Ocena brak

Lasy deszczowe

Autor /Wala Dodano /31.01.2012

Tropikalne lasy deszczowe są jed­nym z najstarszych i najbogatszych w gatunki środowisk naturalnych naszej planety. Chociaż zajmują zaledwie sześć procent powierzchni Ziemi, są środowiskiem życia ponad polowy wszystkich gatunków roślin i zwierząt.
Lasy deszczowe tworzą głównie szerokolistne, wiecznie zielone drzewa, które rosną przez cały rok i dlatego nie mają pierścieni przyrostów rocznych. Środowiska te występują w rejonach, gdzie temperatura jest wysoka (śred­nio 25°C), a roczne opady deszczu przekraczają 2000 milimetrów. Są niezwykle bogate w gatunki roślin - ocenia się, że na każdych 100000 km2 ich powierzchni występuje do 750 gatunków drzew i 1500 roślin kwiatowych.
Oprócz obfitości roślin typowe 100000 km2 lasu deszczowego, inaczej nazywanego wilgotnym la­sem równikowym, jest także miejscem, gdzie moż­na spotkać około 400 gatunków ptaków, 150 gatun­ków motyli, 100 gatunków gadów i 60 gatunków płazów. Świat owadów na takim obszarze jest zbyt bogaty, aby pokusić się o oszacowanie liczby bytu­jących tam gatunków. Natomiast świat ssaków jest stosunkowo ubogo reprezentowany, szczególnie jeżeli porówna się go z fauną otaczających lasy deszczowe obszarów trawiastych.

Lasy deszczowe rosną najlepiej na obszarach, gdzie nie ma pory suchej; z tego względu najgęstsze lasy deszczowe świata występują w strefie równikowej. Rosną one w Ameryce Środkowej i Południowej (największy las deszczowy, zwany selva, zajmuje basen Amazonki), w środkowej i zachodniej Af­ryce, szczególnie w dorzeczu rzeki Zair, na Mada­gaskarze, większości terenów południowo-wschod­niej Azji, na wielu wyspach pacyficznych i w stanie Queensland w Australii.
Lasy deszczowe można podzielić na kilka ty­pów. Najbardziej rozpowszechnione i najbardziej zagrożone są nizinne lasy deszczowe. Innymi ro­dzajami są na przykład las mangrowy, który pora­sta nadbrzeżne słonowodne bagna, oraz las deszczowy górski, zwany lasem mgłowym, gdyż często jest spowity chmurami mgły.
W wilgotnej strefie tropików, gdzie występują lasy monsunowe, pora sucha, która trwa trzy, czte­ry miesiące jest wyraźnie zaznaczona. W lasach monsunowych żyje mniej gatunków roślin niż w nizinnych lasach deszczowych, a większość drzew zrzuca swe liście w czasie pory suchej.
Wielu ludzi wyobraża sobie lasy deszczowe jako gęstą plątaninę roślin w podszycie, którą przykry­wają korony drzew, jednak w istocie podszyt znaj­duje się tylko tam, gdzie pomiędzy koronami docie­ra do ziemi światło. Jest tak wzdłuż brzegów rzek lub na granicach wyrębów. Roślinność na słabo oświetlonej, błotnistej glebie lasu deszczowego jest stosunkowo uboga, a najbujniej rozwija się w war­stwie koron.
Sto metrów kwadratowych liściastego lasu stre­fy umiarkowanej w USA i w Europie zwykle po­rasta około 10 gatunków drzew. Na ten sam obszar tropikalnego lasu deszczowego składa się ponad 100 gatunków drzew, nie licząc różnych krzewów i wielu gatunków pnączy.
Dostosowane drzewa.
Pomimo wielkiej różnorodności gatunkowej uważ­ny obserwator spostrzeże, że lasy deszczowe mają dość monotonny charakter. Jest tak dlatego, że większość drzew jest do siebie podobna. Na przy­kład mają one proste, smukłe pnie, pokryte cien­ką, gładką korą. Ich pierwsze konary wyrastają bardzo wysoko, pod samym wierzchołkiem. Cechy te to ważne przystosowania, umożliwiające prze­trwanie w gęstwinie, gdzie drzewa konkurują o dostęp do światła i z tego powodu, muszą rosnąć tak szybko, aby zagłuszyć inne rośliny.
Wiele drzew ma korzenie skarpowe i korzenie podporowe, które wystają ponad powierzchnię ziemi. Te dość cienkie twory o trójkątnym prze­kroju mogą odchodzić na sześć metrów od pnia głównego. Naukowcy nie do końca poznali ich funkcję, jednak uważa się, że są one podporą naj­wyższych drzew i pozwalają na lepsze pobieranie substancji mineralnych.

