Ocena brak

Kwaśne deszcze - WPŁYW NA ORGANIZMY ŻYWE

Autor /Ernest Dodano /28.09.2011

Wpływ zanieczyszczeń na florę i faunę.

Zanieczyszczenia powietrza oddziaływają też negatywnie na rośliny i zwierzęta. Oddziaływania te mogą być zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie.

To pierwsze uwidacznia się w postaci uszkodzeń igieł i liści. Dzieje się to bądź wskutek uszkodzenia ochronnej warstwy wosku, którą pokryte są igły, np. przez suchy opad SO2, ozon czy kwaśny deszcz, bądź w wyniku uszkodzenia aparatów szparkowych, które m.in. regulują intensywność transpiracji. Wewnątrz liści i igieł uszkadzane są różne membrany , co może spowodować zakłócenia w systemie odżywiania i w bilansie wodnym. Zazwyczaj różne zanieczyszczenia działają synergicznie.

Natomiast pośrednie uszkodzenia są następstwem zakwaszenia gleby. Zmniejsza się wówczas dostępność substancji odżywczych przy jednoczesnym zwiększeniu za- wartości szkodliwych dla drzewa metali rozpuszczonych w roztworze glebowym, np. aluminium. Bardziej zakwaszone środowisko w powiązaniu z trującym działaniem metali prowadzi do uszkodzenia korzeni, co powoduje, że nie mogą one pobrać wystarczających ilości pożywienia i wody. Symbioza korzeni i grzybów mikoryzowych może być ograniczona, a nawet ustać całkowicie. Wszystko to daje mniejszą żywotność drzew, a także zmniejsza ich odporność na choroby i szkodniki, które z łatwością atakują drzewa, uprzednio osłabione przez działanie innych czynników.

Drzewa liściaste są na ogół mniej wrażliwe niż drzewa iglaste częściowo dlatego,

że całkowita powierzchnia ich liści, czyli powierzchnia narażona na działanie zanieczyszczeń jest mniejsza niż powierzchnia wszystkich igieł, a częściowo dlatego, że liście opadają co roku i dlatego są pod działaniem zanieczyszczeń przez krótszy okres czasu niż igły. Świerk, sosna i buk są drzewami, które dotychczas doznały największych uszkodzeń.

Szczególnie smutnym przykładem zniszczeń , spowodowanych przez kwaśne deszcze, są lasy w Górach Izerskich. Długoletnie oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza, niesionych z Niemiec, Czech i ze Śląska, m.in. systematyczne przekroczenia dopuszczalnych stężeń SO2, NO, fluoru, opadu pyłów spowodowały całkowite zniszczenie tamtejszych obszarów leśnych.

Proces ten będzie się rozszerzał na dalsze partie górskie Sudetów Zachodnich, Środkowych i Wschodnich. Jest to też przykład na to, że kwaśny deszcz jest tu produktem międzynarodowym.

Nie tylko drzewa, ale i inna roślinność ulega uszkodzeniu pod wpływem zakwaszenia i zanieczyszczeń powietrza. Najwrażliwszymi roślinami są mchy i porosty, które nie mają ochronnej warstewki wosku. Wodę pobierają bezpośrednio przez liście i pędy. Zarówno mchy jak i porosty mają intensywny okres wzrostu na jesieni, gdy stopień zanieczyszczenia jest największy. Porosty często używane są jako wskaźniki stopnia zanieczyszczenia powietrza, szczególnie SO2. W zależności od form morfologicznych cechuje je różna wrażliwość na zanieczyszczenia (najwrażliwsze są porosty oplechach krzaczkowatych). To pozwala wyodrębnić strefy o różnym stopniu skażenia w miastach i wokół ośrodków przemysłowych. Tam, gdzie stężenie zanieczyszczeń jest największe, niemal zupełnie brak jakichkolwiek porostów, ale im powietrze jest czystsze, tym więcej gatunków porostów występuje.

Daje się jednak zauważyć tendencję, że rośliny odporne na zakwaszenie i takie, na które opad azotu wpływa pozytywnie, rozprzestrzeniają się, podczas gdy gatunki, które wymagają wysokiego pH, szerokiego dostępu do substancji odżywczych, albo takie, które źle się czują przy obfitym dostępie azotu- zanikają. Rośliny motylkowe, które mają zdolność przyswajania wolnego azotu, są przykładem roślin zagrożonych. Zwiększający się opad azotu w postaci jonów azotanowych jest niekorzystny dla bakterii brodawkowych, które w symbiozie z korzeniami roślin motylkowych przyswajają wolny azot i przetwarzają go w formę potrzebną roślinom. Zmiany powyższe zachodzą niedostrzegalnie, ponieważ rozwinięte rośliny są w stanie znieść duże stężenia zanieczyszczeń. Natomiast reprodukcja i rozwój nowych pokoleń roślin stają się znacznie trudniejsze. W dalszej przyszłości flora zostanie zubożona, jeśli emisja zanieczyszczeń nie zostanie ograniczona.

