Ocena brak

Linearyzm polifonii średniowiecznej

Autor /RuFfffus Dodano /03.04.2013

Brzmienie wielogłosowych utworów średniowiecznych zdecydowanie różni się od brzmienia utworów powstałych w następnych epokach. Jest to wynik kilku ważnych zasad obowiązujących w średniowiecznej polifonii. Jedną z nich była obecność cantus firmus. W średniowieczu cantus firmus traktowano jako siłę porządkującą proces komponowania; był on zarazem czynnikiem osłabiającym pełną samodzielność utworu wielogło­sowego.

W związku z występowaniem cantus firmus powstawanie po­zostałych głosów było procesem „dokomponowywania" ich do melodii stałej. Czynność ta koncentrowała się wokół dbałości o każdą linię melodyczną z osobna. Następowało więc zestawianie różnych linii (stąd pojęcie: „linearyzm"). Tylko w taki sposób głosy mogły stopniowo osiągać niezależność i równorzędne znaczenie.

Różne techniki kompozytorskie i różnego rodzaju uwarunkowania natury rytmicznej były z pewnością elementem urozmaicającym przebieg poszczególnych głosów. Z drugiej jednak strony wpływały one bezpośred­nio na wertykalny (W odniesieniu do „pionowego" i „poziomego" odczytywania struktury wielogłoso­wej używa się odpowiednio dwóch pojęć: „wertykalny" i „horyzontalny".) obraz utworu wielogłosowego. Stąd też współbrzmie­nia — nie zawsze zgodnie brzmiące i często zaskakujące — były z reguły wynikiem „samodzielnego" przebiegu głosów kompozycji, a nie skutkiem świadomie kontrolowanych relacji harmonicznych.

Myślenie wertykalne było — wobec braku stabilnych odniesień tonalnych — sprawą drugo­rzędną. Dobór interwałów ograniczały surowe zasady dotyczące stopnia ich konsonansowości. Występowanie dużej ilości współbrzmień unisonowych, oktawowych, kwintowych i kwartowych przynosiło często rodzaj brzmienia „pustego".

Dlatego właśnie muzyka średniowieczna brzmi specyficznie, inaczej niż późniejsza. Z punktu widzenia rozwoju wielo-giosowości w następnych stuleciach polifonia średniowieczna stanowiła fundamentalny etap w ukształtowaniu faktury polifonicznej (później osadzonej w systemie harmoniki funkcyjnej) i związanych z nią zasad nowoczesnego kontrapunktu.

Podobne prace

Do góry