie wokół filmu przyniosło mu jednak jeszcze większą sławę i wywołało ogromne zainteresowanie. Viridiana ugruntowała pozycję Buñuela jako twórcy, który za pomocą prostych środków potrafił wypracować własny oryginalny styl. Buñuel niezmiennie podejmował tematy poważne, jednak rosło jego zainteresowanie czarną komedią. Twórczość reżysera odzwierciedlała jego przekonanie, iż kamera „w rękach człowieka o wyzwolonej duszy, to cudownie niebezpieczny wynalazek."

Pod prąd

Film może pobudzać widza do refleksji, może też usypiać jego wrażliwość. Filmy Buñuela stymulują odbiorców do myślenia i odsłaniają przed nimi „świat poezji, który prowadzi do wyzwolenia". Buñuel sądził, iż droga do wewnętrznego wyzwolenia prowadzi poprzez uwolnienie się od ograniczeń narzucanych przez system władzy. Nic dziwnego, iż w jego filmach sceny fantastyczne mają podtekst społeczny i nierzadko są kpiną z rządzącej burżuazji.

Akcja filmu z roku 1962 - Anioł zagłady - rozgrywa się podczas przyjęcia, na którym goście zostają w tajemniczy sposób uwięzieni. Głodni i wyczerpani zaczynają rozważać możliwość samobójstwa lub kanibalizmu. Z czasem fantazje biesiadników mieszają się z rzeczywistością.

Nakręcony we Francji Dziennik panny służącej (1964) to obraz klienteli pewnego hotelu widzianej oczami pokojówki. Szymon Słupnik (1965) jest kpiną z ascety, który w imię Boże spędza całe dnie na słupie w palącym słońcu pustyni. Bohaterka Piękności dnia (1967), młoda mężatka, potajemnie pracuje w domu publicznym.

Z ostatniego okresu twórczości Buñuela pochodzą filmy Mleczna droga (1969), Tristana (1970), Dyskretny urok burżuazji (1972), Widmo wolności (1974) oraz Mroczny przedmiot pożądania (1977). To ostatnie dzieło, studium odwiecznej walki płci, przez wielu krytyków uważane jest za najwybitniejszy obraz reżysera. Luis Buñuel zmarł w roku 1983, przechodząc do historii jako jeden z najoryginalniejszych twórców ekranu.

Podobne prace

Do góry