Ocena brak

LEGENDA MŁODEJ POLSKI. Studia o strukturze duszy kulturalnej

Autor /Klaudia888 Dodano /02.03.2012

LEGENDA MŁODEJ POLSKI. Studia o strukturze duszy kulturalnej, książka krytyczna S. Brzozowskiego, wyd. we Lwowie 1910; wyd. 2 zmień, tamże 1911. Powst. 1906-09, właśc. pisana była od zimy 1907, gdyż w wersji ostatecznej nie pozostało ani jedno zdanie z red. I (1906). Również red. II (1908) zawiera obszerne fragmenty, które nie weszły w skład red. III. Ale i wersja ostateczna zachowuje wyraźne ślady ewolucji światopolgądowej pisarza: , .zmieniałem się nad nią i przez nią i ona zmieniała się" - pisał o Legendzie Brzozowski. Książka jest zbiorem esejów o zaplanowanej konstrukcji. Proces kryt., który na kartach swego dzieła wytacza pisarz Młodej Polsce, obejmuje zarazem wszelkie pokrewne formy świadomości kulturowej. Te bliższe i dalszę, niejednokrotnie zaskakująco przez Brzozowskiego kojarzone pokrewieństwa łączy najogólniej oderwanie od pracy, od sił, które realnie wytwarzają podstawy historycznego bytu. Krytyka Młodej Polski nie oznacza jednak akceptacji jej przeciwników ideowych. W skrajnie ostrej formie atakuje Brzozowski tradycję szlach. i konserwatywną opozycję wobec modernizmu („Polska zdziecinniała"). Horyzont Młodej Polski ograniczony został słabością jej przeciwników. Podobnie jak szlach. konserwatyzm opierał się na klasie historycznie przeżytej, tak społ. podmiotem Młodej Polski była zagubiona po klęsce pozytywizmu i równie „bez-dziejowa" inteligencja. Modernist. ucieczka od życia stanowiła szczególnie skrajną formę „świadomości romant.", wytwarzającej życie zastępcze na miejsce rzeczywistości. O ile jednak romantyzm Wielkiej Emigracji heroicznym wysiłkiem wytworzył w sobie utraconą rzeczywistość, o tyle Młoda Polska przemieniła się w maskaradę, z Golgoty uczyniła pasyjne widowisko, „polskie Oberammergau". Z własnej bezsiły utworzyła parawan, za którym ukryła swą konsumpcyjną w istocie postawę. Mimo tej oceny ogólnej u wielu twórców epoki (m. in. Żeromskiego, Kasprowicza, Przybyszewskiego, Staffa, Wyspiańskiego) Brzozowski dostrzegał rysy wielkości, wysoko ceniąc ich wysiłek przekraczania ograniczeń własnej formacji. Inną, bliźniaczą, choć pozornie przeciwstawną formą świadomości wyalienowanej, były dla autora Kultury i życia wszelkie odmiany naturalist. scjentyzmu, racjonalizmu, od dawna już przez niego tropione. Jeśli to, co stanowi produkt historii, uznane zostaje za samą rzeczywistość, prowadzi to do postawy biernej, do konsumcji świata gotowego. W ten sposób Legenda zawiera imponującą swym rozmachem, niezmiernie oryginalną i błyskotliwą fenomenologię różnorodnych form oderwanej od życia, „bezdziejowej" świadomości oraz ich literackich sublimacji. Opozycją dla tak przedstawionego stanu kultury jest postulat kultury będącej świadomością pracy, kultury związanej z jedyną klasą, reprezentującą uniwersalne wartości społeczne: proletariatem.

Wyd. kryt. K. Irzykowski w: Dzieła wszystkie, t. 8, W. 1937.

B. CHLEBOWSKlKsigżJca Brzozowskiego (O „L.M.P.''),,,Książka" 1910; W. NAŁKOWSKI Krytyka „L.M.P.", „Epoka 1937; K. IRZYKOWSKI Dwie „Legendy" St. Brzozowskiego, „Pion" 1937; L. FRYDE Brzozowski jako wychowawca, Stanisław Brzozowski jako ideolog inteligencji polskiej, w: Wybór pism krytycznych, W. 1966 (tu w aneksie K. Wyka Broń złudzeń i broń rzeczywistości)-, J.Z. JAKUBOWSKI, wstęp w; S. Brzozowski Współczesna powieść i krytyka literacka, W. 1971; C. ROWIŃSKI Stanisława Brzozowskiego „L.M.P. "na tle epoki, Wr. 1975.

Andrzej Werner

Podobne prace

Do góry