Pasożyty i pnącza.
Dwoma innymi typami roślin lasu deszczowego są epifity (rośliny samożywne) i pnącza. Epifity to rośliny rosnące na innych roślinach. Należą do nich glony. porosty, mchy, wątrobowce, paprocie i kwia­towe rośliny zielne, głównie przedstawiciele rodziny ananasowatych, a także storczyki. Niektóre wyspecjalizowane epifity mają korzenie sięgające do ziemi, stają się wtedy samowystarczalne i mogą doprowadzić do śmierci roślinę, na której rosły. Takie rośliny są nazywane dusicielami, a najlepiej znanymi ich przedstawicielami są figi dusiciele z Afryki, Malezji i Australii.
Liany są zdrewniałymi, płożącymi się pnącza­mi. Wykorzystując inne drzewa jako podporę, pną się w górę w kierunku światła i mogą nawet docho­dzić do warstwy koron. Niektóre liany rozrastają się do tego stopnia, że mają tak duże korony jak drzewa stanowiące dla nich oparcie.

Świat zwierzęcy.
W lasach deszczowych żyje zadziwiająco wiele gatunków zwierząt, szczególnie bezkręgowców. Osoba, która wybierze się na spacer po takim lesie, może być często nieświadoma tego, jak wiele form zwierząt żyje w pobliżu. Wynika to z tego, że większość z nich nie żyje wśród runa, lecz w ko­ronach drzew, gdzie pokarm (liście, owoce i owady) występuje w największej obfitości. Ponadto wiele kręgowców prowadzi nocny tryb życia i dzień spędza w ukryciu - na ziemi w norach, w dziuplach lub w gęstej roślinności.
Innym powodem rzadkiego spotykania zwierząt w dolnych strefach lasu jest to, że zwierzęta tu występujące są maskująco ubarwione. W przeci­wieństwie do nich papugi, tukany i motyle, które przebywają wysoko, mają jaskrawe ubarwienie o wyrazistym rysunku.
Obieg wtórny
Martwe zwierzęta i rośliny ulegają rozkładowi w ściółce leśnej, a powstające w ten sposób związ­ki mineralne są ponownie wykorzystywane przez rośliny. W tym procesie ważną rolę pełnią mrów­ki i termity. Mrówki liściarki odgryzają kawałki martwych i żywych liści i noszą je do gniazd, gdzie są one przez nie przetwarzane na pokarm dla larw. Toczące drewno termity występują w martwych pniach i są głównym ogniwem procesu rozkładu martwej materii organicznej.
Większość ssaków to gatunki dobrze przysto­sowane do życia wśród koron drzew. Niektóre zwierzęta, takie jak wiewiórolotki, latające jaszczurki z rodzaju Draco, a także latające żaby, wy­kształciły fałdy skóry, które są płatami nośnymi, umożliwiającymi szybowanie w powietrzu.

Leśne ssaki.
Wiele gatunków ssaków posiada dobrze rozwinię­te łapy i chwytne ogony, które spełniają funkcję piątej kończyny. Te cechy umożliwiają sprawne poruszanie się wśród gałęzi. Wśród ssaków wilgot­nych puszcz równikowych jest wiele gatunków małp. Należą do nich gibony, które zwisając na swych kończynach przednich, mogą z zaskakującą prędkością przemieszczać się między drzewami.
Większe i cięższe ssaki naczelne, takie jak szym­pansy, goryle i orangutany, większość czasu spę­dzają na ziemi. Innymi ssakami dolnych partii lasu są na przykład rzadkie, spokrewnione z żyrafami okapi, żerujące w strefie podszytu w lasach środ­kowej Afryki, oraz gryzonie takie jak aguti i paka z Ameryki Południowej.
Nadrzewne leniwce z brazylijskiej dżungli nie­omal utraciły zdolność poruszania się po ziemi.
Większość czasu spędzają zwisając z gałęzi, bar­dzo rzadko przemieszczają się z miejsca na miej­sce. Ich zielonkawe ubarwienie, spełniające funk­cję maskującą, jest spowodowane obecnością glonów, które wrastają w ich futro. Mrówkojady, zamieszkujące Amerykę Południową i Środkową, i podobne do nich pangoliny z Afryki mają chwyt­ne ogony oraz długi, lepki język, za pomocą któ­rego chwytają owady.
Do najbardziej dostojnych i pięknych zwierząt lasów deszczowych należą koty. Wśród czujnych drapieżników, o pięknie umaszczonym futrze, są na przykład koty złote z zachodniej Afryki, mormi i pantery mgliste z południowo-wschodniej Azji, a także południowoamerykańskie jaguary i oceloty. Koty leśne zazwyczaj potrafią dobrze wspinać się na drzewa, chociaż dużo czasu spędzają na ziemi, gdzie głównie polują.
Rzeki i strumienie lasów deszczowych to śro­dowisko występowania wielu rozmaitych gadów, takich jak krokodyle, węże i żółwie.

