Ocena brak

Kształtowanie się i funkcjonowanie systemów politycznych

Autor /Norbert999 Dodano /04.01.2012

Wiek XX to okres rewolucji, przewrotów i załamywania się ustrojów politycznych. Od połowy lat 70tych najważniejszymi i z naukowego punktu widzenia najciekawszymi procesami przemian politycznych są te, w wyniku których, urzeczywistnia się na niespotykaną poprzednio skalę zastępowanie systemów dyktatorskich ustrojami demokratycznymi (o różnym stopniu konsolidacji), a niekiedy innego typu dyktaturami.

Na szczególną uwagę zasługują zmiany ustrojowe w dawnych państwach socjalistycznych – to nie tylko usunięcie dyktatury partyjnej i budowanie w jej miejsce (nie zawsze z powodzeniem) systemu demokratycznego, lecz także przebudowa systemu gospodarczego, a w wielu wypadkach również zasadnicza zmiana narodowego charakteru państwa w wyniku rozpadu państwa federacyjnego. Demokratyzacja dawnych systemów państwowego socjalizmu stanowi złożony proces polityczno-społeczny, w którym wyróżnić można cztery główne elementy:

1.Zmianę systemu politycznego, to jest demontaż państwa partyjnego, w którym rządząca partia komunistyczna była podstawowym filarem, i ustanowienie w jego miejsce innego systemu, najczęściej wzorowanego na którymś z modeli zachodniego państwa demokratycznego.

2.Likwidację lub znaczne ograniczenie systemu państwowej własności i centralnego kierowania gospodarką, a wprowadzenie w jego miejsce systemu rynkowego, a co za tym idzie przebudowa struktury klasowej i warstwowej społeczeństwa.

3.Likwidację ponadpaństwowych struktur polityczno-wojskowych i gospodarczych, zastąpienie ich otwarciem na stosunki z państwami demokratycznymi i wolnorynkowymi, a w pewnych wypadkach nowa integracją ponadnarodową budowaną przez związki z tymi państwami (UE, NATO).

4.Zmianę struktury narodowej państwa, rozwiązanie wielonarodowych federacji, nowe rozwiązania w stosunkach między narodami i grupami etnicznymi.

Tylko nieliczne państwa socjalistyczne poszły drogą gwałtownego i połączonego z użyciem przemocy obalenia poprzedniego systemu, a więc klasyczna drogą rewolucyjną.

Wyróżnić możemy podstawowe modele wychodzenia z systemów niedemokratycznych: Pierwszym typem zmian była demokratyzacja pod nadzorem władz okupacyjnych, likwidujących system dyktatury i ustanawiających swymi decyzjami demokratyczne prawa i instytucje (Niemcy, Japonia).

Drugim typem zmian była obalająca dyktaturę rewolucja (Iran, Filipiny)

Trzecim typem zmian była kapitulacja dyktatury w obliczu katastrofy wywołanej przez jej politykę i pokojowe oddanie przez nią władzy przedstawicielom sił demokratycznych (Czechosłowacja, NRD)

Czwarty typ zmian to prowadzona od góry, w zasadzie bez udziału opozycji i pod nadzorem sił dotychczas rządzących, reforma systemu. (Brazylia, Republika Korei).

Piąty typ zmian to negocjowana reforma systemu prowadząca do jego stopniowego i uzgodnionego z opozycją przekształcenia z dyktatury w demokrację (Polska, Węgry, Hiszpania).

Realizowany rodzaj drogi wyjścia z dyktatury zależy od wielu okoliczności, trzy najważniejsze:

1.Układ sił międzynarodowych stanowi zewnętrzne uwarunkowanie procesu zmian, w wielu wypadkach decydujące o ich przebiegu.

2.Nastroje społeczne, siła opozycji, stopień polaryzacji politycznej stanowią ważny czynnik określający przebieg procesu zmian.

3.Typ zmiany zależy od tego, czy w obozie rządzącym górę biorą ludzie opowiadający się za zmianą, czy też kurczono trzymający się dyktatorskiej władzy. Jeśli są to reformatorzy, możliwe jest realizowanie czwartego albo piątego zmian. Jeśli natomiast władzę skupiają obrońcy starego systemu, jego zmiana dokonać się musi albo w drodze kapitulacji, albo w drodze rewolucji.

Droga wyjścia z dyktatury zależy od ogólnego stanu społeczeństwa, zwłaszcza od stopnia deprywacji potrzeb, a także od panujących w tym społeczeństwie systemów wartości, które mogą sprzyjać wyborowi określonej drogi przemian. W procesach przemian ustrojowych odróżnić należy dwie fazy: fazę pierwszą, której treścią jest wychodzenie z dyktatury i fazę drugą, w której dokonuje się uformowanie nowego systemu.

Konsolidacja systemu demokratycznego to utrwalenie się czterech cech proceduralnej demokracji:

1.Regularnie odbywanych, uczciwych i wolnych wyborów do podstawowych władz państwa.

2.Rządów prawa, w tym przestrzegania konstytucji przez wszystkie instytucje państwa.

3.Ochrony praw jednostki i wolności politycznych.

4.Wolnej od dyskryminacji polityki państwa w stosunku do mniejszości etnicznych i religijnych.

W szerszym sensie konsolidacja demokratyczna wymaga także dobrze funkcjonującego społeczeństwa obywatelskiego opartego na niezależnych od państwa samorządnie zorganizowanych grupach obywateli, nieistnienia lub marginalizacji sił antydemokratycznych, odwołujących się do przemocy lub usiłujących dokonać secesji, zaakceptowania przez przeważającą większość obywateli i przez elity polityczne procedur i instytucji demokratycznych jako jedynych prawowitych kanałów realizacji interesów.

Przemiany ustrojowe dokonywane w dawnych państwach socjalistycznych są interesujące także z tego względu, że w ich wyniku zmieniają się nie tylko polityczne struktury państwa, lecz samo społeczeństwo: jego ustrój gospodarczy, instytucje społeczne, sposób życia i umysłowość. O ile wyniki przemian politycznych rysują się dosyć jasno, o tyle rezultaty przebudowy gospodarczo-społecznej będą ujawniały się dopiero w dłuższej perspektywie.

Przemiana ustrojowa w dawnych państwach socjalistycznych skupia się głównie wokół dwóch problemów socjologii polityki:

pierwszym jest kwestia oddziaływania pozostałości minionych ustrojów na społeczeństwa w okresie przemian;

drugim – znaczenie i zakres dokonywanych wyborów politycznych dla kierunku zmian społecznych i ich efektów.

Przebudowa ustrojowa jest w wielkiej mierze tworzeniem nowej struktury społecznej.

Jej kształt zależy od kilku okoliczności: od tego, jak dalece w okresie socjalistycznym uformowała się struktura społeczna wyrastająca z państwowego monopolu własności (nie we wszystkich tych państwach istniejącego w tym samym stopniu), od trwałości przedsocjalistycznych form gospodarowania (np. w rolnictwie polskim), od powiązań z gospodarką rynkową państw zachodnich, czy od tego, jaką politykę gospodarczą, zwłaszcza zaś prywatyzacyjną, prowadzi się po zmianie systemu.

Podobne prace

Do góry