Ocena brak

LICZBA

Autor /Budzimir Dodano /29.03.2012

Przed wprowadzeniem obecnego, pozycyjnego systemu zapisywania liczb wykonywanie działań arytmetycznych było tak trudne, że człowiek biegły w rachunkach wydawał się obdarzony nadnaturalną potęgą; to mogło być jedną z przyczyn, dla których mistyczna wykładnia liczb była tak szeroko rozpowszechniona; w staroż. wcielano ją do systemów relig. i filozof.; wiele liczb powtarza się w Biblii; zob. Trzy; Siedem; Dziewięć; Dziesięć; Dwanaście; Trzynaście; Czterdzieści. Księga Liczb zob. Numeri.

Liczba apokaliptyczna, Liczba bestii, 666, mistyczna liczba, której znaczenia usiłowały się nadaremnie domyślić całe pokolenia komentatorów, zawarta w biblijnej Apokalipsie, 13, 18: „Kto ma rozum, niech zrachuje liczbę bestii, bo jest to liczba człowieka, 666." U kabalistów liczbą człowieka była suma liczb odpowiadających literom jego imienia, usiłowano więc przypasować to proroctwo do różnych postaci (przy pomocy arytmetycznych sztuczek), jak np. Nerona, Dioklecjana, Lutra, Mahometa, Pawła V, Sylwestra II, Napoleona, a nawet Wilhelma II Hohenzollerna i Hitlera.

Liczba podwójna, łac. dualis. Oprócz l.poj. i mn. wiele języków miało jeszcze podwójną. Znaczy to, że podwójność czy parzystość wyrażana była nie liczbą dwa, ale końcówką gramatyczną; np. w jęz. starogr. aner 'mężczyzna', andre 'dwaj mężczyźni', andres 'mężczyźni'.

Liczba ta, choć już u Homera archaiczna i zastępowana przez l.mn., forsowana była sztucznie przez szkołę i lit. gr. jeszcze tysiąc lat po Homerze. W staropolszczyźnie spotykamy 1. podw. przy wszystkich rzeczownikach niezbiorowych, przymiotnikach, zaimkach i formach osobowych czasownika.

Forma ta była jeszcze bardzo żywa w XV w. (nie wykluczała, inaczej niż w grece, użycia liczebnika dwa): dwa kmiecia, dwie rybie, dwiema kroloma, oczu moju, ręku naszu, od naju, między nama, dwiema świadkoma lepszyma, wynidziewa, idzieta. Ale już w Biblii (zob.) królowej Zofii obok przykładów liczby podwójnej, jak dwie pokoleni, pojął dwie zenie, dwu rowu, mamy, prócz spodziewanej l.podw., także l.mn.: dwa roki, oba progi.

Od Jana Kochanowskiego formy 1. podw. szybko zanikają, u Piotra Skargi jest ich bardzo mało, a ostatecznie giną w połowie XVIII w. z małymi wyjątkami, jak dwie jabłce, dwie jai, a., w wyniku żart. archaizowania, jak dwie babie (Pan Tadeusz, 6,365).

Niektóre formy l.podw. (choć już w znaczeniu l.mn.) zachowały się w nazwach narządów ciała występujących parzyście: oczu, uszu, oczyma, uszy ma, rękoma (a. w l.mn. oczami, uszami, rękami) i w ręku, co ma dziś znaczenie l.poj. (J.Wepsięć).

Symbolika liczb gr. szkoły pitagorejczyków (V-IV w. pne.) jedynka oznaczała punkt, dwójka - linię, 3 - figurę geometryczną płaską, 4 - ciało geome-tryczne, 5 - własności ciał fizycznych, zwł. barwę, 6-życie, 7-ducha , 8-miłość, 9 - roztropność, sprawiedliwość, 10-doskonałość wszechświata. Święte liczby. Większość kultur miała święte a. magiczne liczby. Pochodzenie niektórych da się wyjaśnić (np. 7, tradycyjna liczba „planet"), o innych można przypuszczać, że są pozostałością jakiegoś starego i prymitywnego sposobu liczenia (np. 5, odnoszące się, być może, do liczby palców jednej dłoni), jeszcze inne są całkiem zagadkowe.

W staroż. Grecji trójka była rozpowszechniona we wszystkich rytuałach, zwł. magicznych; trzykroć wzywano zmarłych, a także bogów (Zeus, Atena, Apollo; Charyty), trzykroć powtarzano zaklęcia; w Rzymie powszechne były trójce bogów (Jowisz, Minerwa, Juno na Kapitolu; Jowisz, Mars, Kwirynus); stąd (3x3) ważna jest też dziewiątka: 9 muz, dziewięciu korybantów, kuretów; 4 to liczba Hermesa, 7 - Apollina, 12 - magiczna jako liczba znaków Zodiaku. Grecy mieli też zwyczaj zaokrąglać wyższe liczby do pięćdziesięciu, zob. np. Danaidy; Nereusz.

Liczbowe wartości liter gr. były podstawą skomplikowanego systemu wróżb: każdy wyraz, każde imię gr. dawały się również odczytać jako suma liczb; tak też należy zapewne tłumaczyć, wg wartości liczbowych liter aramejskich, biblijny werset Ap., 13,17-18: „I żeby nikt nie mógł kupować ani sprzedawać, tylko ten, co ma cechę albo imię bestii, albo liczbę jej imienia. Tu jest mądrość." Por. Babilon (Liczby).

Podobne prace

Do góry