Ocena brak

LAS

Autor /Dobrociech Dodano /29.03.2012

Jako określenie wielkich obszarów zadrzewionych występuje późno obok starszej nażwy bór i dlatego nie stosowano tego wyrazu w nazwach plemion i osiedli, częsty jest natomiast w nazwach odosobowych (np. imię Lasota); pierwotna nazwa lasu to drzewa, wyraz las oznaczał również 'drewno' (budulec); zob. też Drzewa. Bór las iglasty; stary, gęsty, wielki las.

Iść borem, lasem wędrować daleko, długo, ukrywając się; zob. Idzie
żołnierz...

Za borami, za lasami za siódmą górą, za siódmą rzeką, bardzo daleko.

Debra, debrza, debrze zarosły parów, jar, wąwóz, wądół; urwisko leśne w górach; wąska dolina lesista. Dżungla wiecznie zielony las międzyzwrotnikowy.

Gaj zob. Grąd, grond lud. świeży a. wilgotny las liściasty a. liściasto-mieszany, głównie grabowy; zob. też Grąd. Knieja wielki, gęsty las, bór; połać lasu dziko zarosła, trudna do przebycia. Las dziewiczy pierwotny, dziko rosnący, nie tknięty ludzką stopą.

Las galeriowy (pod)równikowa dżungla niżowa, rosnąca w długich pasmach nad rzekami. Las łęgowy zagospodarowane przez człowieka i zróżnicowane gatunkowo (zazw. dąb, jesion i in.) niżowe zbiorowisko leśne. Las monsunowy tropikalny, na początku okresu suszy tracący liście, a potem kwitnący.

Łęg las na żyznej glebie o bogatym podszyciu i obfitym runie: wierzbowo-topolowy nad rzekami, olchowo-jesionowy na skrajach lasów, wiązowy na stromiznach nadrzecznych i podgórski (olchowo-wierzbowo-jesionowo-jaworowy) nad potokami; zob. też Łęg (łąka).

Matecznik trudno dostępny ostęp w kniei, miejsce stałego przebywanie (ostoja) zwierzyny, zwł. grubej. Óls las liściasty na glebach podmokłych, bagiennych, złożony z olszy czarnej z domieszką brzozy omszonej a., na teranach mniej bagnistych, z olszy czarnej, jesionu i świerku, również z domieszką brzozy.

Ostęp część kniei, w której gruba zwierzyna ma swoje legowiska; miejsce w lesie otoczone sieciami a. płotami dla osaczenia zwierzyny. Puszcza zob. Regle (w 1. poj. regiel) lud. (Podhale) lasy górskie na stromiznach 1200-1500 m; piętro wysokościowe (reglowe), na którym te lasy rosną; ze st.-nm. rigel 'strome stoki górskie'. Sad ogród owocowy, plantacja drzew i krzewów owocowych.

Był sad. - Drzewa owocne, zasadzone w rzędy,

Ocieniały szerokie pole; spodem grzędy.

A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, 2,403-04; owocne - owocowe.

Tajga las iglasty pasa borealnego (północno-kontynentalnego) Eurazji i Kanady (pierw, tylko o lasach Syberii), w którym występują w różnych połączeniach i proporcjach gł. świerk, modrzew, jodła, sosna, limba z domieszką liściastych: brzoza, topola, osika, wierzba, olsza.

Zagajnik lasek, mały gaj, gaik; rzadziej: zarośla. Las w śrdw. to pustkowie, schronisko dobrowolnych i mimowolnych uczestników ucieczki od świata (\ac.Juga mundi): pustelników, kochanków, błędnych rycerzy, zbójców wyjętych spod prawa.

Z puszcz wychodzą wilkołaki i jeszcze straszniejsze potwory, jak choćby ów prowansalski smok ujarzmiony przez św. Martę. Stąd w śrdw. postęp oznacza karczowanie, walkę z puszczą, inaczej niż w starożytnej, cywilizowanej Italii, gdzie las nie był nikomu straszny, a Wergiliusz w Eklogach, 2, 60, pisał (w 37 pne.): „Nawet bogowie mieszkali w lasach... lasy podobają się nam nade wszystko."

Las Ardeński, ang. Arden, las pokrywający niegdyś środkowe hrabstwa Anglii (Mildlands), którego resztki dziś jeszcze zdobią „liściaste hrabstwo Warwick"; miejsce większej części akcji komedii Jak wam się podoba (1598-1600) Szekspira. (Fr. Ardennes) falista wyżyna płp.-wsch. Francji, Belgii i płn. Luksemburga, rozcięta wąskimi dolinami, do dziś pokryta w większości lasami; schronisko czterech synów Aymona (zob.), gdzie św. Hubert (zob.) z myśliwego stał się pustelnikiem, a św. Tybald z Provins z rycerza - pustelnikiem i smolarzem.

Gaste foret st.-fr., 'puszcza', las, w którym schroniła się matka Percevala (zob. Parsifal) po śmierci w rycerskich zmaganiach jej męża i starszych synów, aby uchronić młodego Percevala od takiego losu (wg Chretien de Troyes). / Las Birnam maszerujący na pole bitwy, wieszczący zgubę Makbetowi.

