Ocena brak

Kultura stalinizmu

Autor /alexis Dodano /25.03.2011

Wymagany Adobe Flash Player wesja 10.0.0 lub nowsza.

praca w formacie ppt Kultura stalinizmu

Transkrypt

STALINIZM
Kultura epoki

Józef Stalin
•   Żył w latach 1878r­1953r.
• Od 1898r związany z 
rosyjską socjaldemokracją
• Od 1922r pełnił funkcję 
sekretarza generalnego 
Rosyjskiej Komunistycznej 
Partii (później KPZR)
• Po śmierci Lenina faktyczny 
dyktator 
• Jego postać miała wielki 
wpływ na rozwój ówczesnej 
kultury i sztuki, głównie 
przez wzgląd na 
propagandę i cenzurę, 
którymi się posługiwał

Źródła Stalinizmu
• Podwaliny stworzone przez Marksa i 
Engelsa (marksizm)­ „społeczeństwo 
bezklasowe”
• Wpływ Lenina na ideologię 
marksistowską(tzw. marksizm­leninizm):
rewolucja jako droga do osiągnięcia celu
walka z kapitalistami
Dyktatura proletariatu

Główne założenia stalinizmu
• „kult jednostki”
Kontrola wszystkich dziedzin życia obywateli 
(także twórczości)
• Radykalne zwalczanie przeciwników 
politycznych
Militaryzacja kraju
Ekonomia oparta na ścisłym centralnym 
planowaniu
Kolektywizacja
Polityka imperialna
• Kult pracy („kult robotniczo­chłopski”)

Socrealizm







Socrealizm – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, 
istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych 
krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i
jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz 
propagandowym narzędziem partii komunistycznych.
Program socrealizmu, mimo starań stworzenia jednolitej teorii, był 
wewnętrznie sprzeczny i niekonsekwentny. Opierał się na wybranych 
elementach XIX­wiecznego realizmu oraz rozważaniach publicystów i 
estetyków komunistycznych. Jako tematy wybierano walkę klasową, 
sojusz robotniczo­chłopski, historię ruchu robotniczego, prostych 
robotników przy pracy, ujarzmianie przyrody przez człowieka.
W odróżnieniu od naturalizmu, krytykowanego za indywidualizm 
zalecano typowość jako strategiczną cechę socrealizmu
Inne nurty w sztuce zwłaszcza awangardowe i eksperymentalne były 
zwalczane jako wynaturzenia.

Architektura i malarstwo w 
Polsce
• Malarstwo
Okres dwudziestolecia międzywojennego
– Przykładowe dzieła

• Architektura

Modernizm (faza przedwojenna)
– Przykładowe budynki modernistyczne 
powstałe przed 1945r.

Główny kierunek w malarstwie 
polskim przed II wojną światową




Formizm ­ polski awangardowy kierunek literacko­artystyczny 
rozwijający się w Polsce, w latach 1917­1922, pokrewny kubizmowi, 
ekspresjonizmowi, futuryzmowi. Był jedną z dwóch oryginalnie 
polskich formacji awangardowych.
Rozległy i elastyczny program, uznanie autonomii działania 
artystycznego i przekonanie o konieczności dokonania radykalnych 
zmian w zakresie kreacji artystycznej, połączyło w obrębie tego nurtu 
wielu artystów okresu dwudziestolecia międzywojennego. Mimo 
różnorodności postaw, wspólne było dla nich zainteresowanie 
zagadnieniem formy, której przypisywali nadrzędną rolę. Sprzeciwili 
się naturalizmowi ­ wiernemu przedstawianiu rzeczywistości w 
sztuce. Sławnymi formistami byli: Leon Chwistek ­ główny teoretyk 
tego nurtu, Tytus CzyżewskiZbigniew Pronaszko, Andrzej 
Pronaszko, Konrad Winkler, August Zamoyski oraz Stanisław Ignacy 
Witkiewicz.

