Ocena brak

Lasy - Typy lasów

Autor /Wala Dodano /31.01.2012

Największe i najważniejsze obszary lasów stre­fy umiarkowanej ciągną się pasem w poprzek Ame­ryki Północnej, Europy i Azji, a także na najdalej wysuniętych na południe skrawkach kontynentów półkuli południowej. Występują one w okolicach, gdzie średnie opady deszczu wynoszą w ciągu roku od 75 do 150 cm. Większość powierzchni lasów strefy umiarkowanej tworzą lasy liściaste, chociaż w północnej części gatunkami dominującymi są drzewa iglaste. Niestety, obecnie ogromna więk­szość naturalnych, pierwotnych lasów liściastych strefy umiarkowanej została wycięta i zastąpiona przez tereny rolnicze, a do naszych czasów prze­trwały one w niewielu miejscach. Jednym z nich jest Białowieski Park Narodowy.

Typy lasów.
Jednym z pierwszych rodzajów lasów wycinanych przez człowieka i karczowanych były porastające niziny lasy lipowe. Obecnie lasy te w postaci natu­ralnej są spotykane niezmiernie rzadko. W warun­kach naturalnych o tym, jaki gatunek drzewa będzie rósł w danym miejscu, w zasadniczym stopniu decyduje rodzaj gleby. Na przykład na glebach gli­niastych wyrastają dąbrowy, a na glebach kredo­wych buczyny. Różnice pomiędzy tymi typami lasu liściastego są bardzo duże.
Dąbrowy są bardzo świetliste, promienie sło­neczne przenikają przez luki w koronach i docie­rają do dna lasu. W miejscach, gdzie są powalone stare dęby, rozwija się bujny podszyt, w którym można napotkać wiele gatunków motyli i innych owadów. Ich larwy żerują na liściach, a ponieważ wciąż postępuje niszczenie starych dąbrów, rów­nież i liczebność owadów z każdym rokiem gwał­townie się zmniejsza, przynajmniej w tych czę­ściach Europy, które są najgęściej zaludnione.
W buczynach sytuacja jest zgoła odmienna, gdyż dostęp do światła jest bardziej utrudniony. Korony buków, których liście są całkowicie wykształcone, przepuszczają bardzo mało światła do niżej poło­żonych części lasu, toteż rośliny runa i podszytu mogą rozwijać się tylko w bardzo krótkim okresie początku wiosny, gdy liście buków są jeszcze małe. W lecie w buczynach nie ma gęstego podszytu i można odnieść wrażenie, że lasy te mają tylko jedno piętro - piętro koron - i zostały posadzone ręką człowieka.
Na glebach piaszczystych wyrastają prześwie­tlone lasy brzozowe, w których rosną bujne trawy, a także niebieskie dzwonki i paprocie - głównie orlice. Na bardziej wilgotnym podłożu, gdzie grunt może być całkiem podmokły lub nawet bagnisty, gatunkami dominujących drzew są olchy, jesiony i wierzby. Lasy takie są często trudne do przeby­cia. Są one ważnym środowiskiem w ekosystemach lądowych, jednak coraz częściej padają pod siekierą drwali i są zamieniane na pola uprawne i łąki, gdyż rolnicy uważają je za nic nie warte nieużyt­ki. Lasy liściaste są często wyścielone dywanami kwitnących roślin. Prawdopodobnie najbardziej typowym kwiatem lasów liściastych jest zawilec. Występuje on w tak wielu typach lasu, że trudno określić, jakie jest jego ulubione środowisko. In­nymi gatunkami dna lasu są ziarnopłon, fiołki i gwiazdnice. W wielu miejscach rosną drzewosta­ny, których dno lasu jest przykryte niemal w cało­ści zwartym dywanem niebieskich dzwonków. W okolicach, gdzie lasy liściaste są bardziej wil­gotne, dzwonki ustępują miejsca dzikiemu czosn­kowi zielonawemu (Allium oleraceum).

Lasy odroślowe.
Człowiek od dawna wykorzystywał wszystkie ro­dzaje lasów, jednak żadnego tak intensywnie, jak lasy odroślowe. Badania wykazały, że niektóre lasy tego rodzaju są gospodarczo wykorzystywane bez przerwy już od 2000 lat. Dostarczały one gałęzi i patyków, które służyły do ogradzania pól i innych celów. Gatunkami roślin wytwarzającymi odroślą (pędy powstałe w miejscach, w których ucięto pień główny) są przede wszystkim leszczyna, grab i kasztanowiec, gdyż wszystkie one wykazują duże zdolności regeneracyjne.
Kiedy wycinano do gołej ziemi rośliny w tego rodzaju lasach, z ich gałęzi niejednokrotnie budo­wano żywopłoty. Stara metoda utrzymywania ży­wopłotów polegała na tym, że kładziono suche gałęzie na żywopłocie i w ten sposób doprowa­dzano do jego rozrostu. Dzięki temu stawał się on trudniejszy do sforsowania dla zwierząt i skutecz­niej spełniał swoją funkcję.