Nie tknie Makbeta żaden cios morderczy,

Póki las Birnam ku duzynańskiemu

Wzgórzu nie pójdzie walczyć przeciw niemu.

W. Szekspir, Makbet, 4, 1; tł. J. Paszkowski.

Las Broceliande miejsce czarów Merlina (zob.) i Damy (zob.) Jeziora. Lasek Buloński zob. Paryż (Bois de Boulogne). Las Mans, gdzie błąkała się żałośnie Berta o Wielkich Stopach (zob.), gdzie oszalał nieszczęśliwy król Francji, Karol VI. Las Moreński, w którym schronili się Tristan (zob.) i Izolda. Las Oberon, gdzie Huon z Bordeaux (zob.) został zaczarowany przez karła. Las Odenwald, gdzie Zygfryd (zob. Nibelung) kończy swe tragiczne łowy pod ciosami Hagena.

Las Teutoburski nazwa literacka, upowszechniona dopiero w XIX w., odgrzebana przez literatów nm. w Rocznikach Tacyta (łac. Teutoburgiensis saltus) w XVIII w. W lesie tym, prawdop. między rzekami Ems i Lippe (dziś RFN), w * 9 roku ne. wódz germański Arminiusz zadał straszliwą klęskę dowódcy rzymskiemu Warusowi, wycinając w pień 3 legiony, co zmusiło Augusta do poprzestania na granicy Renu; zob. Oktawian August: „Oddaj (mi moje) legiony!" Lasy Boulonnais, gdzie szukał schronienia prekursor (i prototyp?) Robin (zob.) Hooda, awanturnik Eustachy Mnich z pocz. XIII w.

„Pustkowie" Cistertium, gdzie osiadł św. Robert z uczniami w XI w. „Pustkowie" Grandę Chartreuse fr., 'Wielka Kartuzja', gdzie w XI w. osiadł św. Bruno z towarzyszami. Selva oscura wł., 'ciemny las', w którym zbłąkany Dante rozpoczyna (Boska Komedia, Piekło, 1,1-6) swą wędrówkę po piekle, czyśćcu i niebie:

W życia wędrówce, na połowie czasu,

Straciwszy z oczu szlak niemylnej drogi,

W głębi ciemnego znalazłem się lasu.

Jak ciężko słowem opisać ten srogi

Bór, owe stromych puszcz pustynne dzicze,

Co mię dziś jeszcze nabawiają trwogi.

TK E. Porębowicz.

Silva melliflua łac., 'lasy miodem płynące', źródło korzyści dla chłopów, dla biedoty, chwalił w Polsce Gall Anonim. Las, bo nie lśni, łac. lucus a non lucendo, staroż. żart. paradoksalna etymologia od cechy, której brak; absurdalna derywacja, nielogiczne wyjaśnienie; łac. lucus ('lasek') pochodzić by miał od lucere ('lśnić, świecić'), bo nie lśni, nie jaśnieje (!); por. Pies (bo nie pieje).

Las rzeczy zob. Silva rerum. Im dalej w las, tym więcej drzew przysł. Nauka nie poszła w las nie poszła na marne. Nie było nas, był las, nie będzie nas, będzie las przysł. wyrażające lekkomyślne i tragicznie błędne przekonanie o nieprzebranej obfitości zasobów leśnych i nieszkodliwości rabunkowej gospodarki człowieka; przen. o krótkotrwałości życia ludzkiego.

Drzewa moje ojczyste! jeśli Niebo zdarzy,

Bym wrócił was oglądać, przyjaciele starzy,

Czyli was znajdę jeszcze? czy dotąd żyjecie? (...]

Pomniki nasze! ileż co rok was pożera

Kupiecka lub rządowa, moskiewska siekiera!

Nie zostawia przytułku ni leśnym śpiewakom.

Ni wieszczom, którym cień wasz tak miły jak ptakom.

A. Mickiewicz, Pan Tadeusz, 4, 23-25, 35-38.

Nie widzieć lasu spoza drzew, nm. den Wald vor lauterBaumen nicht sehen, gubić się w szczegółach, nie ogarniając całości; z Historii Abderytów (1774) Christopha Martina Wielanda.

Osadnicy leśni w dawnej Polsce ludzie trudniący się eksploatacją (i niszczeniem) lasów (zob. Budnik): węglarze pający drzewo na węgiel, maziarze wyrabiający maź, Smolarze pędzący smołę z tej mazi, potaśnicy wydobywający potaż z popiołu, dziegciarze, destylujący dziegieć z brzeziny, producenci klepek i gontów (wszystkie te wyroby szły głównie na eksport przyczyniający się do powstawania fortun pańskich; powiadano: „Gdyby nie było potażu, nie byłoby ekwipażu"), hutnicy i rudnicy, wreszcie bartnicy hodujący dzikie pszczoły; zob. Barć; Maziarze; Mielerz; Rudnik. To jeszcze w lesie rzecz daleka od ukończenia, której końca jeszcze nie widać, znajdująca się jeszcze nie wiedzieć gdzie.

Wiedeński Las zob. Wiedeń. W lesie... do lasu (w okresach powstań polskich XIX w.; w czasie okupacji 1939-45) w partyzantce, do partyzantki. Las pierwszy litewski poemat symfoniczny (1900) Mikalojusa Czurlonisa.

Podobne prace

Do góry