Ocena brak

Lamparty

Autor /Letki Dodano /31.01.2012

Stare przysłowie w języku swahili powiada, że „lampart nie może wziąć tego co należy do lwa". Istotnie lew jest większy i silniejszy, ale zdolność lamparta do przystosowywania się do różnych warunków sprawiła, że gatunek ten występuje w bardzo różnorodnych środowiskach na dwóch kontynentach.
Lampart, nazywany też panterą, ma wśród różnych gatunków dużych kotów, największy, po pumie, zwanej także kuguarem lub lwem górskim, zasięg występowania. Lamparty żyją na pustyniach, w dżunglach, w lasach, a także na terenach trawiastych i skalistych, górskich zbo­czach od Afryki, poprzez środkowo-wschodnią Azję, aż po Azję południowo-wschodnią.

Przystosowany do przetrwania
Dlaczego więc lampart zasiedla tak olbrzymi ob­szar? Odpowiedzi należy szukać w jego nadzwy­czajnej zdolności do przystosowywania trybu życia do rozmaitych warunków środowiska i możności wykorzystywania tych nisz ekologicznych, które są niedostępne dla jego bliskich kuzynów. Przede wszystkim lampart jest jedynym gatunkiem dużego g kota, który w pełni wykorzystuje zdolność wspi­nania się na drzewa. Robi to doskonale: jego silne, muskularne łapy pozwalają mu wskakiwać na niżej położone gałęzie, a długie, ostre pazury umoż­liwiają pewne zahaczenie się o chropowatą korę pni drzew. Lwy i inne duże koty nie są w stanie dorównać w tej sztuce lampartowi. W sytuacji za­grożenia może on z łatwością uniknąć niechybnej śmierci, chroniąc się na najbliższym drzewie. Nie­które lamparty tak dobrze czują się wśród konarów drzew, że potrafią po nich szybko biegać i chwytać zębami siedzące na gałęziach perliczki lub tak przestraszyć młode pawiany, że te spadają na ziemię ponosząc śmierć.

Wyniesiona spiżarnia
Lampart poluje lub chroni się przed wrogami na drzewach, a ponadto urządza sobie tam spiżarnię - przechowuje pokarm. Jest on w stanie wciągnąć na drzewo upolowane przez siebie zwierzę, które­go masa ciała jest równa masie ciała lamparta. Gdy zdobycz znajdzie się na drzewie, nie mają do niej dostępu lwy i tygrysy, a także hieny, szakale i inne zwierzęta padlinożerne. Dzięki temu nawet po kilku dniach lampart może powrócić do spiżarni i do­kończyć posiłek.
Jeszcze innym przystosowaniem, które przyczy­niło się do sukcesu ewolucyjnego lamparta, jest zdolność tego kota do życia w pobliżu człowieka.
Dzięki temu wzrost liczby osad ludzkich, farm i wsi nie miał ujemnego wpływu na obszar jego bytowania. Jednak pomiędzy ludźmi i lampartami istnieje pewna wrogość, gdyż odnotowano rzadkie przypadki zaatakowania człowieka, a osobniki żyjące w pobliżu farm często napadają na zwierzęta domowe, takie jak psy i kozy.

Korzystny związek
Czasami jednak pomiędzy lampartami i ludźmi § tworzy się układ korzystny dla obu stron. Na przy­da kład w regionie blisko lasu Gir w Indiach kiedyś ii nadmiernie rozmnożyły się zdziczałe psy. Ich ^ obecność zaczęła przysparzać wielu kłopotów oko­li: licznym mieszkańcom. Z uwagi na wyznawaną religię zabraniającą zabijania zwierząt, wyłapywali oni psy i wypuszczali je w terytoriach zajętych przez miejscowe lamparty. W ten sposób obie stro­ny były zadowolone - lamparty miały mnóstwo pożywienia i nie atakowały kóz domowych, a lu­dziom przestały dokuczać psy.