Rośliny leśne.
Na wiosnę w lasach odroślowych, szczególnie po wycięciu odrośli, na dnie lasu pojawia się wiele dzikich roślin. Najczęstszymi są dąbrówka rozłogowa, wierzbówka i gwiazdnice. Występują też paprocie. Typowe rośliny lasów liściastych są w ogromnej większości gatunkami cieniolubnymi i mogą występować tylko tu, gdyż gdzie indziej zginą, wystawione na zbyt intensywne działanie promieni słonecznych. Przez pierwszą wiosnę po wycięciu odrośli kwiaty tych roślin są jednakże stosunkowo duże i lepiej się rozwijają na słońcu niż w cieniu. Stan ten nie może mimo to długo się utrzymać, gdyż rośliny cieniolubne nie są w stanie wytrzymać w konkurencji z gatunkami światłolubnymi i są przez nie wypierane. W kolejnych la­tach przed wyginięciem zabezpieczają je rozrosłe odroślą drzew i krzewów, które dają cień i hamu­ją rozwój gatunków światłolubnych.
Typowymi gatunkami ptaków lasów odroślo­wych są słowiki rdzawe i pokrzewki. Gatunki te preferują młode, kilkuletnie drzewostany, które dają dorosłym ptakom i ich gniazdom dobrą osłonę. W miejscach bardziej odsłoniętych można na­potkać lelki, które składają jaja na ziemi. Mając doskonale maskujące upierzenie, siedzą one w bez­ruchu wśród gałęzi i są kompletnie niewidoczne na ich tle.

Lasy wielogatunkowe.
W lasach mieszanych występuje wiele gatunków roślin i zwierząt. W dąbrowach, gdzie dominują dęby, można jeszcze spotkać kilkanaście innych gatunków drzew i krzewów. Taka różnorodność roślin sprzyja licznemu występowaniu zwierząt, w szczególności owadów.
Dąb szypułkowy jest dla zwierząt najbardziej atrakcyjnym drzewem spośród wszystkich drzew -jest z nim związanych około 300 gatunków owa­dów. Bezkręgowce te wykorzystują wszystkie częś­ci tej rośliny - liście, gałęzie, pędy, pień główny i korzenie, a także wilgotne, gnijące dziuple. In­nymi gatunkami drzew ważnymi dla owadów są wierzby (270 gatunków owadów), brzozy (230 ga­tunków) i głóg (150 gatunków).
Dobrze naświetlone dąbrowy w Europie są sie­dliskiem wielu gatunków motyli, takich jak wstęgówka karmazynka, płochlica księżycówka, pazik dębowiec i ogończyk ostrokrzewowiec. Ich gąsie­nice są ściśle związane z dębami, gdyż na nich żeru­ją, a same dorosłe motyle latają w nasłonecznio­nych miejscach lasów dębowych.
Jak wykazują badania entomologiczne, dorosłe motyle spędzają większość czasu w strefie koron drzew lub nieco niżej, to jest na wysokościach od 4,5 do osiemnastu metrów. Jest to niestety najsła­biej zbadane piętro lasu. Na tych wysokościach prowadzi się badania w deszczowych lasach tro­pikalnych, buduje się tam nawet specjalne ścieżki badawcze, jednak w lasach strefy umiarkowanej należą one do rzadkości.
Wiekowe dęby i buki mają wypróchniałe, puste pnie i dziuple, w których szukają schronienia i gnieżdżą się ptaki takie jak sowy, dzięcioły i inne dziuplaki. Jednym ze wskaźników kondycji eko­logicznej lasu jest występowanie w nim dzięcioła czarnego, dzięcioła średniego i najmniejszego gatunku - dzięciołka.

Charakterystyczną cechą środowisk takich jak łąki i pastwiska jest to, że po pewnym czasie, jeże­li nie są koszone lub wypasane, na ich miejscu poja­wia się las. Jest to proces spontaniczny i bardzo szybki - może trwać zaledwie dwa dziesięciolecia. Z tej przyczyny, aby zachować i chronić intere­sujące łąki i pastwiska, zezwala się na kontrolowa­ny wypas i koszenie. Podobnie jest też w przy­padku, kiedy lasy stają się zbyt cieniste. Wycina się wtedy małe przesieki i polanki, którędy do dna lasu dociera światło słoneczne i w ten sposób wzra­sta tam różnorodność gatunkowa.

Ostatnimi laty kładzie się szczególny nacisk na objęcie ochroną obszarów położonych na obrze­żach lasu, czyli miejsc charakteryzujących się wyjątkowo dużą różnorodnością gatunkową. Ma to na celu zabezpieczenie takich miejsc przed zaku­sami rolników, którzy chcą tam zakładać pola uprawne, i utrzymanie w miarę naturalnego stanu. Ponadto, coraz częstsze są inicjatywy zmierzające do sadzenia lasów mieszanych, wielogatunkowych i odchodzenia od zakładania monokultur świer­kowych lub sosnowych, które niestety dominują w krajobrazie współczesnej Europy.
Nie ma wątpliwości co do tego, że tereny Europy są najbardziej zmienionymi przez człowieka rejo­nami kuli ziemskiej. Krajobrazy i środowiska, które spotyka się obecnie na tym kontynencie, mają zde­cydowanie antropogeniczny charakter. Przykładami są tu pola uprawne, jednogatunkowe lasy i wielkie miasta. Zastąpiły one pierwotne puszcze, które porastały Europę jeszcze kilkaset lat temu. Niestety, obecnie kurczą się nawet bardzo przekształcone i zubożone pod względem liczby gatunków obsza­ry leśne, a w ich miejscu pojawiają się nowe hale fabryczne i rozległe plantacje.

Podobne prace

Do góry