Ocena brak

ŁODYGA

Autor /IzaakGgG Dodano /25.07.2013

Osiowy organ roślin, na którym osadzone są liście i pędy boczne, a w przypadku roślin nasiennych także kwiaty i owoce. Łodyga najczęściej jest organem nadziemnym, o wydłużonym, pionowym pokroju. Odstępstwa od tej formy związane są z dostosowaniem do środowiska.

Miejsca, z których wyrastają liście, określamy węzłami, a odcinki łodygi pomiędzy nimi - między-więżlami, Do głównych zadań łodygi należy przewodzenie wody i soli mineralnych z korzeni do pozostałych organów oraz substancji odżywczych w przeciwnym kierunku, także tworzenie rusztowania dla liści. W przypadku roślin wieloletnich łodyga służy jako magazyn substancji pokarmowych.

Ktyterium trwałości łodyg pozwala podzielić je na dwa typy. Łodygi zielne charakteryzują się delikatną budową. Z zewnątrz okrywa je skórka, a osadzone na nich pąki są nagie. Dodatkowo łodyga może być osłonięta pochwą z przekształconych nasad liściowych, jak w przypadku traw. Wraz z końcem okresu wegetacyjnego, łodygi zielne obumierają, zjawisko to dotyczy zarówno roślin jednorocznych, dwuletnich jak i bylin. Chociaż w przypadku tych ostatnich zamierają tylko części nadziemne łodyg, natomiast inne części zimują w formie organów przetrwalnikowych: kłączy, bulw, cebul czy przyziemnych pędów rozetkowych.

Rośliny drzewiaste: drzewa, krzewy, krzewinki wytwarzają łodygi zdrewniałe. Te łodygi cechuje wieloletniość i trwałość, w przypadku strefy umiarkowanej tracą jedynie liście w czasie zimy. Szczególnie imponująco prezentują się pnie drzew, cechujące się znacznymi przyrostami na grubość w każdym sezonie, tworzące na szczycie łodygi koronę złożoną z odgałęzień i liści osadzonych zwykle na krótkopędach. W okresie spoczynku zimowego na gałązkach osadzone są pąki: szczytowy i boczne pokryte łuskami. Wiosną, kiedy rozpoczynają wzrost liście, łuski odpadają i pozostawiają ślad w formie blizny łuskowej. Przyrost jednoroczny gałązki można określić badając odległość pomiędzy dwoma kolejnymi okółkami blizn łuskowych pozostałych po pąku szczytowym.

Jednak pojawiający się przyrost -wtórny łodygi, powoduje zanik śladów i ujednolicenie powierzchni łodygi*. Nieco odmienną formę przybiera drewniejąca łodyga roślin jednoliściennych, np. palm. W ich przypadku nie ma odgałęzień, łodyga rośnie jednoosiowo, liście są gęsto osadzone i tworzą pióropusz na szczycie pędu tak, że trudno dostrzec międzywęźla. Pod strefą liści łodyga pokryta jest nasadami liściowymi, a jeszcze niżej korkiem. Krzewy posiadają główną łodygę silnie zredukowaną, bądź w ogóle jej brak, odgałęzienia boczne wyrastają wprost z podstawy pędu. Podobnie wygląda to u krzewinek, które różnią się od krzewów wielkością.

Na szczycie łodygi znajduje się wierzchołek wzrostu z merystemem wierzchołkowym, odpowiedzialnym za wzrost na długość, którego komórki różnicują się w tkanki łodygi pierwotnej, dają początek zawiązkom liści, pędów bocznych, czy kwiatów. U niektórych roślin, zwłaszcza traw, część tkanki merystematycznej ponad nasadą liści pozostaje niezróżnicowana, jako merystem in-terkalarny (wstawowy). Pozwala on źdźbłom zachować na dłużej zdolność wydłużania międzywęźli, co łatwo zaobserwować w przypadku wykłaszania zbóż wiosną. Młoda łodyga zbudowana jest z trzech warstw; skórki, kory pierwotnej i walca osiowego. Skórka jest typowo zbudowana z jednej warstwy komórek i pełni rolę ochronną.

Pod nią leży kora pierwotna, którą buduje tkanka mięki-szowa, U roślin zielnych peryferyjne komórki miękiszu bogate są w chloroplasty, co daje łodydze zielone zabawienie i umożliwia jej udział w fotosyntezie. Dodatkowo w korze można zaobserwować pasma tkanki wzmacniającej - sklerenchymy, komórki garbnikowe czy sklereidy, kanały mleczne i żywiczne itp. Kora pierwotna otacza najbardziej wewnętrzną strukturę walca osiowego, którego zasadniczym elementem są wiązki przewodzące złożone zfloemu i ksylemu. Ich sposób rozmieszenia w walcu osiowym oraz wzajemne położenie względem siebie pozwala dzielić łodygę na wiele typów. Szczególnie duże zróżnicowanie pod tym względem można zaobserwować u paprotników.

Rośliny nagozalążkowe i dwuliścienne mają wiązki rozmieszczone względnie koliście wokół rdzenia zbudowanego z miękiszu zasadniczego. Charakteryzuje się on dużymi przestworami międzykomórkowymi, czasem do tego stopnia, że łodyga staje się pusta w środku. Wiązki przewodzące rośfin jednoliściennych nie tworzą tak symetrycznego układu, raczej są rozproszone w obrębie całego miękiszu wypełniającego łodygę, czasem tworzą dwa pierścienie, zewnętrzny, złożony z mniejszych wiązek, i wewnętrzny, zbudowany przez 'wiązki większe.