Maszyna do polowania
Lampart, tak sprawny we wspinaniu się na drzewa, świetnie radzi sobie też z polowaniem na ziemi. Jest często opisywany jako „kot, który chodzi sam", gdyż jest zwierzęciem żyjącym w pojedynkę, wolącym polować samotnie, a nie w stadzie, jak to robią lwy. Większość lampartów prowadzi nocny tryb życia i poluje tylko w środku nocy. Niektóre osobniki udają się jednak na łowy o świcie i zmierz­chu, kiedy to liczne cienie ułatwiają maskowanie się i zmylenie ofiar.
Oprócz domowych kóz i psów naturalnym pokarmem lamparta są duże ptaki, małpy, pawiany, dzikie świnie, jelenie i antylopy. Lamparty uczą się polować już w bardzo wczesnym wieku.
W chwili przyjścia na świat są bardzo małe i bez­bronne. Są całkowicie ślepe i ważą od 430 do 570 gramów, jednak gdy osiągną wiek trzech miesięcy, przestają żywić się mlekiem matki i zaczynają bawić się w polowanie. Kocięta, około sześciu w jednym miocie, ćwiczą skakanie na siebie, póź­niej zaczynają chwytać drobne ssaki, wielkości my­szy. Następnie, w miarę nabierania doświadczenia łapią zwierzęta większe na przykład szczury, a w końcu duże ptaki i młode antylopy. Przed ukoń­czeniem drugiego roku życia młode lamparty zdobędą wszystkie umiejętności, które będą im potrzebne do prowadzenia samodzielnego życia, gdy opuszczą matkę. Rysunek na futrze lamparta stanowi doskonały kamuflaż - dzięki niemu zwierzę jest słabo widoczne na tle otoczenia. Na żółtym lub szarobrązowym tle rozrzucone są duże ciemne cętki, które umożliwiają drapieżnikowi ukrycie się. Lamparty żyjące w różnych środowis­kach mają odmienne ubarwienie futra. Na przykład osobniki zamieszkujące afrykańską sawannę mają rudawą lub żółtopomarańczową sierść, a te, które osiedliły się na pustyniach, mają futro płowo-kremowe lub żółtobrązowe. Szczególnie łatwo jest ukryć się lampartom w lesie, gdzie światło słonecz­ne jest rozproszone i występuje znaczne zacie­nienie. W tym środowisku ciemne cętki na futrze lamparta wyjątkowo dobrze zamazują sylwetkę drapieżnika. Podczas polowania lamparty zazwy­czaj podkradają się do ofiary i chwytają ją dzięki swej wyjątkowej zręczności. W początkowej fazie łowów za pomocą słuchu i wzroku wyszukują ofiarę. Zakres słyszalności ucha lamparta jest dwu­krotnie większy od zakresu słyszalności ucha ludzkiego, a w półmroku lampart widzi sześć razy lepiej niż człowiek. Jest to możliwe dzięki wystę­powaniu w oku drapieżnika, tak jak u innych kotów, warstwy nabłonka zwanej tapetum lucidum. Warstwa ta odbija promienie świetlne, które prze­szły przez siatkówkę. Dzięki temu komórki-receptory podrażniane są dwukrotnie. Tym sposobem oczy kota wydajniej wykorzystują światło. Część tego światła przenika przez przednią część oka -dlatego właśnie oczy lamparta „świecą się", kiedy zwierzę znajdzie się np. w smudze światła latarki.

Cichy łowca
Gdy lampart upatrzy sobie ofiarę, zaczyna się do niej podczołgiwać prawie dotykając brzuchem zie­mi. Jego włosy czuciowe na wąsach pozwalają odnaleźć drogę w ciemnym, gęstym podszycie i bezszelestnie podejść do zdobyczy. Gdy drapież­nik zbliży się do niej na odległość pięciu-dziesięciu metrów gwałtownie rusza, skacząc na grzbiet ofiary i mocno obejmując ją przednimi łapami. Niektóre lamparty wolą polować z zasadzki i leżą na nisko położonych gałęziach, z których rzucają się na zaskoczone młode jelenie lub prosięta dzikich świń. Kot uśmierca zdobycz zaciskając paszczę na jej szyi, albo starając się złamać kark zwierzęciu.

Trudna sztuka
Łowy nie zawsze kończą się dla lamparta sukce­sem. Podejście do ofiary na odległość zapewnia­jącą skuteczny atak jest trudną sztuką i każdej nocy lampart, zanim coś upoluje, musi wykonać wiele nieudanych prób, szczególnie podczas polowań przy pełni księżyca.
Pomimo że lampart jest gatunkiem, który odniósł tak duży sukces podczas kolonizowania rozmaitych środowisk, w wielu rejonach swego pierwotnego zasięgu występowania jest on zwie­rzęciem zagrożonym wyginięciem. Piękne, cętkowane futro, które ułatwia kotu ukrywanie się przed ofiarami, stało się przyczyną spadku liczebności populacji pantery. Ludzie przez wiele lat wysoko cenili futra ze skór lamparcich i dlatego tysiące tych pięknych kotów padało ofiarą polowań ma­jących na celu zdobycie ich skór. Na uszycie jed­nego futra potrzeba aż siedmiu skór. W okresie największego nasilenia się handlu lamparcimi skó­rami, czyli w latach sześćdziesiątych naszego wie­ku, w samej tylko wschodniej Afryce zabito pięć­dziesiąt tysięcy lampartów.
Polowania na lamparty są dziś zabronione, jed­nak nadal duża liczba tych kotów pada ofiarą kłu­sowników. Najrzadszym podgatunkiem lamparta jest lampart amurski, którego chroni się w rezerwa­cie przyrody Kiedrowaja w Rosji. Szacuje się, że z tego podgatunku w Rosji pozostało tylko trzy­dzieści osobników. Pewna liczba lampartów amur­skich żyje też w Chinach i Korei.