Dzieła polskich formistów

S.I. Witkiewicz „Walka”

T. Czyżewski „Akt z kotem”

Architektura






Modernizm, prąd w architekturze, rozwijał się w Polsce w dwóch 
fazach, rozdzielonych II wojną światową i wymuszonym okresem 
socrealizmu w architekturze.
Przed II wojną światową modernizm stanowił w Polsce styl obiektów 
elitarnych, takich jak wille, czy też budynków użyteczności publicznej. 
Jednocześnie powstało kilkanaście modernistycznych osiedli, przede 
wszystkim spółdzielczych. W latach 30. sceptycyzm wobec 
funkcjonalistycznych tendencji końca lat 20. dał się zauważyć 
również w Polsce – łączono formy modernistyczne z elementami 
nadającymi budynkom wrażenie solidności i trwałości.
Przed 1939 budynki w stylu modernistycznym były w największej 
ilości budowane w Warszawie (Saska KępaStary Żoliborz, Stary 
Mokotów), 

Budynki modernistyczne 
w Warszawie

Modernistyczna willa, Warszawa

Ministerstwo Komunikacji

Założenia socrealizmu 
w architekturze






Według założeń partii architektura miała wyrażać siłę i potęgę 
państwa, a nie piękno czy elegancję. Architektura socrealistyczna 
była przewidziana jako styl państwowy ZSRR. 
Budynki cechuje monumentalne przeskalowanie, symetria, oraz 
stosowanie wielu rozmaitych elementów zdobniczych attyki, 
kolumnady, pilastry wysokie partery nadają bryle charakter 
monumentalności.
Styl krytykowany głównie za brak funkcjonalności, nieekonomiczne 
wykorzystanie materiałów i surową formę, przez lata realnego 
socjalizmu ograniczający postęp w architekturze państw ZSRR.

Pałac Kultury i Nauki
• Pałac Kultury wzniesiony 
jako dar narodu 
radzieckiego dla narodu 
polskiego, budynek jest 
dziełem radzieckiego 
architekta Lwa Rudniewa, 
inspirowany jest 
chicagowskimi i 
moskiewskimi budowlami.

Plac Konstytucji


Plac Konstytucji powstał w 
pierwszych latach powojennych 
jako główny element wielkiego, 
socrealistycznego założenia 
urbanistycznego ­ 
Marszałkowskiej Dzielnicy 
Mieszkaniowej. Plac wytyczono 
w osi ulicy Marszałkowskiej, w 
miejscu istniejącej ścisłej 
zabudowy miejskiej. Mimo 
zniszczeń wojennych musiano 
na potrzeby placu wyburzyć 
znaczną liczbę kamienic.

Budynki socrealistyczne w Rosji




Uniwersytet im. Łomonosowa, 
Moskwa projektu Lwa 
Rudniewa. Monumentalność, 
kolosalność rozmiarów, 
czerpanie wzorców z 
klasycznych form 
przetworzonych na kanciaste 
bryły  to główne cechy tego 
budynku.
Należy zwrócić uwagę na 
niezaprzeczalne podobieństwo 
budowli do polskiego Pałacu 
Kultury i Nauki­ zawdzęczane 
zarówno wspólnemu prądowi w 
architekturze, jak i 
projektantowi.

Metro moskiewskie

Metro moskiewskie wyróżniają stacje, których część uważana jest za
wzorcowy przykład architektury socrealizmu, wnętrza stacji przypominają
pałace, pod sufitami wiszą misterne żyrandole; po prawej podobizna Lenina
na jednej ze stacji.

