Ocena brak

Kryzys gospodarczy Zachodu - Załamanie się światowego systemu walutowego

Autor /Rajmund Dodano /20.10.2011

Niebezpieczeństwo wystąpienia globalnego kryzysu dostrzegali ekonomiści już w początkach lat sześćdziesiątych. Po zakończeniu II wojny światowej gospodarka amerykańska dysponowała ogromną przewagą produkcyjną, techniczną i technologiczną. Początkowo odpowiadał temu stan rezerw płatniczych oraz dodatnie saldo bilansu płatniczego USA. W latach pięćdziesiątych trendy te uległy jednak odwróceniu. Wzrastała ekono miczna rola Europy Zachodniej, rosły amerykańskie wydatki zwijane z militarną obecnością Stanów Zjednoczonych w wielu regionach świata, szczególnie zaś pochłaniała fundusze wojna wietnamska. Budżet ponadto ponosił koszty rozbudowy programów socjalnych. Pojawił się i narastał deficyt bilansu płatniczego, pokrywany malejącymi zapasami złota. Krótkoterminowe zadłużenie USA już w 1960 r. przekroczyło poziom rezerw.

Powołanie Międzynarodowego Funduszu Złota (,,złotego poolu") tylko przejściowo ustabilizowało sytuację, a samo porozumienie rozpadło się w 1968 r. Już w 1965 r. de Gaulle wystąpił z krytyką systemu złoto-dolarowego. Bank Francji zaś 7 stycznia tego roku ogłosił decyzję o wymianie rezerw dolarowych na złoto w celu doprowadzenia do załamania się kursu dolara na giełdach walutowych. Fala zaburzeń na rynkach walutowych rozpoczęła się w 1967 r. Zapoczątkowała ją dewaluacja' brytyjskiego funta. Jesienią 1968 r. zagrożony został kurs franka francuskiego, a wiosną 1969 r. ruszyła fala spekulacji wokół marki RFN (,,gorąca wiosna" 1969 r.). Po przejściowym upłynnieniu2 marki nastąpiła jej rewaluacja, frank francuski natomiast musiał ulec dewaluacji.

W połowie lat sześćdziesiątych rządy krajów członkowskich Międzynarodowego Funduszu Walutowego zaniepokoiły się możliwością ograniczenia płynności międzynarodowej. Liczono się z koniecznością zrównoważenia przez Stany Zjednoczone bilansu płatniczego, co spowodowałoby niechybnie zahamowanie dopływu dolarów. Rokowania w sprawie zapobieżenia kryzysowi toczyły się w latach 1965-1967. Pod naciskiem delegatów amerykańskich zdecydowano się przyjąć koncepcję pieniądza międzynarodowego, przydzielanego automatycznie krajom członkowskim Funduszu. USA liczyły na uzyskanie dodatkowych aktywów, zmniejszenie popytu na złoto oraz utrzymanie przodującej pozycji dolara. Ostatecznie uchwalono Pierwszą Poprawkę do Statutu MFW (porozumienie z Rio de Janeiro 1967 r.), na mocy

1 Oficjalne obniżenie parytetu lub kursu centralnego waluty krajowej (kurs centralny - cena krajowej jednostki monetarnej w stosunku do waluty międzynarodowej - np. USD - albo pieniądza międzynarodowego - np SDR. ECU; jej przeciwieństwem jest rewaluacja).

2 Płynny kurs walutowy charakteryzuje brak oficjalnie ustalonych granic wahań bieżącego kursu waluty.

której powołano do życia SDR (Specjalne Prawa Ciągnienia). SDR był pieniądzem bezgotówkowym - istniał tylko jako zapis na rachunkach krajów członkowskich MFW. Jego parytet kruszcowy równał się ówczesnemu parytetowi dolara (0,888671 g złota). Od 1974 r. wartość SDR ustalano na podstawie koszyka szesnastu walut, a od 1981 r. - pięciu głównych walut. Sygnatariusze porozumienia - w razie decyzji o kreacji - mieli otrzymywać liczbę SDR-ów proporcjonalną do udziałów członkowskich w Funduszu.

Deficyt płatniczy USA w 1970 r. (10 mld USD) uruchomił nową falę spekulacji. Napływ dolarów do RFN wiosną 1971 r. spowodował zamknięcie rynku walutowego i chaos notowań. RFN i Holandia upłynniły kursy swoich walut, a Belgia i Luksemburg wprowadziły podwójny rynek walutowy, broniąc kursów transakcji bieżących. 15 sierpnia 1971 r. prezydent Nixon zawiesił wymienialność dolara na złoto, dewaluując go następnie o 7,9% (cena złota: 38 USD za uncję). Kraje EWG na marcowej konferencji w Brukseli (1972 r.) zredukowały możliwość wahań wzajemnych kursów do 1,125% w górę i w dół, tworząc "węża w tunelu" (pasmo wahań walut krajów członkowskich EWG względem siebie miało wynosić maksimum 2,25%, a względem USD maksimum 4,5%). Po swym początkowym akcesie do porozumienia Wielka Brytania i Irlandia opuściły "węża" w czerwcu 1972 r.

W lutym następnego roku, po kolejnej fali spekulacji, ponownie zdewa-luowano dolara o 10% (cena złota: 42 USD za uncję), w rezultacie czego rynki walutowe w Europie Zachodniej dwukrotnie były zamykane. Po uelastycznieniu przez EWG "węża" wobec dolara (marzec 1973 r.) oraz zrezygnowaniu z ustalania oficjalnej ceny złota (listopad 1973 r.) gwarantujący płynną międzynarodową współpracę walutową system z Bretton Woods faktycznie się rozpadł. Nową sytuację utrwaliła i zalegalizowała Druga Poprawka do Statutu MFW, przyjęta 30 kwietnia 1976 r. w Kingston na Jamajce. Wprowadzała ona swobodę zasad ustalania kursów przez kraje członkowskie, eliminowała złoto jako pokrycie i miernik wartości walut krajowych, a SDR-om przyznawała status jedynej jednostki rozliczeniowej i głównego składnika rezerw.

Sytuacja dolara w latach siedemdziesiątych nadal nie była ustabilizowana. Deficyt płatniczy USA, który malał od 1978 r., zmniejszał presję finansową w krajach importujących ropę naftową. Pozwolił uniknąć pogłębienia się nierównowagi płatniczej, powodowanej forsowaniem eksportu przez większość krajów i dążeniem do redukcji importu. Wynikający z niego dalszy napływ dolarów na światowe rynki walutowe umożliwił pokrycie zwiększonego zapotrzebowania na dodatkową płynność płatniczą wielu krajów, szczególnie istotną w sytuacji pierwszego szoku naftowego. Wahania kursów nie ominęły Jednak pozostałych walut, spośród których największym zaufaniem cieszyły się marka niemiecka, frank szwajcarski i jen japoński.

Z powodu ograniczonej podaży nie mogły one, podobnie jak SDR-y, wyprzeć dolara z pełnienia funkcji pieniądza międzynarodowego. Kraje Europy Zachodniej pod wpływem dużych wahań wartości dolara, przy jednoczesnej stabilizacji własnych walut, zdecydowały się na ściślejszą integrację walutową i 13 marca 1979 r. powołały Europejski System Walutowy. Dysponował on 20% rezerw złota i dolarów pozostających w posiadaniu państw EWG, jednostką walutową zaś został nowy pieniądz międzynarodowy - ECU, tworzony w oparciu o koszyk walut wchodzących w jego skład.

Podobne prace

Do góry