Bliscy kuzyni
Lampart ma dwóch bliskich kuzynów, których też czasami błędnie nazywa się lampartami. Są to irbis i pantera mglista. Irbis, zwany także panterą śnieżną, jest najbliższym kuzynem lamparta i za­licza się go również do tzw. dużych kotów. Pod względem wielkości ciała i kształtu irbis jest po­dobny do lamparta. Ssak ten jest pokryty bardzo gęstą sierścią. Barwa tła może nieco się różnić od płowosrebrzystoszarej do brudnokremowożółtej. Na głowie, szyi i wewnętrznych częściach kończyn są rozrzucone małe ciemne cętki, natomiast więk­sze plamy, zwane rozetami, pokrywają grzbiet, boki ciała i długi, puszysty ogon.
Irbis występuje w górzystych rejonach Azji i w lecie można go spotkać na skalistych zboczach położonych nawet na wysokości 6000 m. n.p.m. W zimie schodzi do niżej położonych lasów, gdzie poluje na dzikie kozy, dzikie świnie, jelenie, ptaki i małe ssaki wielkości zająca.
Pantera mglista, czy U szara, jest bliżej spokrew­niona z małymi kotami, takimi jak na przykład rysie, niż z.lampartem czy irbisem. Różni się tak­że od swych bliskich kuzynów wyglądem - jest o wiele mniejsza, ma bardzo wydłużoną i wąską głowę oraz szeroki, tępo zakończony pysk. Gęste, czerwonożółte lub żółtoszare futro tego kota jest pokryte ciemnobrązowymi plamami z wyraźnymi czarnymi obwódkami. Na głowie zwierzęcia znaj­dują się ciemne paski i cętki, które ciągną się w kierunku grzbietu. Pantera mglista występuje w gęstych, tropikalnych lasach deszczowych od Indii i Nepalu, przez południowe Chiny po wyspy: Tajwan, Sumatrę i Borneo. Ssak ten doskonale chodzi po drzewach i poluje tam na małe zwierzęta nadrzewne, takie jak owady, myszy, węże i małpy. Jeśli pantera schwyta większą zdobycz, unieru­chamia ją silnymi łapami i uśmierca, zatapiając swe długie, ostre Idy w karku zdobyczy.

Kurczące się środowisko
Irbis i pantera mglista, podobnie jak lampart, stały się obecnie bardzo rzadkimi zwierzętami, gdyż dawniej intensywnie na nie polowano w celu zdo­bycia cennych skór. Chociaż polowania na nie są obecnie zakazane, to jednak nadal kłusownik za jedną skórę pantery mglistej może na czarnym rynku uzyskać sumę równoważną około 18000 no­wych polskich złotych. Liczebność panter mgli­stych zmniejsza się też z powodu kurczenia się po­wierzchni naturalnego środowiska tego gatunku, jakim jest las deszczowy. W wielu częściach świa­ta ludzie wycinają lasy deszczowe i w ich miejscu zakładają nowe farmy i wioski, a drewno często sprzedają za granicę.

■ Wielu ludzi sądziło dawniej, że czarna pantera jest osobnym podgatunkiem lamparta, albo nawet innym gatunkiem kota, obecnie wiadomo, że jest to tylko melanistyczna forma lamparta. Jej sierść może wydawać się całkowicie czarna, jednak gdy przyjrzeć się jej dokładniej, w świetle słonecznym widać zarysy cętek. Czarne pantery spotyka się o wiele częściej w azjatyckiej części pierwotnego zasięgu występowania gatunku, gdzie żyją one zwykle w środowiskach leśnych. Tak duża część czarno ubarwionych lampartów na tych obszarach może być spowodowana tym, że ciemne ubarwienie sierści umoż­liwia lepszy kamuflaż w mrocznym, liścias­tym podszycie. Czarne futro sprawia, że kot jest jeszcze lepiej zamaskowany i przez to bardziej skuteczny podczas łowów niż jego jaśniej ubarwieni krewni.
■ Poszczególne osobniki lamparta można łatwo od siebie odróżnić. Każdy lampart ma unikalny rozkład ciemnych plam na futrze i jest on tak charakterystyczny dla każdego osobnika, jak układ linii papilar­nych dla każdego człowieka. Wzór cętek utrzymuje się przez całe życie kota. Jedy­nymi całkowicie białymi i nie pokrytymi cętkami partiami futra są okolice za uszami i spód ogona. Zoolodzy twierdzą, że w nocy te części ciała służą lamparcicom do dawania sygnałów kociętom.
■ W przeszłości mianem „lampart" okreś­lano nie lamparta, lecz geparda. Ludzie wierzyli, że gepardy były krzyżówką po­między lwem a lampartem (nazywanym w przeszłości panterą lub pardem).

Podobne prace

Do góry