Malarstwo socrealistyczne 
w Polsce








W malarstwie realizm socjalistyczny cechował się ograniczoną 
tematyką: portrety przywódców, wizerunki pracy i życia ludu, sceny 
batalistyczne.
 Podstawową cechą formy była dbałość o realistyczne obrazowanie
jak najbardziej zgodne z potocznym wyobrażeniem świata przez 
masowego widza. Socrealistyczna sztuka nawiązywała formalnie do 
klasycyzmu, a tematycznie często do ludowości. 
Odtwarzanie rzeczywistości nie było głównym celem z punktu 
widzenia zleceniodawcy, czyli państwa – cel był agitacyjno­
propagandowy. Mimo to zachowało się sporo dzieł o wysokiej 
wartości artystycznej. 
W Polsce symbolem obrazu socrealistycznego jest Podaj cegłę 
Aleksandra Kobzdeja. Gorącymi zwolennikami realizmu 
socjalistycznego byli też Juliusz i Helena Krajewscy (Podziękowanie
traktorzyście) oraz Włodzimierz Zakrzewski (Towarzysz Bierut wśród
robotników).

Przykłady polskiego malarstwa 
socrealistycznego

Propaganda






Plakaty propagandowe 
posiadają szereg wspólnych 
cech wynikających z ich 
perswazyjnych założeń:
Plastycy skupiali się przede 
wszystkim na przesłaniu, 
dbając, by było klarowne także 
dla niewykształconych i 
młodych odbiorców. 
Wartość artystyczna rysunku 
schodziła na dalszy plan. 
Wizualne bogactwo było wręcz 
niepożądane. 



W efekcie większość plakatów 
charakteryzowała się graficzną 
prostotą: surową kreską i 
ubogą paletą barw z 
dominującym kolorem 
czerwonym.



Przekaz graficzny był 
zazwyczaj uzupełniany przez 
hasła: krótkie teksty o 
charakterystycznym brzmieniu. 
Bezpośrednie, surowe slogany 
nie pozostawiały wątpliwości co 
do przesłania.



Kult pracy




Socjaliści próbowali przekonać 
Polaków, że praca jest dobrem 
samym w sobie. Odpowiadało 
to teoretycznym założeniom 
komunizmu.
Zwolenników   socjalizmu 
portretowano w pomnikowych, 
doniosłych, patetycznych 
pozach, zaś jego wrogów 
obrazowały karykatury.

Kult pracy c.d






Autorzy plakatów często 
kojarzyli pracę z walką. 
Robotników stylizowano na 
żołnierzy.
Obrazom towarzyszyły 
motywujące slogany, 
wykorzystujące takie pojęcia 
jak “walka”, “front” czy 
zwycięstwo”. Plakaty 
próbowały przekonać Polaków, 
że każdy z nich odgrywa w 
społeczeństwie ważną rolę.
Władza pragnęła, by sumienne 
wykonywanie obowiązków stało 
się wartością moralną, 
dowodem patriotyzmu, a nawet 

„Bumelanctwo”




Plakaty peerelowskie surowo 
potępiały lenistwo. Plastycy 
obiboków przedstawiali w roli 
społecznych wyrzutków, 
działających na szkodę narodu. 
Skierowane przeciwko nim 
obrazy były przesycone 
pogardą. 
Jej szczyt osiągnęła wyjątkowo 
pomysłowa ilustracja “Tu 
spoczywa bumelant”, 
zrównująca wykonywanie pracy 
z życiem, a lenistwo ze 
śmiercią.

Przodownicy pracy




.

Skrajnie odmiennie 
uwieczniano przodowników 
pracy.   Partia chciała przy ich 
pomocy sprawić, by lenistwo 
zaczęło przynosiło wstyd, a 
pracowitość stała się powodem 
do dumy.
Przodownik pracy – tytuł 
przyznawany w okresie PRL 
pracownikom znacznie 
przekraczającym normy 
przewidziane do wykonania. 





Początkowo pojęcie to przede 
wszystkim dotyczyło 
pracowników fizycznych, 
później je znacznie 
rozszerzono i taki tytuł mógł 
otrzymać inżynier  lub rolnik.
W Polsce rolę wzorca do 
naśladowania w 
stachanowskim stylu przyjął w 
1947 górnik Wincenty 
Pstrowski.