Charakterystyczna jest budowa źdźbła, łodygi traw, w którym dosyć wcześnie następuje zanik miękiszu i cała łodyga, za wyjątkiem węzłów staje się pusta w środku. W węzłach można zaobserwować pewną komplikację struktury, związaną z koniecznością połączenia wiązek przewodzących liści i bocznych pędów z wiązkami łodygi. Miejsca łączeń określamy mianem śladów liścio-. wych czy gałęziowych. W miejscu tym może powstać luka (liściowa lub gałęziowa) w ciągłości tkanek przewodzących. Ponieważ układ wiązek w korzeniu i łodydze najczęściej jest odmienny, roślina musi posiadać miejsce, w którym nastąpi ciągłe przejście z jednego typu na drugi. Typowo dla roślin nasiennych zachodzi to w hipokotylu, części podliściennej łodygi.

Pierwotna budowa łodygi dominuje wśród roślin zielnych, paprotników i jednoliściennych. Natomiast łodygi drzewiastych form roślin nagozaląż-kowych i dwuliściennych są rezultatem budowy wtórnej związanej z przyrostem nowych tkanek, realizowanym przez dwa wtórne merystemy: felo-gen i kambium. Kambium powstaje pomiędzy drewnem i łykiem wiązek przewodzących z leżących tam pasm prokambialnych oraz z odróżnico-wania komórek miękiszowych. Ostatecznie powstaje pierścień wtórnej tkanki merystematycznej, która odkłada do wnętrza łodygi drewno wtórne, a na zewnątrz łyko wtórne. Działalność wtórna kambium prowadzi do zaniku charakterystycznych układów wiązek przewodzących lub/i do powstania ciągłego cylindra łyko-drzewnego.

Przyrost wtórny łodygi może być również realizowany na inne sposoby. U roślin komosowatych powstają kolejne cylindry kambium na zewnątrz od pierwszego. Efektem jest łodyga zbudowana z kolejnych, naprzemiennych warstw łyka i drewna. Z kolei w przypadku nielicznych roślin jednoliściennych, cechujących się 'wtórnym przyrostem, np. juki, draceny (często spotykane rośliny doniczkowe), kambium pochodzi bezpośrednio od merystemu podwierzchołkowego i odkłada nowe komórki głównie do środka łodygi. Powstają z nich nowe wiązki przewodzące i miękisz.

Drugi merystem wtórny, fellogen powstaje z od-różnicowan/a komórek kory pierwotnej, czasem ze skórki, a nawet tyka. Jego efektem działania jest wtórna tkanka okiywająca, komórki fellogenu odkładają na zewnątrz korek, a do środka pnia mię-kiszową fellodermę, które razem tworzą ochronną warstwę zwaną —> korkowicą.

Osobną grupę stanowią kłącza, podziemne łodygi wykorzystywane przez rośliny jako organy spichrzowe i przetrwalnlkowe, charakterystyczne np. dJa bylin, Ponadto są to wydajne organy rozmnażania wegetatywnego, umożliwiające szybkie rozprzestrzenianie się rośliny. Podobną funkcję spełniają bulwy pędowe, spośród których najbardziej znana jest bulwa ziemniaka. Bulwa ta posiada budowę wtórną łodygi, przy czym funkcję zapasową spełnia silnie rozrośnięty rdzeń, którego miękisz zawiera dużo ziaren skrobi.

Z kolei u kalarepy bulwiasta łodyga powstaje w części nadziemnej pędu, w pierwszym roku życia tej dwuletniej rośliny. Jeszcze inaczej łodyga wygląda _ u cebuli (cebula uprawna, tulipan). Tutaj ma postać silnie skróconą, tworzy piętkę z licznie osadzonymi mięsistymi liśćmi, głównymi organami spichrzowymi. Kaktusy i wilczomlecze mają łodygi silnie zgrubiałe, wypełnione miękiszem wodnym, umożliwiającym im magazynowanie wody. Podobnie postępują obdarzone jednymi z najgrubszych łodyg baobaby. Ich pnie, osiągające prawie 10 metrów średnicy, również służą do magazynowania wody.

W przypadku kaktusów czy innych suku-lentów łodygowych mamy do czynienia z silną redukcją liści, stąd zielona łodyga przejęła funkcje asymilacyjne, np. u opuncji. W przypadku niektórych gatunków przystosowanie to doprowadziło do zmiany łodyg w twory łudząco przypominające liście, zwane gałęziakami, np, u szparaga czy my-szopłochu. Z kolei ciernie pędowe (np, głogu) są przekształconymi łodygami pełniącymi funkcję obronną przed roślinożercami. Część roślin pnących swoje organy czepne tworzy również z łodyg, np, winorośl czy męczennica.

Inne, jak fasola, czy chmiel, wspinają się, wykorzystując wijącą się wokół podpór łodygę. Podobnie postępuje pasożytnicza kanianka, której cały organizm zredukowany jest do kwiatów i łodygi, wytwarzającej ssawki pozwalające korzystać z wiązek przewodzących żywiciela.

Podobne prace

Do góry