Ocena brak

Kryteria wartości człowieka zaproponowane przez literaturę pozytywistyczną. Rozważania na przykładzie wybranych lektur.

Autor /Stacy Dodano /06.04.2011

 

W pozytywizmie odrzucono wszelkie formy zbrojnego oporu wobec zaborców. Głoszono potrzebę pracy organicznej. Postulowano upowszechnienie nauki i oświaty jako gwarancji wzrostu moralności i świadomości narodowej. Krzewiono hasło pracy u podstaw, tzn. szerzenia oświaty wśród Polaków. Kształcenie kobiet miało prowadzić do ich równouprawnienia, propagowano hasło asymilacji Żydów i tolerancji wyznaniowej. Wytworzył się nowy wzorzec osobowy: człowiek starannie wykształcony, ufny w potęgę rozumu i możliwości nauki. Największą wartością w jego życiu jest praca dla dobra ogółu. Jest skuteczny w działaniu, zaradny, obowiązkowy, moralnie czysty, tolerancyjny. Taką bohaterką jest np. Joasia Lipska, bohaterka noweli „A…b…c…” E. Orzeszkowej. Swoją pracą służy dobru i rozwojowi społecznemu. Z wielka prostotą spełnia obowiązek narodowy – uczy dzieci czytać i pisać po polsku. W ten sposób realizuje hasło pozytywistów „pracy u podstaw”. Praca jej przynosi korzyści dzieciom i ich rodzicom, ale także daje Joasi zadowolenie wewnętrzne, przekonanie o własnej wartości i świadomość, że jest pożyteczna dla innych. Stanęła przed sądem, bo władze zaborcze dopatrywały się w szerzeniu oświaty zagrożenia dla siebie. W powieści „Nad Niemnem” E. Orzeszkowa stworzyła kilka postaci pozytywnych bohaterów, przykładem tu jest Benedykt Korczyński. Bez reszty poświęca się ziemi, dba o wykształcenie syna, brał udział w powstaniu styczniowym. Ciężko pracuje i ceni tych, którzy pracują jak on. Justyna Orzelska, cioteczna siostrzenica Benedykta, jest odpowiedzialną, pewną siebie i rozsądną kobietą. Chce być niezależna i wie, że może osiągnąć to tylko pracą. Dlatego wciąż nabywa nowych umiejętności. Nie boi się pracy, dlatego na towarzysza życia wybiera biednego, ale dobrego i uczciwego Janka. Janek Bohatyrowicz jest młodym, dzielnym, mądrym i pracowitym człowiekiem. Ciężka praca dała mu poczucie własnej wartości, ale nie wbiła w dumę. Jest wrażliwy i szczery, szanuje kobiety. Jest patriotą, tak jak Justyna. Orzeszkowa tak ukształtowała swoich bohaterów, że postaciami zdecydowanie sympatycznymi uczyniła bohaterów pozytywnych – świadomych, wykształconych, uczciwych, pracowitych, patriotów. Na przeciwnym biegunie umieściła Zygmunta Korczyńskiego, Kirłę, Emilię Korczyńską, Darzeckich, Różyca. Są to postacie negatywne, unikające wysiłku, zażywające wyłącznie uciech, oddające się próżniactwu. Do twórczości B. Prusa należy m. in. nowela „Powracająca fala”. Jej akcja rozgrywa się na jednej z polskich wsi w zaborze pruskim. Fabryka Gotlieba Adlera dla miejscowych robotników jest przekleństwem, miejscem niewolniczej pracy, wyzysku. Postacią pozytywną w utworze jest Kazimierz Gosławski, wzorowy robotnik z fabryki Adlera. Był zdolnym, ubogim dzieckiem, a wykształcił go bogaty szlachcic, realizujący hasło pracy u podstaw. Niestety, kiedy z powodu ciężkiej, wielogodzinnej pracy Kazimierz zasnął przy maszynie i uległ wypadkowi, pracodawca nawet nie zainteresował się jego losem i Gosławski zmarł z upływu krwi. W „Lalce” przedstawia Prus Stanisława Wokulskiego, który w dochodzeniu do fortuny i zamiłowaniu do nauki i wiedzy był pozytywistą w najlepszym tego słowa znaczeniu. Podobnym bohaterem pozytywnym jest Ignacy Rzecki, uczciwy i pracowity w stopniu wręcz niespotykanym. Rzecki jest z usposobienia romantykiem, ale nosi wszelkie cechy uznawane za pozytywistów za szlachetne. Postaciami pozytywnymi uczynił Prus także profesora Geista mieszkającego w Paryżu. Jest to naukowiec, który poświęcił pracy majątek i całe życie. Żyje w nędzy, gdyż każdy grosz wydaje na naukowe doświadczenia. Jako ludzie pracowici, oszczędni, gospodarni i uczciwie dochodzący do majątku, pozytywni są także Minclowie. Pisarze pozytywistyczni w ten sposób kreowali swoich bohaterów, aby ich ocena była łatwa i jednoznaczna. Bohaterowie w ich pojęciu sympatyczni łatwo pozyskują sympatię czytelników, negatywni – budzą odrazę. Podstawowym kryterium wartości człowieka jest ciężka praca, a także wykształcenie i szerzenie oświaty wśród ciemnych i ubogich mas społecznych oraz działalność na ich rzecz i dla wspólnego dobra.

Do góry