Jak przedstawiano 
przodowników pracy

Stosunek władzy do studentów


Młodzież, zdaniem 
propagandzistów, również 
powinna przyczyniać się do 
“walki o szczęściepokój i 
rozkwit socjalistycznej 
ojczyzny”, wdrażając się do 
pracy od młodych lat. 
Stosunek do studentów był 
jednak o wiele chłodniejszy. 
Ich przekaz był jednak 
wyjątkowo subtelny; nie 
tworzył go slogan czy 
prostacka karykatura, ale, na 
przykład, zniecierpliwione 
spojrzenie ciężko pracujących 
rodziców.

Propaganda w życiu 
codziennym
• Władza starała się za 
pomocą propagandy 
ingerować i wpływać 
nie tylko na poglądy 
polityczne, jakość i 
kierunek pracy 
społeczeństwa, lecz 
nawet w tak 
prozaiczne sprawy jak 
spożywane napoje.

Muzyka jako element 
propagandy
• Wpływ muzyki na emocje sprawił, że stała się ważnym 
elementem propagandy, ale o jej politycznej 
"prawomyślności" decydował przede wszystkim tekst
Muzyka socrealistyczna miała być przede wszystkim 
"przystępna w stylu i narodowa w treści. Oczekiwano 
utworów melodyjnych, konsonujących, nawiązujących do 
pieśni i tańców ludowych, a w tematyce dzieł 
scenicznych i kantatowych ­ do historii, oczywiście 
odległej i bohaterskiej. Preferowano gatunki z tekstem, 
toteż renesans przeżywała kantata. Powstał nowy 
gatunekpieśń masowa, prosta pieśń nawiązująca w 
warstwie muzycznej do pieśni ludowych, a w słowach 
wychwalająca przywódców i osiągnięcia socjalistycznego 
państwa.

 Pieśń masowa


W Polsce, jako pierwszy w latach 30. gatunek ten uprawiał 
Władysław Broniewski (m.in. "Śpiew robotników"). W latach 
socrealizmu organizowano ogólnokrajowe konkursy na pieśń 
masową, w których brali udział wszyscy ówcześni uznani twórcy. 
Podczas dyskusji w latach 50. ustalono, iż pieśń masowa jest z 
natury synkretyczna, jej główną funkcją jest mobilizowanie 
społeczeństwa oraz powszechność. I tu, mimo sztywnych kanonów, 
istnieje jednak pewna różnorodność. Obok patetyczno­
pompatycznych pieśni pojawiają się formy lżejsze, jak Na prawo
most, na lewo most H. Kołaczkowskiej.

Pieśń masowa
W. Broniewski, ’‘Śpiew
robotników’’


Dzień nam roboczy nastał.
Młot niesiemy, kilof i łom.
Idziemy budować miasta,
stupiętrowy za domem dom.
Filary bijemy w głębie
rozsrebrzonych na północ rzek,
rozpalamy węgiel Zagłębia
w piersiach maszyn wlokących 
wiek.(….)

,,O wielkim Stalinie"
L. Krzemieniecka
• ...Józef Stalin ­ już to imię 

znacie.
Ludowej Polski ­ wielki 
przyjaciel.
Jego armia, jego wola wzniosła
krwi ofiarą wolność nam 
przyniosła.(…)
W Polsce szkoły i fabryki 
rosną,
rośnie szczęście i socjalizm 
rośnie.
Imię wodza pokoju ­ Stalina ­ 
ludzie nasi powtarzają z 
ufnością.

Bibliografia
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

W. Kot, Polskie dekady lata 1950 Od narodzin PRL przez `odwilż`
do stabilizacji socjalizmu, wyd. Publicat SA
W. Bobiński, A. Janus­ Sitarz, B. Kołcz, Barwy epok. Kultura i
literatura, wyd. WSiP
A. Fregolent oprac. Muzea świata, wyd. Świat Książki
A. Szóstak, Dwudziestolecie międzywojenne, wyd. Greg
http://www.historycy.org
http://www.e­rosja.ru
http://blog.jobexpress.pl

Podobne prace

Do góry