Ocena brak

Kształtowanie rzeźby przez lądolody

Autor /Sebek123 Dodano /28.05.2011

W przypadku rzeźbotwórczej działalności lądolodów zmiany w rzeźbie powierzchni zachodzą w wyniku działania samego lądolodu oraz wód pocho­dzących z jego topnienia tzw. fluwioglacjalnych. Wielkość lądolodów sprawia, że krajobraz polodowcowy zajmuje duże obszary i cechuje się wielką różnorodnością form erozyjnych i akumulacyjnych.

Najbardziej charakterystycznymi formami ukształtowania powierzchni powstałymi w wyniku erozyjnej działalności wód lodowcowych są:

rynna - długie i wąskie obniżenie wyrzeźbione w podłożu przez rzeki pod-lodowcowe płynące pod ciśnieniem. Ich głębokości są duże, do­chodzą do 100 m. Po stopieniu lądolodu wypełnione wodą rynny tworząjeziora rynnowe, np. Gopło, Jeziorak, Drawsko.

garniec polodowcowy (marmit) - kocioł eworsyjny o głębokości do kilku metrów, utworzony przez wody płynące pod czaszą lądolodu.

pradolina - bardzo szeroka dolina o płaskim, często zabagnionym dnie, utworzona przez wody roztopowe i wody rzeczne obszarów, które nie były pokryte lodem. Pradolina tworzy się na przedpolu lądolodu, równolegle do jego czoła. W Polsce występuje kilka pradolin, np. Wrocławsko-Magdeburska, Warszawsko-Berlińska, Toruńsko-Eberswaldzka, Narwi i Biebrzy i inne.

Działalność akumulacyjna lądolodu i wód polodowcowych dopro­wadziła do powstania następujących form:

morena denna - powstaje identycznie jak w przypadku lodowca górskie­go. Zbudowana jest z tzw. gliny zwałowej (morenowej), czyli mieszaniny iłów, piasków, żwirów i głazów. Tworzy faliste rów­niny. W zagłębieniach moreny dennej mogą tworzyć się rozległe, płytkie jeziora lub oczka polodowcowe, tj. małe, lecz dość głębo­kie jeziora o zaokrąglonym kształcie powstałe z wytopienia się brył martwego lodu, które były zagrzebane w osadach.

morena czołowa - powstaje przed czołem lądolodu w czasie jego dłuższego postoju. Gdy czoło lądolodu cofa się etapami, może powstać kil­ka wałów morenowych. Jeśli czoło lądolodu przesuwa się do przodu po powstaniu wału morenowego, materiał morenowy jest spychany i piętrzony - powstaje morena spiętrzona. Moreny czołowe tworzą dość wysokie pagórki, np. Wieżyca 329 m. n.p.m. głazy narzutowe (eratyki) - głaz o średnicy do kilkudziesięciu metrów przetransportowany w lodowcu i osadzony na powierzchni terenu po stopieniu lodu.

drumlin - wzgórze wydłużone zgodnie z kierunkiem ruchu lodowca, do­chodzące do 50 m wysokości i l km długości. Zbudowane z gliny lub osadów fluwioglacjalnych z pokrywą gliniastą. Przyjmuje się, że powstaje pod wpływem osadzania materiału transportowanego przez lądolód przy udziale nacisku lodu i wód roztopowych. Drumliny występuj ą najczęściej grupowo, np. w Polsce koło Lip­na na Pojezierzu Dobrzyńskim.

kem - pagórek o wysokości od kilku do kilkudziesięciu metrów zbudowa­ny z piasków i żwirów. Powstał w otwartej szczelinie w czasie zatrzymania lądolodu lub gdy lądolód rozpadał się na odosobnio­ne bryły czyli bryły martwego lodu.

oz - długi do kilkudziesięciu kilometrów wał zbudowany z piasków i żwi­rów, zwykle kręty, osadzony przez wody podlodowcowe płynące w szczelinie lądolodu. Ozy mają kierunek zgodny z ruchem lo­dowca.

sandr - rozległy stożek napływowy zbudowany z piasków i żwirów na przedpolu lodowca przez wypływające spod lądolodu wody. W Polsce sandrami są m.in. Równina Tucholska, Równina Kur­piowska.

jezioro zastoiskowe - powstaje, gdy wody wypływające spod lodowca ma­ją zatamowany odpływ. Na dnie jeziora składowany jest materiał. Latem przy szybko topniejącym lodowcu osadzany jest drobno­ziarnisty materiał kwarcowy o jasnej barwie. Zimą, gdy topnienie nie występuje lub jest bardzo wolne, osadzają się minerały ilaste o ciemnej barwie. Osady powstające z zastoisku, mające na prze­mian warstewki jasne i ciemne, nazywamy iłami warwowymi.

jezioro morenowe - powstające w wyniku zatamowania odpływu wód przez wały moren czołowych. Obszary pokryte w przeszłości lądolodem charakteryzują się

typem krajobrazu. Ze względu na znaczne różnice wyróżniał o rzeźbie:

młodoglacjalncj - charakteryzujący się dużą różnorodnością fc cyjnych (morena czołowa, ozy, kemy, drumliny i obecnością licznych jezior polodowcowych różnego

staroglacjalnej - o mniejszych różnicach wysokości względ morenowych i generalnie łagodniejszych formach akl (bardziej zniszczonych). Na obszarach o tym typie jezior polodowcowych.

klasyfikowania form polodowcowych na erozyjne i akumulacyjne oraz na powstające przy udziale lodowca lub tworzone przez wody fluwioglacjalne, rozpoznawania form polodowcowych na podstawie ich opisu, schematycznych rysunków i rysunków poziomicowych, określania warunków powstawania poszczególnych form polodowcowych.

Podobne prace

Do góry