Ocena brak

LITERATURA SŁOWIAŃSKA, Cours de la litterature slave, potocznie Prelekcje paryskie

Autor /k_p1410 Dodano /03.03.2012

LITERATURA SŁOWIAŃSKA, Cours de la litterature slave, potocznie Prelekcje paryskie, wykłady A. Mickiewicza w College de France w Paryżu 22 XII 1840-28 V 1844, składające się z 4 kursów, wyd. na podstawie stenogramów i notatek słuchaczy: kurs III (pt. L'Eglise officielle et le messianisme) i IV (pt. L, Eglise et le Messie) w Paryżu 1845, całość pt. Les Slaves, tamże 1849, t. 1-5; przekł. pol. F. Wrotnowskiego (ogł. w „Dzień. Nar." od 1841): t. 1-2 w Paryżu 1842-43, t. 1-4 w Poznaniu 1850-51, wyd. popr. tamże 1865; poprawne tłum. i oprac. L. Płoszewskiego w t. 8-11 Wyd. Nar. (1952-53) i Jubileuszowego (1955); tematyczne wyciągi franc. wyd. przez W. Mickiewicza: Histoire populaire de Pologne 1867 (przekł. pol. L. Rettla 1871), Le tzarisme, la Pologne et Napoleon 1870 (w tomie La politique du dix-neuvieme siecle). Dwa pierwsze kursy objęły zarys porównawczy historii literatur słow. (ściśle: pol., ros., serb. i czes.), przynosząc-obok tez dziś całkowicie przebrzmiałych - wiele interpretacji cennych i nowatorskich na tle ówczesnego stanu badań slawist., jak serb. epiki lud., Słowa o wyprawie Igora, a z literatury pol. -twórczości Reja (kurs I, wykład 33-34), J. Kochanowskiego (I 35-36), Paska (II 2), A. Malczewskiego (13, II 30, także III 5); w kursie III Mickiewicz zajął się literaturą współcz. (słynna analiza —» Nie-Boskiej komedii Krasińskiego w wykładzie 8-16), w IV „historią ruchu filoz. i rel." Słowian.

Mimo nierównego potraktowania poszczególnych zagadnień prelekcje Mickiewicza były pionierską próbą przedstawienia publiczności zach.eur. całościowego ujęcia hist.-kult. i lit. problematyki narodów słow., a zarazem wyczerpującym wykładem ówczesnych filoz., rel. i lit. poglądów poety, w których kształtowaniu przeceniany często wpływ A. Towiańskiego (widoczny zwł. w kursie III i IV) odegrał jedynie rolę katalizatora. Stwierdzając, że cywilizacja eur. przeżywa głęboki kryzys - kryzys racjonalizmu, wiedzy oderwanej od moralności, jgnorującej istnienie bezpośrednich intuicji, dostępnych jedynie „wyższym duchom", przeciwstawił jej poeta „prawdy żywe", zdobywane w bólu, angażujące całą duchowość człowieka i zmuszające do działania, przechowywane przez lud w tradycji, a objawiane za pośrednictwem wybranych jednostek. Odrzucił linearną, ciągłą koncepcję postępu na rzecz mesjanistycznej (-» mesjanizm, —» Towiański A.)-, opozycyjna wobec „oficjalnego Kościoła", zapowiadająca „nowy wybuch chrześcijaństwa", apoteozowała ona heroiczny czyn, a zarazem uzależniała go od nadprzyrodzonej pomocy laski, godząc w ten sposób rewol. heroizm Konrada z rei. pokorą Księdza Piotra (—» Dziady). Wyłącznie pol. mesjanizm —» Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego uległ przekształceniu w słow.-franc.: szczególną misję w walce z „ludźmi przeszłości" pod wodzą wielkiego człowieka, który wcieli „nowe objawienie" i wyprowadzi ludzkość z kryzysu, przypisywał poeta Słowianom, jako nie zarażonym racjonalizmem, i Francuzom, jako narodowi czynu. Literaturę rozpatrywał w ścisłym związku z życiem narodu i problematyką religijno-historiozoficzną. Szczególnie uwrażliwiony był na w ątki profetyczne; wartość romant. literatury pol. widział w jej znamieniu kapłańskim, w charakterze „filoz. i socjalnym". W kursie IV, nawiązując do poglądów L.C. de Saint-Martina, rozwinął koncepcję sztuki proroczej, tworzonej pod bezpośrednim natchnieniem Bożym.

S. PIGOŃ „Biesiada " Towiańskiego i jej komentarz w IV kursie ,,Prelekcji paryskich" A. Mickiewicza, w: Z epoki Mickiewicza, Lw. 1922; J. KRZYŻANOWSKI Literatura ludowa w „Prelekcjach paryskich", w: W świecie romantycznym, Kr. 1961 (prwdr. 1956); W. WEINTRAUB Literature as Prophecy, The Hague 1959; Z. MAKOWIECKA Mickiewicz w College de France, W. 1968; Z. STEFANOWSKA Legenda słowiańska w prelekcjach paryskich, w: Próba zdrowego rozumu, W. 1976 (prwdr. 1968); A. WALICKI Filozofia i mesjanizm, W. 1970 (zwł. Prelekcje paryskie Mickiewicza a słowianofilstwo rosyjskie); tenże Mickiewicza prelekcje paryskie, w: Polska myśl filozoficzna i społeczna (zbiór.), t. 1, W. 1973; W. WEINTRAUB Profecja i profesura, W. 1975; tenże Prelekcje paryskie - ale jakie? „Pam. Lit." 1976 z. 2.

Andrzej Walicki

Podobne prace

Do góry