Niszczenie lasów.
Tropikalne lasy deszczowe pokrywały pierwotnie obszar dwukrotnie większy niż obecnie. Najgwałtowniej ich powierzchnia zaczęła się kurczyć w ciągu ostatnich 40 lat. W 1976 roku ONZ osza­cowała, że corocznie wycina się średnio 57000 km2 lasów tropikalnych. Do roku 1990 tempo zaniku zwiększyło się do takiego stopnia, że roczny ubytek powierzchni lasów deszczowych sięga 142000 km2, czyli więcej niż powierzchnia Grecji.
Jednym z głównych powodów zaniku lasów deszczowych jest dokonywanie całkowitych wyrębów lasów w celu pozyskania cenionych rodzajów drewna, takich jak mahoń i teczyna. Popyt na drew­no tych gatunków jest największy w krajach roz­winiętych, na przykład w Japonii, która jest głów­nym światowym importerem tropikalnego drewna. Technika całkowitego wyrębu staje się bardzo des­trukcyjna, gdyż coraz częściej wykorzystywane są ciężkie maszyny, które niszczą ściółkę leśną.
Na porębach lokalna ludność zakłada pola upra­wne, po uprzednim wypaleniu terenu. Do zaniku lasów przyczynia się także powstawanie kopalni odkrywkowych, dróg i zbiorników wodnych przy zaporach na rzekach, gdzie zakładane są elektrow­nie. Na wielu terenach wycina się lasy tylko po to, aby umożliwiać wypas bydła i dzięki temu produ­kować tanią wołowinę. Lasy deszczowe są więc po części wycinane, żeby ludzie w krajach boga­tych mogli mniej płacić za hamburgery.
Użytkowanie rolnicze terenów po lasach desz­czowych może być efektywne tylko przez kilka lat. Zanik okrywy leśnej na tych obszarach sprawia, że gleba zostaje wystawiona na bezpośrednie działa­nie obfitych deszczów, które gwałtownie wypłu­kują z niej substancje mineralne, co przyczynia się do spadku żyzności. W tym samym czasie w wy­niku procesów erozyjnych rzeki zamulają się, a zwiększone opady wody deszczowej, która kie­dyś była zatrzymywana przez lasy, są przyczyną powodzi oraz obsuwania się ziemi.
Wraz z kurczeniem się powierzchni lasów desz­czowych ginie nie tylko ich fauna i flora - giną rów­nież pierwotne społeczności ludzkie. Na przykład w ciągu ostatnich 90 lat w dorzeczu Amazonki wy­ginęło około 90 szczepów Indian. Wraz z zanikiem lasów deszczowych ludzkość traci ogromne bogac­twa, które kryje dżungla. Wielu z nich nie zdąży­ła jeszcze nawet odkryć. Około dwóch piątych środków farmaceutycznych na świecie uzyskiwa­ne jest z dzikich roślin, szczególnie tych, które występują w lasach deszczowych. Do tych medy­kamentów zalicza się stosowaną w wypadkach malarii chininę, kurarę, która jest wykorzystywana w chirurgii, i wiele innych substancji stosowanych w różnych dziedzinach medycyny. Rośliny, któ­rych właściwości leczniczych jeszcze nie znamy, a które mogłyby być przydatne do walki z nie­uleczalnymi dotąd chorobami - na przykład nowotworami lub AIDS - być może właśnie giną, a my nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy,
W dodatku naukowcy uważają, że niszczenie lasów tropikalnych może przyspieszyć zmiany kli­matyczne na naszej planecie. Na przykład wypa­lanie lasów wydatnie przyczynia się do wzrostu ilości dwutlenku węgla w atmosferze i w ten spo­sób potęguje efekt cieplarniany, powodujący ocie­plenie klimatu na całej Ziemi.
Obecnie bardziej niż kiedykolwiek ludzie są świadomi zagrożeń, jakie wiążą się z wycinaniem lasów deszczowych. Należy mieć nadzieję, że ta świadomość w końcu doprowadzi do skutecznych działań o charakterze międzynarodowym na rzecz ochrony lasów.

Podobne prace

Do góry