Ocena brak

Kultura common law

Autor /czeslaw Dodano /22.03.2011

Nazwa common law, dosłownie prawo powszechne, oznacza prawo jednolite, zunifikowane w skali kraju. Różni się ono zarówno od prawa zwyczajowego, jak i prawa stanowionego. Z nazwą common law związała się bardzo ściśle nazwa equity- słuszność, a zasadnicze różnice między common law a pozostałymi rodzajami prawa wynikają z ich źródeł- sposobów powstawania. Zródlem powstawania common law jest orzecznictwo sądowe. Kultura common law wyróżnia się oryginalnymi cechami, wynikającymi z cech samego common law i wspólistniejącego z nim equity law. Można stwierdzić, że jest to kultura prawa: sędziowskiego, precedensowego, kazuistycznego, empirycznego, ciągłego pisanego, instytucjonalnego i słusznego. Common law jest prawem sędziowskim, ponieważ tworzą ją sędziowie.

Prawnicy angielskiej kultury common law dzielą się na nie występujących w sądzie- solicitors i występujących w sądzie w roli sędziów- judges i adwokatów - barristers. Sędziowie muszą wykazywać się odpowiednimi kwalifikacjami i predyspozycjami moralnymi. Jako twórcy prawa łączą funkcje prawotwórcze z funkcjami sądowniczymi, co podważa praktyczne znaczenie zasady trójpodziału władzy państwowej. Common law jest prawem precedensowym, ponieważ składa się ze szczególnych norm, które tworzą precedensy, czyli rozstrzygnięcia sądowe spraw należących do określonej kategorii.

Normy te zawsze zachowują najściślejszy związek ze stanami faktycznymi, z których zostały wysnute. Uznanie wiążącego charakteru precedensów zapewnia ciągłość, trwałość, pewność i przewidywalność prawa. Sędzia orzekający w sprawie podobnej do sprawy precedensowej, powinien ją rozstrzygnąć w podobny sposób jak została rozstrzygnięta sprawa precedensowa. Common law jest prawem kazuistycznym, szczegółowym, w przeciwieństwie do ogólnego charakteru prawa stanowionego. Sędziowie tworzą prawo na drodze rozpatrywania kazusów, czyli konkretnych spraw. Dla każdej realnie istniejącej sprawy tworzą dla niej tylko właściwe prawo. Jest to prawo empiryczne, głęboko osadzone w realiach kulturowych życia społecznego. Sędziowie czerpią mądrość prawniczą z doświadczenia.

Common law jest też prawem ciągłym, ponieważ długotrwała anglosaska tradycja orzecznictwa precedensowego opiera się na zasadzie przestrzegania wydanych orzeczeń i niezmieniania istniejącego stanu rzeczy. Zgodnie z doktryną hierarchii precedensów, precedensy sądów wyższych obowiązują sądy niższe. Precedens może być uchylony przez sąd, który go wydał, przez sąd wyższy i przez prawo stanowione. Common law jest to prawo utrwalone orzeczeniami sędziowskimi. Dla edukacji prawniczej podstawowe znaczenie mają zbiory casusów. Common law jest prawem instytucjonalnym, w sensie uznania instytucji prawnych za podstawową i główną jednostkę prawa.

Inną cechą jest słuszność, o tyle o ile ważną rolę odgrywa w nim equity law. Gdy orzecznictwo common law opiera się na sędziowskim poczuciu sprawiedliwości, to orzecznictwo equity law polega przede wszystkim na sędziowskim poczuciu słuszności. Obecnie w orzekaniu na zasadzie słuszności słabnie twórcza rola sędziowskiego poczucia słuszności, wzmacnia się natomiast wiążąca moc wcześniej ukształtowanych norm orzeczeniami sądów słuszności.

Podobne prace

Do góry