Podobną sytuację daje się zauważyć w świecie zwierząt. Dla ryb szczególnie szkodliwe są nadmierne ilości aluminium, przedostającego się do wód, który kumuluje się w ich skrzelach, utrudniając im oddychanie, co w końcu może powodować ich śmierć. Również rozmnażanie się żab i rozwój ptaków, żyjących przy brzegach zakwaszonych jezior, jest zaburzony. Jak stwierdzono w badaniach szwedzkich, jaja muchołówek i piecuszków mają dużo cieńszą skorupkę. Dzieje się tak dlatego, że wskutek odżywiania się owadami znad zakwaszonych jezior i cieków wodnych do organizmu ptaków dostało się zbyt dużo aluminium, które zastąpiło wapń w skorupkach. Poza tym ptaki, żywiące się rybami, mają coraz większe trudności w zdobyciu pożywienia. U wielu gatunków zwierząt (jak łosie, sarny czy zające), odżywiających się roślinnością z terenów zakwaszonych, stwierdzono zwiększoną zawartość kadmu w nerkach i wątrobie. Z kolei ślimaki lądowe mogą mieć problemy w budowaniu skorupki, gdy gleba stanie się uboga w wapń. Niektóre ćmy, występujące w lasach iglastych, jak np. brudnica mniszka, wykazują objawy karłowacenia- co również ma związek z zakwaszeniem. Zmiana składu roślinności, spowodowana zanieczyszczeniami powietrza, wywiera wpływ na życie zwierząt, uzależnione od danego zbiorowiska roślinnego.

W ostatnich latach leśnicy zauważyli gwałtowne obumieranie dużej ilości drzew i wyniszczenie runa leśnego. Początkowo przyczyna tego zastraszającego zjawiska wydawała się nieznana, ale już wkrótce związek miedzy ciągle zwiększająca się emisja zanieczyszczeń- kwaśnymi opadami a uszkodzeniem roślinności stal się oczywisty. Badania potwierdziły to, co przypuszczano już od dawna, winiąc za szkody w uprawach dymy z fabryk. Już w 1921 r. Manchesterski rolnik oskarżył miejscowa elektrownie o szkody w zbiorach, spowodowane skażeniami emitowanymi przez te elektrownie. Badania krajów Wspólnoty Europejskiej wykazują, ze straty w agrostrukturze wyrządzone przez dwutlenek siarki wynoszą około 500 milionów dolarów rocznie, a spowodowane przez ozon i uszkodzenie ozonosfery mogą być nawet większe. Niektóre badania wykazały, ze więcej niż polowa występujących w Polsce drzew jest uszkodzona w ponad 60%, a w niedalekiej przyszłości niektóre z nich zginą całkowicie. Grozi to większości drzew iglastych.

- Uszkodzenia liści:

Ozon i kwasy niszczą ochronna warstwę wosku na liściach i igłach, uszkadzają szparki oddechowe. Powodują nadmierne parowanie wody. Rozpad chlorofilu wywołują zakłócenia w procesie fotosyntezy. W rezultacie zwiększa się ich wrażliwość na czynniki klimatyczne - susze, niskie temperatury, wiatry. Następnie następuje odbarwienie liści i ich opadanie- efekt ten jest najwcześniej zauważalnym zewnętrznym symptomem szkód spowodowanych przez kwaśne deszczem nazwano go "Śmiercią zewnętrzna".

- Uszkodzenia korzeni:

Kwaśne opady zakwaszają glebę, uszkadzając korzenie roślin. Nadmiar kwasów zakłóca gospodarkę substancjami wzrostowymi i enzymami. Zanieczyszczenia powodują też nadmierne zwiększenie zawartości w glebie metali ciężkich, na przykład kadmu, ołowiu. Duże skumulowanie w glebie substancji toksycznych powoduje zamieranie korzeni.

- Niedobór substancji odżywczych:

Zakwaszenie gleby powoduje wymywanie wielu niezbędnych dla życia roślin substancji. Występuje np. niedobór magnezu, miedzi, manganu i składników odżywczych oraz deficyt wody. Następuje zanik symbiozy z grzybami i w rezultacie głód rośliny. Przyczynia się to do spadku przyrostu, przedwczesnej fizjologicznej starości, zaniku odporności biologicznej na choroby i owady, a w końcu prowadzi do śmierci rośliny.

Najwrażliwszymi na zanieczyszczenia środowiska roślinami są porosty i mchy, gdyż nie maja ochronnej warstwy wosku na swoich liściach. Pożywienie i wódę pobierają bezpośrednio przez liście i łodygi, a intensywny okres ich wzrostu przypada na jesień, kiedy to stopień zanieczyszczenia powietrza jest największy. Dlatego tez porosty są często używane jak wskaźnik stopnia zanieczyszczenia powietrza, szczególnie dwutlenkiem siarki. Ponieważ rożne gatunki porostów charakteryzują się rożna wrażliwością ich obserwacja umożliwia wyodrębnienie stref środowiska o rożnym stopniu skażenia.

Podobne prace

Do góry